(1)

Niniejsze zalecenie obejmuje prosumentów energii odnawialnej zdefiniowanych w art. 2 pkt 14 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 (1) oraz odbiorców aktywnych zdefiniowanych w art. 2 pkt 8 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 (2) zaangażowanych w prosumpcję energii odnawialnej („prosumpcja”), w tym poprzez dzielenie się energią zdefiniowane w art. 2 pkt 10a dyrektywy (UE) 2019/944. Niniejsze zalecenie obejmuje również społeczności energetyczne działające w zakresie energii odnawialnej zdefiniowane w art. 2 pkt 16 dyrektywy (UE) 2018/2001 oraz obywatelskie społeczności energetyczne zdefiniowane w art. 2 pkt 11 dyrektywy (UE) 2019/944 zaangażowane w produkcję własną energii odnawialnej i inne rodzaje usług związanych z energią.

(2)

W art. 15a dyrektywy (UE) 2019/944 zobowiązano państwa członkowskie do ustanowienia prawa do dzielenia się energią, które zapewni, między innymi, „wszystkim gospodarstwom domowym, małym przedsiębiorstwom i średnim przedsiębiorstwom, organom publicznym oraz - w przypadku gdy państwo członkowskie tak postanowiło - innym kategoriom odbiorców końcowych, prawo do udziału w dzieleniu się energią w charakterze odbiorców aktywnych”. Spójne wdrażanie tego prawa ma kluczowe znaczenie dla tworzenia nowych modeli biznesowych, pobudzania lokalnych inwestycji i zwiększania elastyczności systemu.

(3)

W planie REPowerEU (3) podkreślono, że społeczności energetyczne i prosumpcja mogą pomóc w rozwiązaniu problemu niestabilnych i wysokich cen energii, i wezwano państwa członkowskie do przyspieszenia transpozycji pakietu „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków”. W strategii UE na rzecz energii słonecznej (4) wyraźnie uznano duży potencjał społeczności energetycznych i prosumpcji w zakresie przyspieszenia wdrażania energii słonecznej. Przedstawiono w niej wspólny cel polityczny, jakim jest utworzenie do 2025 r. co najmniej jednej społeczności energetycznej opartej na odnawialnych źródłach energii w każdej gminie liczącej ponad 10 000 mieszkańców. W dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1791 (5) w sprawie efektywności energetycznej zwrócono się do władz lokalnych w jednostkach administracyjnych liczących ponad 45 000 mieszkańców o ocenę roli społeczności energetycznych w lokalnych planach w zakresie ogrzewania i chłodzenia.

(4)

W unijnych ramach kładzie się nacisk na sprawiedliwość i inkluzywność. Zarówno w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/955 (6), jak i w zaleceniu Komisji (UE) 2023/2407 (7) dostrzeżono potencjał społeczności energetycznych i systemów prosumpcji, takich jak dzielenie się energią, w zakresie przyczyniania się do ochrony gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji i gospodarstw domowych dotkniętych ubóstwem energetycznym. Państwa członkowskie powinny zatem zachęcać do włączania osób, w tym gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji, gospodarstw domowych dotkniętych ubóstwem energetycznym i gospodarstw domowych, w których mieszkają osoby z niepełnosprawnościami, do społeczności energetycznych i projektów dotyczących energii ze źródeł odnawialnych.

(5)

Dobrze zaprojektowane ramy wspomagające społeczności energetyczne, indywidualną prosumpcję i dzielenie się energią mogą wspierać realizację zasady nr 20 Europejskiego filaru praw socjalnych, która potwierdza prawo każdej osoby do dostępu do podstawowych usług dobrej jakości, w tym energii.

