(1)

Kryzys na Bliskim Wschodzie od 28 lutego 2026 r. i zakłócenia przepływów handlowych spowodowane zamknięciem cieśniny Ormuz mają negatywny wpływ na rolników produkujących produkty rolne pochodzące z uprawy lub prowadzących hodowlę w Unii.

(2)

Pierwszy problem dotyczy gwałtownego wzrostu cen krajowych nawozów w Unii, które w 2024 r. stanowiły 7,3?% pośrednich czynników produkcji rolników unijnych.

(3)

Jeszcze przed kryzysem na Bliskim Wschodzie światowe rynki nawozów doświadczały presji na podaż i zmienności cen. Kryzys na Bliskim Wschodzie jeszcze bardziej pogorszył sytuację i zwiększył ryzyko związane z produkcją nawozów azotowych i fosforowych, również ze względu na ograniczoną produkcję skroplonego gazu ziemnego, od której w dużym stopniu zależy produkcja nawozów azotowych. Spowodowało to poważny i nagły wzrost zarówno światowych, jak i unijnych cen krajowych nawozów oraz miało natychmiastowy i bezpośredni wpływ na ceny nawozów w Unii. Ten nagły wzrost cen nawozów wpływa na przystępność cenową i dostępność nawozów potrzebnych w cyklu produkcyjnym upraw 2026/27.

(4)

W maju 2026 r. średnie ceny nawozów azotowych wzrosły orientacyjnie o 30 % w porównaniu z lutym 2026 r. i były o około 70?% wyższe od średniej z 2024 r., natomiast ceny nawozów fosforowych były o 22 % wyższe od średniej z 2024 r.

(5)

Zwiększone koszty nawozów wpływają na rentowność gospodarstw rolnych i mogą mieć wpływ na stosowanie nawozów i produkcję roślinną w Unii pod względem jej ilości i jakości. Ten wzrost cen nawozów ma miejsce w momencie, gdy rolnicy podejmują kluczowe decyzje dotyczące ich działalności rolniczej w okresie 2026/27, takie jak decyzje dotyczące obszaru, który ma zostać obsiany lub rodzaju upraw, planowanych wskaźników nawożenia i powiązanych praktyk agronomicznych. Wyższe koszty nawozów prawdopodobnie wpłyną negatywnie na dochody rolników w 2027 r., przy niższych zbiorach na skutek zmniejszenia produkcji. Może to również negatywnie wpłynąć na dostępność żywności w Unii w 2027 r.

(6)

Druga obawa dotyczy wzrostu kosztów energii w gospodarstwach rolnych, a w szczególności kosztów paliwa wykorzystywanego przez maszyny rolnicze, które w 2024 r. stanowiły 8?% całkowitych kosztów pośrednich środków produkcji ponoszonych przez rolników w Unii.

(7)

Trwający kryzys na Bliskim Wschodzie, a w szczególności zamknięcie Cieśniny Ormuz, w znacznym stopniu utrudnił transport produktów energetycznych, a także zakłócił ich produkcję. Okoliczności te doprowadziły do zakłóceń w łańcuchu dostaw kluczowych produktów energetycznych, w szczególności ropy naftowej i skroplonego gazu ziemnego, pochodzących z państw Zatoki Perskiej. W rezultacie nasiliła się globalna zmienność cen produktów energetycznych, a paliwa i olej napędowy należą do produktów energetycznych najbardziej dotkniętych kryzysem. Wahania te już znalazły odzwierciedlenie na unijnych rynkach energii, co stwarza dalsze wyzwania gospodarcze dla rolników.

(8)

W rezultacie udział kosztów nawozów i energii w rachunkach gospodarstw rolnych znacznie wzrośnie w 2026 r. Szczególnie dotknięte są gospodarstwa specjalizujące się w uprawach polowych z uwagi na znaczny udział kosztów nawozów i paliwa w porównaniu z ich ogólnymi kosztami produkcji. Jednak wzrost cen nawozów i produktów energetycznych ma znaczny wpływ na proces produkcji we wszystkich rodzajach gospodarstw.

