Odsetki stosowane przez JST w przypadku zaległych płatności za faktury

Wierzyciel wystawił jednostce budżetowej wezwanie do zapłaty celem uregulowania niezapłaconych faktur za usługę przechowywania dowodu rzeczowego na parkingu. Faktury nie zostały zapłacone, ponieważ prokurator odmówił przyznania wynagrodzenia. Sprawa trafiła do Sądu. Sąd postanowieniem nakazał zapłatę faktur. Firma parkingowa przysłała nam Wezwanie do zapłaty celem uregulowania zaległych faktur, zapłaty odsetek oraz wystawiła notę księgową obciążającą nas kwotą 40 euro jako rekompensatą za poniesione koszty dochodzenia należności. Po sprawdzeniu okazało się, że na wezwaniu błędnie zostały naliczone odsetki. Czy należy zwrócić wezwanie do firmy parkingowej z informacją, że źle zostały naliczone odsetki, czy należy wyliczyć i zapłacić według naszego wyliczenia? Mam wątpliwości, czy należy naliczyć odsetki ustawowe za opóźnienie zgodnie z art. 481 KC czy odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych zgodnie z art. 8 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych. Na usługę przechowywania dowodu rzeczowego nie była zawarta umowa, ale były przeprowadzone negocjacje co do kwoty za dobę przechowywania.

Jednostka budżetowa powinna dokonać płatności na rzecz kontrahenta, z uwzględnieniem szczegółowych danych wynikających z orzeczenia sądowego, w tym w zakresie rodzaju odsetek. Taki sposób postępowania będzie miał uzasadnienie zarówno w sferze cywilnoprawnej odpowiedzialności za dług, jak i sferze publicznoprawnej odpowiedzialności za należyte gospodarowanie środkami publicznymi.

Analiza podanego zapytania wymaga odniesienia się do kilku zasadniczych kwestii. Poczynając od kwestii istoty samej umowy przechowania, to wynika ona ze stosownych regulacji ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.), a dokładniej z norm z art. 835 – art. 845. W art. 835 k.c. wskazano bowiem, że przez umowę przechowania przechowawca zobowiązuje się zachować w stanie niepogorszonym rzecz ruchomą oddaną mu na przechowanie. Wspomniana umowa była często przedmiotem oceny prawnej w orzecznictwie sądowym.

Do elementów przedmiotowo istotnych (essentialia negotii) umowy przechowania należy zaliczyć:

1) zobowiązanie przechowawcy do sprawowania pieczy nad rzeczą;

2) oznaczenie rzeczy będącej przedmiotem przechowania;

3) zobowiązanie przechowawcy do wydania przechowywanej rzeczy składającemu w stanie niepogorszonym.

Umowa nieposiadająca któregokolwiek z tych elementów nie jest umową przechowania.

Wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt X GC 688/15

Co jednak istotne, w ww. orzeczeniu podkreślono nadto, że:

Do zawarcia umowy przechowania może dojść w każdym trybie przewidzianym w prawie cywilnym. Nie ulega zatem wątpliwości, że umowa przechowania może być zawarta w sposób dorozumiany.

Do zawarcia umowy przechowania może dojść w różnych formach, w tym pisemnej, ustnej czy dorozumianej. W tym kontekście argumentacja czytelnika odnośnie braku umowy, jest nietrafna. Umowa taka zapewne istniała, a jej warunki były ustalone ustnie, m.in. w zakresie wynagrodzenia.

Z podanego stanu faktycznego wynika jednak, że roszczenia wynikające z przedmiotowej umowy zostały objęte rozstrzygnięciem sądowym. Zapewne w takim orzeczeniu sąd określił elementy składowe tego roszczenia czyli należność główną, odsetki i koszty. W tym znaczeniu przyjąć można, że roszczenie osądzone (a ściślej rzecz mówiąc – kwoty tam wskazane) w ten sposób niejako pochłonęło (skonsumowało) roszczenie (kwoty wykazane przez wierzyciela przed wydaniem orzeczenia) pierwotne z umowy. W konsekwencji przyjąć można, że orzeczenie sądowe stało się aktualnym wyznacznikiem wysokości wierzytelności przysługującej firmie parkingowej. Z drugiej strony stało się również dla dłużnika (jednostki budżetowej) wyznacznikiem aktualnego zadłużenia z wyszczególnieniem jego składników, w postaci odsetek czy kosztów.

Rozważania te są zaś o tyle istotne, że sąd orzekający formułując treść sentencji orzeczenia zapewne wskazał rodzaj odsetek przyznanych wierzycielowi. Przykładem orzeczenia, w którym sąd zasądzał odsetki w trybie ustawy z 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych jest wyrok Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie z 12 stycznia 2017 r. (sygn. akt III C 176/17). W wyroku tym sąd analizował roszczenie przysługujące spółce handlowej wobec szpitala. Co jednak najistotniejsze, zasądzając roszczenie od szpitala, sąd uwzględnił odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych. Również w wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 20 grudnia 2018 r. (sygn. akt VIII Ga 221/18) sąd w sentencji orzeczenia wyraźnie wyartykułował odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych.

Przy założeniu, że w ten sposób zostało sformułowane rozstrzygnięcie sądu w stanie faktycznym podanym w zapytaniu, to dłużnik (jednostka budżetowa) powinien dokonać naliczeń odsetek według mechanizmu ze wspomnianej ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (art. 8 ustawy o terminach zapłaty). W sytuacji zaś, w której odsetki zostały naliczone w trybie przepisów Kodeksu cywilnego, jednostka budżetowa powinna stosować odsetki wymienione w art. 481 k.c. Zatem, rodzaj (i zarazem wysokość płaconych odsetek) determinuje zasadniczo treść orzeczenia sądu. I takimi wskazówkami jednostka budżetowa powinna się kierować. Będzie to miało także pośrednio uzasadnienie w regulacjach ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (dalej: uofp). W regulacji art. 44 ust. 3 uofp ustawodawca postanowił, że wydatki publiczne powinny być dokonywane w wysokości i terminach wynikających z wcześniej zaciągniętych zobowiązań, to jednak zgodnie z art. 164 ust. 1 uofp, wydatki nieprzewidziane, których obowiązkowe płatności wynikają z tytułów wykonawczych, wyroków sądowych lub ugód, mogą być dokonywane bez względu na poziom środków finansowych zaplanowanych na ten cel. Odpowiednia zmiana planu wydatków powinna nastąpić w trybie przeniesień wydatków z innych podziałek klasyfikacji wydatków lub z rezerw celowych. Z przytoczonych argumentów wynika więc, że również na płaszczyźnie regulacji dotyczących funkcjonowania jednostek sektora finansów publicznych, ustawodawca dopuszcza płatności w oparciu o wyroki sądowe.

Podstawa prawna:

• art. 835 oraz art. 481 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2018 r. poz. 1025)

• art. 8 ustawy z 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U. z 2019 r. poz. 118)

• art. 44 ust. 3 oraz art. 164 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2077)

Autor: Magdalena Grotkiewicz