Wyrok WSA w Lublinie z dnia 17 maja 2022 r., sygn. II SA/Lu 137/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Marcin Małek Protokolant Referent Agnieszka Komajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2022 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat D. C. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) z tytułu podatku od towarów i usług.

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia 4 marca 2021 r. S. K. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łukowie o przyznanie pomocy finansowej na zakup opału. Po rozpatrzeniu tego wniosku Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Łukowie, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta Łuków, decyzją z dnia 25 marca 2021 r. nr MOPS.4612.5.17.2021, odmówił przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego. W uzasadnieniu wskazał, że na podstawie przeprowadzonej w dniu 23 marca 2021 r. rozmowy telefonicznej z wnioskodawcą ustalono, iż prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydanym na okres do 31 grudnia 2021 r. Jego jedynym źródłem dochodu jest zasiłek stały w wysokości 645 zł, wypłacany przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Łukowie. Ponadto otrzymuje on wsparcie z pomocy społecznej, w tym zasiłek celowy na zakup posiłków lub żywności w kwotach po 150 zł miesięcznie. W dniu 13 lutego 2021 r. otrzymał też pomoc w formie żywności, przyznaną w ramach programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014-2020. W dalszym ciągu kontynuuje leczenie, na dowód czego przedstawił kartę leczenia szpitalnego z dnia 3 marca 2021 r., skierowanie na realizację zadań pielęgniarki POZ, skierowania do pracowni diagnostycznej, wyniki badań USG oraz faktury za leli na łączna kwotę 220,09 zł. Na podstawie złożonych przez wnioskodawcę faktur organ ustalił, że wydatki wnioskodawcy na opłaty mieszkaniowe i na leki w marcu 2021 r. wyniosły 283,37 zł. Jednocześnie ustalono, że wnioskodawca jest w trakcie postępowania o zniesienie współwłasności i podziału majątku dorobkowego, który biegły rzeczoznawca wycenił na kwotę [...]zł. W tej sytuacji organ pierwszej instancji uznał, że przyznanie wnioskodawcy zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup węgla jest niezasadne. Wprawdzie Sąd zakazał zbywania i obciążania nieruchomości do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy o podział majątku wspólnego, jednak, zdaniem organu, wnioskodawca powinien podjąć działania w celu przyspieszenia rozstrzygnięcia sprawy, aby móc nim dysponować i czerpać korzyści z tej części majątku, która jemu przypadnie. Ponadto organ pierwszej instancji podniósł, że S. K. powinien gospodarować racjonalnie własnymi środkami finansowymi i zapewnić sobie opał poprzez comiesięczny zakup mniejszej ilości węgla. Skoro zaś wnioskodawca nie podejmuje własnych działań mających na celu poprawienie jego sytuacji finansowej, to mimo, że formalnie jego dochód nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w ocenie organu pierwszej instancji odmowa przyznania wnioskowanej pomocy znajduje uzasadnienie w zasadach i celach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej), w tym zwłaszcza w zasadzie subsydiarności (art. 2 ust. 1 ww. ustawy). W odwołaniu od powyższej decyzji S. K. podtrzymał wniosek o przyznanie pomocy na zakup opału. Wyjaśnił, ze jest osoba chorą psychicznie oraz stwierdził, że jego żona chce go ubezwłasnowolnić aby przejąć cały ich wspólny majątek. Dodał, że nie widzi możliwości porozumienia się z była żoną. Stwierdził również, ze jego adwokat poinformował go o terminie kolejnej rozprawy w sprawie o podział majątku, więc nie ma potrzeby, żeby przyspieszać zakończenie tej sprawy. