(1)

W dniu 12 marca 2024 r., w drodze decyzji (UE, Euratom) 2024/995 (1), Rada upoważniła Komisję do podjęcia negocjacji z Konfederacją Szwajcarską w sprawie szerokiego pakietu środków związanych ze stosunkami dwustronnymi między Unią a Konfederacją Szwajcarską. Środki te miały obejmować postanowienia instytucjonalne i postanowienia dotyczące pomocy państwa w umowach między Unią Europejską a Konfederacją Szwajcarską w dziedzinach związanych z rynkiem wewnętrznym oraz, w razie potrzeby, szczególne dostosowania do takich umów, umowę w sprawie uczestnictwa Szwajcarii w programach Unii oraz umowę będącą podstawą stałego wkładu Szwajcarii w zmniejszanie różnic gospodarczych i społecznych między regionami. Rada upoważniła wcześniej Komisję do podjęcia negocjacji z Konfederacją Szwajcarską w sprawie nowych umów dotyczących energii elektrycznej, zdrowia i bezpieczeństwa żywności, uczestnictwa Szwajcarii w działaniach Agencji Unii Europejskiej ds. Programu Kosmicznego i Agencji Kolejowej oraz w sprawie zmiany Umowy między Wspólnotą Europejską a Konfederacją Szwajcarską w sprawie transportu lotniczego w celu umożliwienia kabotażu.

(2)

Komisja wynegocjowała, w imieniu Unii, szeroki pakiet umów i protokołów (zwany dalej „pakietem”) obejmujący Umowę między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej, z jednej strony, a Konfederacją Szwajcarską, z drugiej strony, w sprawie uczestnictwa Konfederacji Szwajcarskiej w programach Unii (zwaną dalej „Umową”); protokoły w sprawie postanowień instytucjonalnych, pomocy państwa oraz postanowień zmieniających umowy między Wspólnotą Europejską a Konfederacją Szwajcarską w dziedzinach związanych z rynkiem wewnętrznym, w których uczestniczy Szwajcaria; Umowę między Unią Europejską a Konfederacją Szwajcarską w sprawie regularnego wkładu finansowego Szwajcarii przeznaczonego na zmniejszanie różnic gospodarczych i społecznych w Unii Europejskiej; Umowę między Unią Europejską a Konfederacją Szwajcarską w sprawie zdrowia; Umowę między Unią Europejską a Konfederacją Szwajcarską w sprawie energii elektrycznej; Protokół do Umowy między Wspólnotą Europejską a Konfederacją Szwajcarską dotyczącej handlu produktami rolnymi ustanawiający wspólny obszar bezpieczeństwa żywności oraz Umowę między Unią Europejską a Konfederacją Szwajcarską w sprawie warunków uczestnictwa Konfederacji Szwajcarskiej w Agencji Unii Europejskiej ds. Programu Kosmicznego.

(3)

Umowa ustanawia zasady mające zastosowanie do uczestnictwa Szwajcarii w programach, działaniach lub usługach Unii, które są otwarte na uczestnictwo Szwajcarii, lub w częściach takich programów, działań lub usług; Umowa obejmuje szeroki zakres obszarów, w szczególności w dziedzinie badań naukowych i innowacji, fuzji jądrowej i rozszczepienia jądrowego oraz edukacji, szkolenia, młodzieży, sportu i kultury, a także inne obszary będące przedmiotem wspólnego zainteresowania, takie jak transformacja cyfrowa i działania w dziedzinie zdrowia.

(4)

Umowa jest nierozerwalnie związana z pozostałymi instrumentami pakietu. W związku z tym Umowa przewiduje uczestnictwo Szwajcarii w Programie działań Unii w dziedzinie zdrowia, który jest ściśle związany z Umową w sprawie zdrowia. Na podstawie Umowy będzie można zastosować środki wyrównawcze w przypadku niewywiązania się z wynikających z Umowy obowiązków dotyczących regularnego wkładu finansowego Szwajcarii przeznaczonego na zmniejszanie różnic gospodarczych i społecznych w Unii Europejskiej.

(5)

Negocjacje w sprawie Umowy rozpoczęto i zakończono w tym samym czasie co negocjacje dotyczące pozostałych instrumentów pakietu. Art. 17 Umowy stanowi, że jej wejście w życie jest powiązane z wejściem w życie pozostałych instrumentów pakietu.

(6)

Umowa ma zostać zawarta w tym samym czasie co pozostałe instrumenty pakietu i ma stanowić jego integralną część.

(7)

Umowa powinna zostać podpisana w imieniu Unii w odniesieniu do spraw wchodzących w zakres TFUE, z zastrzeżeniem jej zawarcia w późniejszym terminie.

(8)

W celu zwiększenia zakresu współpracy art. 18 ust. 1 Umowy stanowi, że Strony Umowy stosują ją tymczasowo, zgodnie ze swoimi odpowiednimi procedurami wewnętrznymi i prawodawstwem, od dnia 1 stycznia 2025 r., chyba że Umowa zostanie podpisana po dniu 15 listopada 2025 r. - w takim przypadku Strony stosują Umowę tymczasowo od dnia 1 stycznia 2026 r.

(9)

Unia powinna zatem tymczasowo stosować Umowę w odniesieniu do spraw wchodzących w zakres TFUE.

(10)

Zgodnie z art. 18 ust. 2 Umowy zaprzestaje się jej tymczasowego stosowania najpóźniej w dniu 31 grudnia 2028 r., jeżeli do tego dnia Szwajcaria nie zakończy wewnętrznych procedur niezbędnych do wejścia w życie pozostałych instrumentów pakietu.

(11)

Podpisanie i tymczasowe stosowanie Umowy w odniesieniu do spraw wchodzących w zakres Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej podlega odrębnej procedurze przewidzianej w tym Traktacie,