(1)

Art. 126 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) stanowi, że państwa członkowskie mają unikać nadmiernego deficytu budżetowego.

(2)

Pakt stabilności i wzrostu opiera się na celu, jakim są zdrowe finanse publiczne jako sposób poprawy warunków sprzyjających stabilności cen oraz silnemu, zrównoważonemu i inkluzywnemu wzrostowi, którego fundamentem jest stabilność finansowa; pomaga to w osiągnięciu celów Unii w zakresie zrównoważonego wzrostu i zatrudnienia. Pakt stabilności i wzrostu obejmuje rozporządzenie Rady (WE) nr 1467/97 (1) przyjęte w celu zapewnienia szybkiej korekty nadmiernych deficytów sektora instytucji rządowych i samorządowych.

(3)

W dniu 3 kwietnia 2020 r. Rada przyjęła na podstawie art. 126 ust. 6 TFUE decyzję (UE) 2020/509 (2) w sprawie istnienia nadmiernego deficytu w Rumunii w związku z planowanym niespełnieniem kryterium deficytu w 2019 r. oraz wydała na podstawie art. 126 ust. 7 TFUE (3) zalecenie mające na celu likwidację nadmiernego deficytu budżetowego najpóźniej do 2022 r.

(4)

W dniu 18 czerwca 2021 r., mając na uwadze głęboki spadek aktywności gospodarczej związany z pandemią COVID-19, Rada przyjęła zmienione zalecenie (4) na podstawie art. 126 ust. 7 TFUE, zalecając w nim Rumunii zlikwidowanie nadmiernego deficytu najpóźniej do 2024 r.

(5)

W dniu 26 lipca 2024 r. Rada przyjęła decyzję (UE) 2024/2130 (5) na podstawie art. 126 ust. 8 TFUE, w której stwierdziła tym samym, że Rumunia nie podjęła skutecznych działań w odpowiedzi na zalecenie Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. W decyzji Rady z dnia 26 lipca 2024 r. przyjęto do wiadomości, że kolejny etap procedury nadmiernego deficytu, a mianowicie zmienione zalecenie Rady wydane na mocy art. 126 ust. 7 TFUE w sprawie korekty nadmiernego deficytu, nastąpi po przedłożeniu krajowego średniookresowego planu budżetowo-strukturalnego zgodnie z art. 11 i art. 36 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1263 (6).

(6)

W dniu 25 października 2024 r. Rumunia przedłożyła swój pierwszy krajowy średniookresowy plan budżetowo-strukturalny zgodnie z wymogami rozporządzenia (UE) 2024/1263. Plan ten obejmuje lata 2025-2028 i przedstawia dostosowanie fiskalne rozłożone na okres siedmiu lat. W dniu 21 stycznia 2025 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie zatwierdzenia krajowego średniookresowego planu budżetowo-strukturalnego Rumunii (7).

(7)

W dniu 21 stycznia 2025 r., zgodnie z art. 126 ust. 7 TFUE, Rada przyjęła kolejne zmienione zalecenie, aby Rumunia zlikwidowała nadmierny deficyt do roku 2030 (8). Rada zaleciła Rumunii ścieżkę korekty wydatków (9) netto zgodnie z art. 3 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1467/97 z następującymi maksymalnymi stopami wzrostu wydatków netto: 5,1 % w 2025 r., 4,9 % w 2026 r., 4,7 % w 2027 r., 4,3 % w 2028 r., 4,2 % w 2029 r. i 3,9 % w 2030 r., co odpowiada maksymalnym łącznym stopom wzrostu obliczonym w odniesieniu do 2023 r. na poziomie 20,2 % w 2025 r., 26,0 % w 2026 r., 31,9 % w 2027 r., 37,6 % w 2028 r., 43,3 % w 2029 r. i 49,0 % w 2030 r. Rada wyznaczyła termin 30 kwietnia 2025 r. na podjęcie przez Rumunię skutecznych działań i przedstawienie niezbędnych środków wraz z rocznym sprawozdaniem z postępów za 2025 r., które ma zostać przedłożone Komisji zgodnie z art. 21 rozporządzenia (UE) 2024/1263.

(8)

Do tej pory Rumunia nie przedłożyła swojego rocznego sprawozdania na temat działań podjętych w odpowiedzi na zalecenie Rady z dnia 21 stycznia 2025 r. mających na celu likwidację nadmiernego deficytu oraz na temat realizacji zestawu reform i inwestycji leżących u podstaw przedłużenia okresu dostosowawczego.