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia 28 grudnia 2021 r. nr SKO.4002.OP/349/21 (będąca przedmiotem wniesionej do Sądu skargi) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 25 marca 2021 r. Kolegium stwierdziło, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji nie narusza prawa ani granic swobodnego uznania administracyjnego, zaś jego treść ma oparcie w uzasadnieniu decyzji i w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Na podstawie tego materiału organ odwoławczy ustalił, że S. K. jest rozwiedziony, mieszka w domu stanowiącym współwłasność jego i byłej żony. Z jej wniosku złożonego w 2016 r. toczy się postępowanie sądowe o zniesienie współwłasności i podział majątku wspólnego, którego wartość została oszacowana przez biegłego rzeczoznawcę na kwotę [...]zł. Z akt sprawy wynika, że do tej pory spór o podział majątku nie został rozstrzygnięty. Skarżący ma troje dorosłych dzieci, przy czym z dwoma synami nie utrzymuje kontaktu. Ze znajdującego się w aktach sprawy wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 16 stycznia 2020 r., zapadłego w sprawie z jego powództwa przeciwko synom - K. K. i A. K. o alimenty, wynika, że jego apelacja od wyroku Sądu Rejonowego w Łukowie z dnia 18 czerwca 2019 r. została oddalona. S. K. może natomiast liczyć na wsparcie córki, która pomaga mu w sprzątaniu i praniu, a także użycza mu auto. Skarżący oczekuje na rozstrzygnięcie przez Sąd Rejonowy w Lublinie sprawy z jego odwołania od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lublinie w przedmiocie ustalenia stopnia niepełnosprawności. Orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 9 stycznia 2020 r. został natomiast uznany za osobę niezdolną do pracy oraz częściowo niezdolną do pracy do dnia 31 stycznia 2022 r. Orzeczenie to nie kwalifikuje jednak skarżącego jako osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji, dlatego też nie otrzymał on świadczenia uzupełniającego. Na podstawie Orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Łukowie skarżący został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na okres do 31 grudnia 2021 r. i z tego tytułu został mu przyznany zasiłek stały na okres od 1 grudnia 2018 r. do 31 grudnia 2021 r. w wysokości 645 zł. Ponadto decyzją z dnia 20 stycznia 2021 r. otrzymał zasiłek celowy na zakup posiłków lub żywności w kwocie po 150 zł miesięcznie na okres od stycznia do czerwca 2021 r. natomiast decyzją z dnia 19 lipca 2021 r. na kolejne miesiące - od lipca do grudnia 2021 r. Organ drugiej instancji stwierdził, że w przypadku skarżącego zachowane są przesłanki dochodowe uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, bowiem wysokość jego dochodu, na który składa się wyłącznie zasiłek stały, nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 701 zł. Poza sporem pozostaje również fakt, że w przypadku skarżącego występują przesłanki niedochodowe wynikające z art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej, t.j. niepełnosprawność (art. 7 pkt 5) oraz długotrwała choroba (art. 7 pkt 6). Skarżący cierpi na szereg schorzeń m.in. cukrzycę typu 2, nadciśnienie tętnicze, zwyrodnienia wielostawowe, zaburzenia osobowości, nastawienia paranoiczne. W lutym 2020 r. przeszedł resekcję żołądka z powodu otyłości patologicznej. Ponadto, jak podał w wywiadzie z dnia 17 lutego 2021 r., leczy się z powodu schorzeń dermatologicznych oraz został skierowany na badanie USG kończyn dolnych z powodu podejrzenia miażdżycy. W związku z tymi schorzeniami przyjmuje leki, na które - jak wynika z akt sprawy - w lutym wydał 12,04 zł, zaś w marcu 220,09 zł. Po przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Kolegium stwierdziło, że odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup opału nie narusza granic swobodnego uznania administracyjnego. Przy ocenie sytuacji materialnej skarżącego organ pierwszej instancji uwzględnił wszystkie istotne okoliczności faktyczne, w tym trudności materialne i