(9)

Tymczasem ceny wielu produktów rolnych, w szczególności roślin uprawnych, takich jak zboża, utrzymują się na stałym poziomie, co z kolei pogarsza stosunek kosztów produkcji do cen uzyskiwanych przez rolników za ich produkty rolne.

(10)

Coraz wyższe koszty produkcji spowodowane trwającym kryzysem na Bliskim Wschodzie i jego nieprzewidywalnym rozwojem mogą powodować problemy z płynnością finansową gospodarstw rolnych i zagrażać ich rentowności. Nawet jeśli kryzys na Bliskim Wschodzie zostanie rozwiązany w najbliższej przyszłości, jego wpływ na światowe ceny nakładów prawdopodobnie utrzyma się w nadchodzących miesiącach, co z kolei wywrze dalszy wpływ na rolników.

(11)

Chociaż rynki muszą stopniowo dostosowywać się do nowych okoliczności, potrzebne jest wsparcie dla rolników, ponieważ koszty produkcji rosną do niezrównoważonych poziomów. Należy zatem przyjąć środek nadzwyczajny, aby zaradzić problemowi zwiększonych kosztów produkcji i zapobiec dalszemu pogarszaniu się sytuacji gospodarczej rolników najbardziej dotkniętych kryzysem na Bliskim Wschodzie.

(12)

Wspomniane trudności stanowią szczególne problemy w rozumieniu art. 221 rozporządzenia (UE) nr 1308/2013. Komisja przyjmuje środki na mocy art. 221 jedynie wówczas, gdy nie jest możliwe przyjęcie wymaganych środków nadzwyczajnych zgodnie z art. 219 lub 220. Wspomnianych trudności faktycznie nie można rozwiązać za pomocą środków wprowadzonych na podstawie art. 219 lub 220 tego rozporządzenia. Sytuacja nie jest konkretnie związana ze szczególnym zakłóceniem na rynku rolnym ani z konkretnym zagrożeniem wystąpieniem takiego zakłócenia. Nie jest ona związana ani ze środkami, które przeciwdziałałyby rozprzestrzenianiu się chorób zwierząt, ani z utratą zaufania konsumentów wynikającą z istnienia zagrożeń dla zdrowia publicznego, zdrowia zwierząt lub roślin.

(13)

Kwoty przydzielone państwom członkowskim należy określić, biorąc pod uwagę ich odpowiednią wagę w unijnym sektorze rolnym, na podstawie pułapów netto płatności bezpośrednich określonych w załączniku V do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 (2) oraz rzeczywistych kosztów poniesionych przez rolników nabywających dane środki produkcji, nawozy i energię, w szczególności paliwo, na podstawie średnich wydatków krajowych zgłoszonych przez organy krajowe w ich rocznych rachunkach ekonomicznych dla rolnictwa.

(14)

Państwa członkowskie powinny rozdzielać pomoc najbardziej skutecznymi kanałami na podstawie obiektywnych i niedyskryminacyjnych kryteriów, które uwzględniają skalę trudności gospodarczych, z jakimi borykają się zainteresowani rolnicy. Państwa te powinny zapewnić, aby rolnicy byli ostatecznymi beneficjentami nadzwyczajnego wsparcia finansowego oraz unikać wszelkich zakłóceń rynku lub konkurencji.

(15)

Ponieważ kwoty przydzielone państwom członkowskim rekompensują jedynie część strat gospodarczych rolników, państwa członkowskie powinny mieć możliwość przyznania rolnikom dodatkowego wsparcia krajowego na warunkach i w terminie określonych w niniejszym rozporządzeniu.

(16)

Aby umożliwić państwom członkowskim elastyczne przydzielanie pomocy w zależności od indywidualnej sytuacji rolników, należy zezwolić na kumulowanie tej pomocy z innymi rodzajami wsparcia finansowanymi w ramach Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji i Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich bez przyznawania rolnikom nadmiernej rekompensaty.