(6)

W Planie działania na rzecz przystępnej cenowo energii (8), przedstawionym przez Komisję 26 lutego 2025 r., określono cel, jakim jest zapewnienie przystępności cenowej energii, przyspieszenie wdrażania rozwiązań w zakresie energii odnawialnej oraz zmniejszenie zależności Unii od paliw kopalnych i importu energii. Plan przyczynia się również do realizacji celów Paktu dla czystego przemysłu (9) poprzez wzmocnienie lokalnych inwestycji, konkurencyjności i sprawiedliwości społecznej dzięki uproszczonym, przewidywalnym i przejrzystym ramom. Aby osiągnąć te cele, pakiet energetyczny dla obywateli (10) ma na celu dalsze zwiększenie udziału obywateli i społeczności w transformacji energetycznej oraz umożliwienie im produkowania, magazynowania i zużywania własnej energii ze źródeł odnawialnych oraz dzielenia się nią lub jej sprzedaży w celu osiągnięcia stabilnego dostępu do przystępnych cen energii.

(7)

Ze względu na swoją zależność od zaangażowania i często dobrowolnej pracy społeczeństwa społeczności energetyczne zmagają się z różnymi ograniczeniami pod względem zdolności technicznych, czasu i środków finansowych, co ma wpływ zarówno na cykl rozwoju projektów, jak i na dostęp do rynków energii. Społecznościom energetycznym szczególnie trudno jest uruchomić finansowanie na wczesnych etapach opracowywania projektów, zarządzać złożonymi procedurami administracyjnymi, inwestować w infrastrukturę techniczną lub prowadzić operacje rynkowe (11).

(8)

Aby pomóc w przezwyciężeniu tych ograniczeń i ułatwić równomierny rozwój w całej Unii, należy stworzyć warunki sprzyjające powstawaniu, dywersyfikacji i rozwojowi społeczności energetycznych poprzez zapewnienie jasnych i spójnych ram, ogólnej świadomości oraz sprawiedliwego traktowania, minimalizując bariery regulacyjne i administracyjne na wszystkich odpowiednich rynkach i sektorach energii oraz zapewniając wytyczne dotyczące aspektów technicznych i finansowych, a także ułatwiony dostęp do finansowania. Wsparcie na rzecz budowania zdolności może jeszcze bardziej zwiększyć profesjonalizację i autonomię społeczności energetycznych, a narzędzia techniczne służące ich projektowaniu mają zasadnicze znaczenie dla ogólnego upowszechnienia społeczności energetycznych. Wsparcie dla władz lokalnych, a w szczególności struktur wtórnych lub federacji społeczności energetycznych, może być skutecznym sposobem przyspieszenia ich rozwoju i zdolności do angażowania się w projekty wymagające większych zasobów oraz charakteryzujące się innowacyjnością społeczną i technologiczną.

(9)

Prosumpcja energii odnawialnej napotyka odrębne bariery w zakresie finansowania, wydawania zezwoleń, dostępu do sieci i złożoności administracyjnej. Bariery te w nieproporcjonalny sposób dotykają gospodarstwa domowe o niskich dochodach i drobnych konsumentów. Aby zapewnić inkluzywność, zasadnicze znaczenie mają następujące elementy: uproszczenie; stworzenie pojedynczych punktów kontaktowych w zakresie wydawania zezwoleń oraz punktów kompleksowej obsługi; ukierunkowane wsparcie finansowe; oraz finansowanie przez stronę trzecią lub podejście oparte na finansowaniu zbiorowym, takie jak leasing, umowy o poprawę efektywności energetycznej lub programy inwestycji obywatelskich. Spójne w całej Unii podejście do społeczności energetycznych i dzielenia się energią pomoże w wymianie najlepszych praktyk i wdrażaniu innowacyjnych modeli biznesowych w wymiarze transgranicznym. Wspólne zasady dotyczące definicji, wynagrodzenia, integracji z siecią i ochrony konsumentów pomagają w osiągnięciu takiego spójnego podejścia.

(10)

Proporcjonalne i niedyskryminacyjne traktowanie oraz dostosowana do potrzeb pomoc w zakresie procedur i wniosków dotyczących przyłączenia do sieci ułatwiają dostęp do sieci dla instalacji wytwarzających energię z OZE.

(11)

Dzielenie się energią w połączeniu z odpowiedzią odbioru, przesuwaniem obciążeń lub magazynowaniem energii może przynieść oszczędności kosztów zarówno konsumentom, jak i systemom energetycznym. Wymaga to dostępu do danych pomiarowych i danych dotyczących zużycia oraz interoperacyjności danych.