zdrowotne, z którymi zmaga się skarżący. Kolegium zaaprobowało te ustalenia oraz ocenę ich wpływu na sytuację życiową skarżącego. Podkreśliło, że nie bez znaczenia jest w niniejszej sprawie okoliczność, iż organ pomocy społecznej udzielił skarżącemu wsparcia przyznając w grudniu 2020 r. pomoc na zakup opału. Pomoc ta z pewnością nie zabezpiecza w pełni potrzeb skarżącego, jednak jest to istotne i odczuwalne wsparcie w przejściowo trudnym okresie. Zakup węgla nie należy natomiast do potrzeb nagłych i nieprzewidywalnych, zatem jej zabezpieczenie winno być planowane znacznie wcześniej z funduszy wygospodarowywanych w ciągu całego roku w ramach własnych środków i możliwości, zwłaszcza, że budżet skarżącego był częściowo odciążony z racji korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej na dofinansowanie leków i pomocy rzeczowej w postaci żywności. W ocenie Kolegium, skarżący nie wykazał przekonująco, że wyczerpał już wszystkie dostępne mu możliwości samodzielnego przezwyciężania trudności bytowych. Kolegium zaznaczyło, że nie neguje, iż skarżący poczynił starania, które wymienił w odwołaniu. W ocenie organu odwoławczego, z pola widzenia nie może jednak umknąć fakt, że aktualna sytuacja prawna i życiowa skarżącego jest konsekwencją jego własnych wyborów i postawy życiowej. Skarżący od początku powstania sporu o podział majątku, a więc od 2016 r., nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających, że podejmował czynności procesowe mogące sprzyjać załatwieniu sporu np. poprzez próby ugody czy mediację. Przeciwnie, chociażby w odwołaniu stwierdził, że nie ma potrzeby przyspieszania rozstrzygnięcia tej sprawy. Tymczasem – jak podkreślił organ – to w interesie skarżącego pozostaje, aby spór ten zakończyć w jak najszybszym czasie, by muc korzystać z majątku w części mu przypadającej. Samo zaś informowanie organu o terminach kolejnych rozpraw nie świadczy o tym, że skarżący wyczerpał wszystkie dostępne mu możliwości dążenia do szybszego zakończenia tej sprawy. Odnosząc się do argumentów odwołania dotyczących stanu zdrowia skarżącego Kolegium wyjaśniło, że nie kwestionuje jego problemów zdrowotnych. Zauważyło jednak, że problemy zdrowotne, z którymi boryka się skarżący, nie wystąpiły nagle w okresie, w którym złożony został wniosek o przyznanie zasiłku celowego, lecz mają charakter ciągły i występują od lat. W związku z tym realizowanie recept należy do stałych, comiesięcznych wydatków osób długotrwale chorych, które leczą się systematycznie. Ponadto udokumentowane przez skarżącego wydatki na leki mieszczą się w jego budżecie domowym bez uszczerbku dla innych potrzeb. Odnosząc się do powyższych ustaleń Kolegium podkreśliło, że celem pomocy społecznej nie jest zaspokajanie każdej zgłaszanej potrzeby, ale umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (zasada subsydiarności - art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Odnosząc tę zasadę do sytuacji skarżącego Kolegium stwierdziło, że ma on możliwość poprawy swojej sytuacji bytowej poprzez uporządkowanie sytuacji majątkowej, a sposób, w jaki to nastąpi i czas, w którym to nastąpi, jest uzależnione od jego decyzji życiowych. Wartość majątku wspólnego skarżącego i jego byłej żony jest znaczna i tej okoliczności - w kontekście zadań pomocy społecznej - również nie sposób pominąć. W ocenie Kolegium, świadczy ona bowiem o dysproporcji pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu, a rzeczywistym stanem majątkowym skarżącego, która stanowi negatywną przesłankę przyznania pomocy społecznej, o jakiej mowa w art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium wzięło też pod uwagę, że podstawy egzystencji skarżącego nie są zagrożone, wbrew temu, co eksponuje on w odwołaniu, bowiem skarżący ma regularny dochód w postaci zasiłku stałego w maksymalnej ustawowej wysokości.