(17)

Państwa członkowskie zostały upoważnione do przyjęcia środków pomocy państwa na podstawie unijnych zasad pomocy państwa w celu zaradzenia tej sytuacji za pośrednictwem Tymczasowych ram pomocy państwa w związku z kryzysem na Bliskim Wschodzie, przyjętych 29 kwietnia 2026 r. i obowiązujących do 31 grudnia 2026 r. (3). Aby uniknąć nadmiernej rekompensaty, państwa członkowskie powinny uwzględnić wsparcie przyznane w ramach innych krajowych lub unijnych instrumentów wsparcia lub systemów prywatnych w odpowiedzi na odnośne straty gospodarcze.

(18)

Ponieważ unijne nadzwyczajne wsparcie finansowe ustala się w euro, aby zapewnić jednolite i jednoczesne stosowanie przepisów, konieczne jest określenie daty przeliczenia kwoty przydzielonej państwom członkowskim, które nie przyjęły euro jako swojej waluty krajowej, jak ma to miejsce w przypadku Czech, Danii, Węgier, Polski, Rumunii i Szwecji. W niniejszym rozporządzeniu nie określono terminu składania wniosków o przyznanie pomocy, zatem do celów art. 30 ust. 3 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2022/127 (4), za termin operacyjny dla kursu walutowego w odniesieniu do kwot określonych w niniejszym rozporządzeniu należy uznać datę wejścia w życie niniejszego rozporządzenia.

(19)

Aby zapewnić skuteczność tego środka nadzwyczajnego, beneficjenci powinni szybko otrzymać nadzwyczajne wsparcie finansowe. Ponadto należy zapewnić terminowe monitorowanie budżetu, a także bieżące śledzenie i efektywne wykorzystanie rezerwy rolnej, co zmaksymalizuje jej dostępność i zwiększy zdolność szybkiego reagowania na pojawiające się kryzysy. W związku z tym należy określić datę kwalifikowalności, według której państwa członkowskie będą wypłacać to wsparcie beneficjentom. Wszelkie płatności dokonane po tej dacie należy uznać za niekwalifikujące się do finansowania unijnego.

(20)

Unia powinna zatem finansować wydatki poniesione przez państwa członkowskie z tytułu niniejszego środka nadzwyczajnego wyłącznie w przypadku, gdy wydatki te zostały poniesione do określonego terminu kwalifikowalności. Wsparcie z tytułu tego środka nadzwyczajnego należy zatem wypłacić do dnia 28 lutego 2027 r.

(21)

Ponieważ żadne płatności dokonywane po dniu 28 lutego 2027 r. nie będą w żadnych okolicznościach uznawane za kwalifikowalne, art. 5 ust. 2 rozporządzenia delegowanego (UE) 2022/127, który przewiduje proporcjonalne zmniejszenie płatności miesięcznych dokonanych po terminie, nie ma zastosowania.

(22)

Państwa członkowskie powinny przekazywać Komisji szczegółowe informacje na temat wykonania niniejszego rozporządzenia, aby umożliwić Komisji monitorowanie skuteczności środka nadzwyczajnego wprowadzonego niniejszym rozporządzeniem.

(23)

Wzrost kosztów produkcji dla rolników już nastąpił i wymaga natychmiastowych działań w celu skutecznego i wydajnego zaradzenia tej sytuacji. Aby zapewnić jak najszybsze udzielenie pomocy rolnikom, państwa członkowskie powinny mieć możliwość bezzwłocznego wdrożenia niniejszego rozporządzenia. Niniejsze rozporządzenie powinno zatem wejść w życie następnego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

(24)

Środki przewidziane w niniejszym rozporządzeniu są zgodne z opinią Komitetu ds. Wspólnej Organizacji Rynków Rolnych,