(12)

Zgodnie z programem Komisji na rzecz uproszczenia przepisów i lepszego stanowienia prawa niniejsze zalecenie ma na celu zapewnienie państwom członkowskim praktycznych wytycznych w celu zapewnienia spójnego, proporcjonalnego i przyjaznego dla obywateli wdrażania przepisów Unii dotyczących społeczności energetycznych i systemów prosumpcji, w tym dzielenia się energią.

(13)

Państwa członkowskie powinny uprościć procedury administracyjne dotyczące tworzenia, funkcjonowania i rozwoju społeczności energetycznych i prosumpcji oraz wymogi dotyczące sprawozdawczości. Wdrażanie powinno opierać się na istniejących strukturach i narzędziach cyfrowych, zapewniając spójność, oszczędność kosztową i minimalne obciążenie administracyjne dla dostawców, konsumentów i organów krajowych.

(14)

Aby wesprzeć państwa członkowskie we wdrażaniu niniejszego zalecenia, Komisja zamierza wprowadzić szereg środków na rzecz dalszego rozwoju i upowszechniania społeczności energetycznych w Unii oraz wspierać wdrażanie przepisów Unii. Środki te określono w planie działania zawartym w załączniku do niniejszego zalecenia,

1.

Skuteczne ramy wspomagające

2.

Dostęp do finansowania

3.

Zwiększanie świadomości i budowanie zdolności

4.

Włączenie społeczne i udział społeczeństwa

5.

Innowacje cyfrowe i integracja systemów

-

Opracować zestaw ogólnounijnych wskaźników służących do monitorowania rozwoju i wpływu społeczności energetycznych w ramach ośrodka doradztwa ds. energii obywatelskiej (CEAH).

-

Zorganizować w 2028 r. dialog na temat energii obywatelskiej we współpracy z państwami członkowskimi, Parlamentem Europejskim i sieciami zainteresowanych stron.

-

Ocenić potrzebę dalszego uproszczenia i ujednolicenia definicji unijnych.

-

Kontynuować współpracę z państwami członkowskimi UE, krajowymi organami regulacji energetyki, operatorami systemów dystrybucyjnych i organizacjami przedstawicielskimi społeczności energetycznych w zakresie wdrażania prawodawstwa UE i zalecenia w sprawie społeczności energetycznych i prosumpcji w kontekście dorocznego Obywatelskiego Forum Energetycznego i regulacyjnego okrągłego stołu na temat polityki energetycznej dla konsumentów.

-

Monitorować bariery krajowe, dobre praktyki i ramy wspomagające w ramach CEAH i innych inicjatyw.

-

Zbadać zarzuty dotyczące nieuczciwych praktyk marketingowych w odniesieniu do społeczności energetycznych lub dzielenia się energią.

-

Zwiększyć wśród pośredników finansowych i społeczności energetycznych świadomość w zakresie możliwości wykorzystania gwarancji InvestEU w celu zapewnienia przystępnych cenowo pożyczek, we współpracy z Europejskim Funduszem Inwestycyjnym, za pośrednictwem platformy Green Gateway (narzędzie pomocy technicznej, komunikacja elektroniczna, webinarium), aby zmaksymalizować wykorzystanie tych gwarancji (2026 r.).

-

Opublikować zestaw narzędzi finansowych dotyczących energetyki obywatelskiej za pośrednictwem CEAH, aby pomóc społeczeństwu i społecznościom w zapoznaniu się z możliwymi modelami i wariantami finansowania oraz umożliwić kierowane przez społeczność, zintegrowane z rynkiem usługi w zakresie elastyczności i dzielenia się energią (2026 r.).

-

Powołać grupę roboczą ds. społeczności energetycznych w ramach sieci instytucji zarządzających i organów ds. energii, po przeprowadzeniu wstępnej oceny potrzeb członków i osiągnięciu konsensusu w sprawie jej utworzenia, w celu zwiększenia wykorzystania funduszy objętych polityką spójności (2026 r.).

