Komentarz do ustawy o pomocy społecznej - Art. 64a
[Zwolnienie z opłat – pozbawienie władzy rodzicielskiej] Przedmiotowe uregulowanie umożliwia dzieciom, w stosunku do których rodzice przez całe życie postępowali w sposób naganny, lekceważąc swoje obowiązki, a przez to dzieci te musiały przebywać w rodzinach zastępczych bądź w placówkach opiekuńczo-wychowawczych, nie ponosić kosztów utrzymania rodziców w domu pomocy społecznej.
Krąg osób zwalnianych obligatoryjnie z wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej obejmuje osoby:
● które przedstawią prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczą, że władza rodzicielska nie została przywrócona,
● które przedstawią prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu mieszkańca domu pomocy społecznej za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu1),
● będące zstępnymi (w praktyce – wnukami) osoby, która podlega zwolnieniu, z wnoszenia opłaty ze względu na pozbawienie rodzica-mieszkańca domu pomocy społecznej władzy rodzicielskiej nad tą osobą.
Wskazać należy, że nowelizacją ustawy o pomocy społecznej z 17 listopada 2021 r.2) rozszerzono katalog podstaw zwolnienia obligatoryjnego z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej o wszystkie przestępstwa umyślne ścigane z oskarżenia publicznego (przepis w poprzednim brzmieniu dotyczył tylko przestępstw z użyciem przemocy).
Wskutek przedmiotowej nowelizacji art. 64a u.p.s. podstawą wyłączenia obowiązku odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS mogą być przestępstwa popełnione nie tylko na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica, ale również te, w których pokrzywdzonym jest dziecko tej osoby lub pełnoletnie, lecz nieporadne ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwo.
Zwolnienie z obowiązku pokrywania opłaty za pobyt można zastosować pod warunkiem złożenia wniosku przez osobę obowiązaną do wnoszenia takich opłat. Zwolnienie to nie ma charakteru uznaniowego – jeśli wszystkie przesłanki jego zastosowania zostaną spełnione, przysługuje z mocy prawa3).
(...) Obowiązek zstępnego ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej powstaje z mocy art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. i nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, uregulowanym w przepisach k.r.i.o. Zobowiązany do ponoszenia opłaty może żądać zwolnienia z ww. opłaty wyłącznie w przypadkach określonych w art. 64 i art. 64a u.p.s. (...).
(Wyrok NSA z 14 października 2021 r.; sygn. akt I OSK 574/21)
(...) Decyzja wydawana na podstawie art. 64a u.p.s. nie ma charakteru uznaniowego, jeżeli osoba zobowiązana wystąpi z wnioskiem o zwolnienie i przedstawi wymienione w nim orzeczenia, organ zobowiązany jest do wydania decyzji o zwolnieniu z opłat (...).
(Wyrok NSA z 27 listopada 2019 r.; sygn. akt I OSK 1861/19)
(...) Sformułowanie przepisu art. 64a u.p.s. w trybie imperatywnym („zwalnia się całkowicie”) oraz precyzyjne określenie warunków tego zwolnienia oznacza, że organ nie ma swobody interpretacyjnej ani decyzyjnej w zakresie zastosowania normy prawnej z tego przepisu wynikającej. W celu uzyskania zwolnienia na tej podstawie prawnej rzeczą wnioskodawcy zatem jest bezwzględne wylegitymowanie się stosownym prejudykatem w postaci prawomocnego orzeczenia sądu (...).
(Wyrok WSA w Gliwicach z 15 listopada 2022 r.; sygn. akt II SA/Gl 1060/22)
(...) Zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć jedynie sytuacji, w której zarówno osoba zobowiązana, jak i wysokość opłaty zostały już wcześniej ustalone w odpowiednim ostatecznym rozstrzygnięciu. Zwolnienie musi bowiem odnosić się do skonkretyzowanego obowiązku. Stąd też ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt pensjonariusza w domu pomocy społecznej (art. 64 oraz art. 64a u.p.s.) może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt (art. 61 u.p.s.). Są to bowiem zagadnienia odrębne, które winny stanowić przedmiot odrębnych spraw administracyjnych (...).
(Wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 31 maja 2022 r.; sygn. akt II SA/Go 99/22)
(...) Rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt w domu pomocy społecznej (...).
(Wyrok WSA w Gdańsku z 26 maja 2022 r.; sygn. akt III SA/Gd 642/21)
(...) Na powstanie obowiązku odpłatności nie wpływa osobisty stosunek osoby potencjalnie zobowiązanej względem mieszkańca DPS. W postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty nie ma bowiem zastosowania art. 1441 zd. pierwsze k.r.o., który pozwala zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do DPS. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w DPS. Zobowiązany do ponoszenia opłaty może ubiegać się o zastosowanie instytucji zwolnienia z opłaty przewidzianej w art. 64 i art. 64a u.p.s., jak również z instytucji odstąpienia od zwrotu opłat wniesionych zastępczo przez gminę przewidzianej w art. 104 ust. 4 powołanej ustawy (...).
(Wyrok WSA w Rzeszowie z 26 listopada 2019 r.; sygn. akt II SA/Rz 957/19)
1) Instytucja zatarcia skazania do przepisu art. 64a u.p.s. została wprowadzona nowelizacją ustawy z 17 listopada 2021 r. Zgodnie z art. 106 k.k., z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe, a wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych. Zatarcie skazania może nastąpić z mocy prawa, na podstawie postanowienia sądu lub na mocy aktu łaski Prezydenta RP (na podstawie art. 139 Konstytucji RP).
2) Art. 64a u.p.s. został zmieniony przez art. 1 pkt 2 ustawy z 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. z 2022 r. poz. 66) zmieniającej komentowaną ustawę z dniem 27 stycznia 2022 r.
3) Szerzej zob. decyzję SKO we Wrocławiu z 14 czerwca 2022 r. (SKO 4310/66/22).
POTRZEBUJESZ POMOCY?