Finanse publiczne. Komentarz do ustawy - art. 219

1

[Dotacje przedmiotowe] W omawianym przepisie mamy do czynienia z drugim, udzielanym z budżetów jednostek samorządu terytorialnego, sposobem wsparcia finansowego podmiotów zewnętrznych z uwzględnieniem możliwości wsparcia także podmiotów spoza sektora finansów publicznych.

W ust. 1 otrzymujemy dość precyzyjne przedstawienie rodzaju wsparcia finansowego, jakim są dotacje przedmiotowe z budżetów tych jednostek.

W tym wypadku dotacje przedmiotowe mogą być udzielane dla samorządowych zakładów budżetowych, czyli podmiotów wskazanych w przepisach art. 15 u.f.p.

Zgodnie z art. 15 ust. 3 pkt 1, samorządowy zakład budżetowy może otrzymywać z budżetu jednostki samorządu terytorialnego dotacje przedmiotowe.

Wsparcie to jest udzielane na podstawie kalkulacji, a kalkulowanie odbywa się według stawek jednostkowych.

2

[Tryb udzielania dotacji] Ustawodawca wskazał tutaj elementy składające się na tryb udzielania dotacji. Dotacja taka może być udzielana tylko bezpośrednio z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, nie może być więc mowy o udzieleniu dotacji przedmiotowej czy sfinansowaniu jej środkami np. funduszu sołeckiego.

Beneficjentem takiej dotacji, na podstawie komentowanego przepisu, mogą być tylko samorządowe zakłady budżetowe. Właściwość miejscowa organów jednostek samorządu terytorialnego pozwala na tezę, że dotację taką można przyznać tylko "własnym" zakładom budżetowym. Trudno zgodzić się z poglądem, że jednostka ma prawo do wspierania środkami takiej dotacji działalność zakładu budżetowego innej jednostki.

Dotacje mogą być udzielane z budżetów jednostek samorządu terytorialnego dla własnych jednostek organizacyjnych. W przypadku woli finansowania produkcji wyrobów lub świadczenia usług zakładu budżetowego innej jednostki samorządowej wymaga to zawarcia porozumienia z tą jednostką. Dotacja taka ma wówczas charakter dotacji celowej przekazywanej jednostce samorządu terytorialnego przez inną jednostkę samorządu terytorialnego, a nie dotacji przedmiotowej.

Zgodnie z ust. 2 komentowanego przepisu, z budżetu jednostki samorządu terytorialnego mogą być udzielane dotacje przedmiotowe również podmiotom innym niż wymienione w ust. 1.

Analizując jednak wskazany przepis, udzielanie dotacji przedmiotowej jest przewidziane dla innych niż samorządowy zakład budżetowy podmiotów, ale także powinno się to odbywać w ramach właściwości miejscowej danej jednostki samorządu terytorialnego.

Trzeci element takiego wsparcia finansowego to element techniczny, a więc kalkulowanie według stawek jednostkowych.

Oznacza to, że taka dotacja co prawda, przyznawana kwotowo z budżetu jednostki samorządu terytorialnego jako wydatek po stronie beneficjenta jest skalkulowaną dopłatą do określonych wyrobów lub usług w ujęciu jednostkowym. Faktyczną rolą takich dotacji jest finansowe doinwestowanie usług czy wyrobów, których wykonywanie czy świadczenie może okazać się deficytowe, a które mają znaczenie z punktu widzenia zaspokajania potrzeb społeczności lokalnych. Taka dotacja to swoistego rodzaju dopłata.

Często przywoływany jest tutaj przykład art. 24 ust. 6 ustawy z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (j.t. Dz.U. z 2017 r. poz. 328), określający dopłaty do cen doprowadzanej wody i odprowadzanych ścieków, przekazywane przez gminę przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu, mające charakter dotacji przedmiotowych w rozumieniu ustawy o finansach publicznych.

Zakres kompetencji jednostki samorządu terytorialnego w zakresie szczególnego rodzaju wydatku publicznego, jakim jest dotacja przedmiotowa, wyznaczony jest normami ogólnymi z art. 130 ust. 1 oraz art. 219 u.f.p. odnoszącymi się do możliwości transferu środków publicznych w tej formie, zasad i trybu przekazywania, a także normami z art. 251 u.f.p. odnoszącymi się do rozliczania oraz zwrotu dotacji, jak również przepisami rozporządzenia w sprawie sposobu prowadzenia gospodarki finansowej.

3

[Kwota i zakres dotacji] Kwoty i zakres dotacji określa uchwała budżetowa. Zapis ten wpisuje się w ogólne zasady finansów publicznych, a więc uprzedniości budżetu jednostki samorządu terytorialnego, gdzie wykonanie wydatku, a więc także udzielania dotacji przedmiotowej wymaga wcześniejszego ujęcia wydatków na ten cel w budżecie jednostki.

Dla istoty samej dotacji przedmiotowej i jej umiejscowienia w strukturze wydatków istotne znaczenie ma ust. 4, który stanowi, że stawki dotacji przedmiotowych ustala organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego. Przepis ten wskazuje, że aby móc udzielać takiej dotacji z budżetu, nie wystarcza zaplanować wydatków na ten cel w budżecie jednostki. Dodatkowo konieczne jest podjęcie uchwały w sprawie wysokości stawek dotacji przedmiotowych. Zawsze musi to być uchwała odrębna od uchwały budżetowej.

Nie można dopuścić do sytuacji, gdy stawki te są zawarte w uchwale budżetowej.

Warunkiem udzielania dotacji jest określenie w uchwale budżetowej zakresu i kwot tych dotacji oraz określenie w odrębnej uchwale wysokości jej stawek.

Z tego powodu zakres i kwoty dotacji przedmiotowych stanowią tzw. względnie obligatoryjny element uchwały budżetowej. Oznacza to, że jeśli jednostka samorządu terytorialnego zdecyduje się na przyznanie takich dotacji, to zapisy dotyczące kwot tych dotacji muszą się znaleźć w uchwale budżetowej, co współgra z zasadą uprzedniości budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Rozwinięcie zasad przyznania takich dotacji musi się z kolei znaleźć w dodatkowej uchwale "stawkowej".

W uchwale budżetowej dotacje powinny być ujęte w sposób jednoznacznie wskazujący na taką formę wsparcia finansowego z budżetu w postaci odrębnego załącznika dotacyjnego.