(9)

Ocena działań podjętych przez Rumunię w odpowiedzi na zalecenie Rady z dnia 21 stycznia 2025 r. prowadzi do szeregu wniosków wymienionych poniżej. Ocena ta jest przeprowadzana na podstawie danych Eurostatu dotyczących wyników, prognozy Komisji z wiosny 2025 r. oraz innych informacji dostępnych Komisji.

(10)

Z danych dotyczących wyników budżetowych przekazanych przez Rumunię i zatwierdzonych przez Komisję (Eurostat) oraz obliczeń Komisji wynika, że wydatki netto wzrosły w 2024 r. o 19,9 %. Zgodnie z prognozą Komisji z wiosny 2025 r. przewiduje się, że wydatki netto wzrosną o 5,4 % w 2025 r., czyli powyżej zalecanej maksymalnej wartości 5,1 %, określonej w zaleceniu Rady z dnia 21 stycznia 2025 r. Jako stosunek do PKB odchylenie między stopą wzrostu wydatków netto prognozowaną na 2025 r. a zalecaną maksymalną wartością wynosi 0,1 % PKB. Uwzględniając lata 2024-2025 łącznie, skumulowana stopa wzrostu wydatków netto na lata 2024-2025, prognozowana przez Komisję, wynosi 26,4 %, a zatem powyżej zalecanego maksymalnego skumulowanego wzrostu wynoszącego 20,2 %, określonego w zaleceniu Rady z dnia 21 stycznia 2025 r. Jako stosunek do PKB odchylenie między skumulowanym wzrostem wydatków netto w latach 2024-2025 a zalecaną maksymalną wartością wynosi 1,7 % PKB. Odchylenie to jest w dużej mierze spowodowane wysokim wzrostem wydatków bieżących sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2024 r., które wzrosły o 18,7 % w porównaniu z 2023 r., w szczególności wzrostem kosztów wynagrodzeń w sektorze publicznym o 21,5 % i wzrostem transferów socjalnych (w tym emerytur) o 19,5 %.

(11)

Ze względu na wysoką stopę wzrostu wydatków netto w 2024 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych w Rumunii wzrósł do 9,3 % PKB, z 6,6 % PKB w 2023 r., i znacznie powyżej planowanego poziomu 7,9 % PKB zgłoszonego przez Rumunię jesienią 2024 r. W prognozie Komisji z wiosny 2025 r. przewiduje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmaleje w 2025 r. do 8,6 % PKB. Prognozowany spadek deficytu w 2025 r. wynika głównie z wdrożenia pakietu konsolidacji budżetowej na koniec 2024 r. Pakiet ten obejmował nominalne zamrożenie wynagrodzeń i emerytur oraz pewne dodatkowe środki zwiększające dochody, w tym zniesienie ulg fiskalnych przyznanych różnym sektorom. Przegląd ram podatkowych, uwzględniony w średniookresowym planie budżetowo-strukturalnym Rumunii i mający kluczowe znaczenie dla osiągnięcia celów budżetowych w latach 2025 i 2026, nie wszedł jednak w życie najpóźniej do dnia 1 kwietnia 2025 r., zgodnie z zaleceniem Rady z dnia 21 stycznia 2025 r. zatwierdzającym średniookresowy plan budżetowo-strukturalny Rumunii. Relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrosła do 54,8 % PKB na koniec 2024 r. z 48,9 % pod koniec 2023 r. i zgodnie z prognozą Komisji do końca 2025 r. ma wzrosnąć do 59,4 % z powodu wysokiego deficytu budżetowego.

(12)

W związku z tym działania podjęte przez Rumunię w odpowiedzi na zalecenie Rady z dnia 21 stycznia 2025 r. są niewystarczające. Wydatki netto rosły znacznie szybciej niż zalecała Rada. Prowadzi to do utrzymującego się wysokiego deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych, co zagraża terminowej korekcie nadmiernego deficytu do 2030 r. Nie ma „istotnych czynników” łagodzących, które można uwzględnić w ramach procedury nadmiernego deficytu i które zmieniłyby tę ocenę, natomiast wysokie zagrożenie dla stabilności finansów publicznych w średnim okresie, na które narażona jest Rumunia, stanowi czynnik zaostrzający.