-

Refinansować instrument na rzecz społeczności energetycznych po 2027 r., aby zapewnić finansowanie zalążkowe ponad 140 społecznościom energetycznym w celu opracowania biznesplanów na etapie przedrozwojowym (2027 r.).

-

Informować obywateli, władze lokalne i inne osoby, takie jak rolnicy i właściciele małych przedsiębiorstw, o przysługujących im prawach i możliwościach zakładania lub wspierania społeczności energetycznych, za pośrednictwem Porozumienia Burmistrzów i specjalnej kampanii informacyjnej na temat praw konsumentów (2026 r.).

-

Zapewnić społecznościom energetycznym pomoc techniczną za pośrednictwem CEAH w celu opracowania projektów w zakresie magazynowania energii, efektywności energetycznej i energii ze źródeł odnawialnych (2026 r.).

-

Uruchomić finansowanie z podprogramu „Przejście na czystą energię” programu LIFE, aby pomóc społecznościom energetycznym w rozwoju, profesjonalizacji i zwiększeniu skali projektów i usług w zakresie energii odnawialnej, w szczególności poprzez działania w zakresie wzajemnego uczenia się i struktury wtórne (2026 r.).

-

Zapewnić władzom lokalnym pomoc techniczną, aby pomóc w zaangażowaniu gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji i gospodarstw domowych dotkniętych ubóstwem energetycznym w społeczności energetyczne za pośrednictwem Centrum Doradztwa ds. Ubóstwa Energetycznego (EPAH) (2026 r.).

-

Utworzyć „wspólnotę praktyków” w ramach platformy nabywców publicznych, aby propagować stosowanie kryteriów włączenia społecznego w zamówieniach publicznych i koncesjach (2026 r.).

-

Opublikować przewodnik wdrażania dotyczący uczestnictwa obywatelskiego za pośrednictwem CEAH i EPAH, aby pomóc decydentom w identyfikowaniu i wspieraniu społeczności energetycznych sprzyjających włączeniu społecznemu i kierowanych przez obywateli (2026 r.).

-

Wspierać możliwości wzajemnego uczenia się między regionami wydobycia węgla, torfu i łupków bitumicznych poprzez szkolenia na miejscu na temat społeczności energetycznych za pośrednictwem inicjatywy dla regionów górniczych w okresie transformacji i innych odpowiednich platform (2027 r.).

-

Opublikować standardowy wzór umowy o współpracy między podmiotami realizującymi projekty dotyczące energii odnawialnej a społecznościami energetycznymi (2027 r.).

-

Uruchomić finansowanie z podprogramu „Przejście na czystą energię” programu LIFE w celu wspierania miast i partnerów lokalnych, takich jak społeczności energetyczne, we wdrażaniu inteligentnych rozwiązań (takich jak akumulatory sąsiedzkie, infrastruktura ładowania pojazdów elektrycznych, systemy zarządzania energią itp.), które pomagają zoptymalizować lokalne dzielenie się energią i zwiększyć elastyczność (2026 r.).

-

Propagować włączanie społeczności energetycznych do lokalnego planowania energetycznego wśród sygnatariuszy Porozumienia Burmistrzów oraz przez lokalne obywatelskie dialogi energetyczne organizowane w ramach CEAH (2026 r.).

-

Zapewnić finansowanie w ramach programu „Horyzont Europa” w celu wsparcia kierowanych przez społeczność mikrosieci i lokalnych sieci ciepłowniczych wykorzystujących odnawialne źródła energii w ramach misji w zakresie miast (2026-2027); zapewnić 12 mln EUR finansowania w ramach programu „Horyzont Europa” na wsparcie rozwoju algorytmów prognozowania opartych na sztucznej inteligencji w celu optymalizacji wartości dzielenia się energią dla systemu i społeczności (2026 r.).

-

Zbadać, w jaki sposób lokalne rynki energii na poziomie sieci dystrybucyjnej mogłyby zostać zintegrowane z rynkiem hurtowym w sposób znormalizowany, aby zapewnić efektywne funkcjonowanie małych, rozproszonych systemów energetycznych i umożliwić skalowalną elastyczność (2027 r.).