Jak prawidłowo wyznaczyć miejsce do prowadzenia handlu przez rolników

Wyznaczając miejsce do prowadzenia handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników gmina musi mieć na uwadze nie tylko literalne brzmienie przepisów ustawy, lecz także cel wprowadzenia tej odrębnej regulacji dotyczącej handlu. Z kolei przy określaniu regulaminu określającego zasady prowadzenia handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników – powinna się wystrzegać błędnych zapisów kwestionowanych przez wojewodów. 

Miejsce do prowadzenia handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników wyznacza rada gminy (miasta) w drodze uchwały (art. 3 ust. 1 ustawy z 29 października 2021 r. o ułatwieniach w prowadzeniu handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników; dalej: u.h.r.). Dodatkowo, ustawodawca w ust. 2 tego artykułu określił wytyczne dla rady gminy (miasta), jakimi powinna się kierować przy wyznaczaniu miejsca handlu. Rada powinna wziąć pod uwagę w szczególności:

• dogodną komunikację, 

• bliską lokalizację z centrum danej gminy lub miasta, lub 

• bliską lokalizację miejsc atrakcyjnych turystycznie. 

Od strony podmiotowej należy zwrócić uwagę na art. 2 pkt 1 i 2 u.h.r., w którym ustawodawca zdefiniował pojęcie rolników i ich domowników. 

Warto wskazać, że definicja domownika rolnika różni się od definicji domownika z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w aspekcie wieku takiej osoby (w ustawie o ubezpieczeniach jest to osoba, która ukończyła 16 lat). 

Natomiast w zakresie strony przedmiotowej, ustawodawca postanowił, że na wyznaczonych miejscach przedmiotem handlu mogą być tylko produkty rolne lub spożywcze oraz wyroby rękodzieła wytworzone w gospodarstwie rolnym (art. 4 u.h.r.). 

Wyznaczenie miejsca do prowadzenia handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym (art. 6 u.h.r.).

Cel wprowadzenia regulacji

Jak możemy przeczytać w uzasadnieniu do projektu ustawy, celem wprowadzenia takiego szczególnego obowiązku w zakresie wyznaczenia miejsca handlu dla rolników było m.in. skupienie handlu w jednym, wyznaczonym w tym celu miejscu, na dogodnych dla rolników warunkach, które leży w interesie nie tylko rolników, ale ma także wymiar społeczny i zdrowotny, gdyż konsumenci coraz częściej są zainteresowani możliwością zakupu świeżej żywności, produkowanej w danym rejonie przez lokalnych rolników, gdzie nie ma długich łańcuchów dostaw i pośredników, a zapewnione są bliskie relacje producentów i konsumentów. Ponadto zwrócono uwagę, że mieszkańcy będą mogli w dzień wolny od pracy zapoznać się z ofertą tradycyjnych, zdrowych, dobrej jakości, polskich produktów. Tak określony cel ustawy ma istotny wpływ na realizację zadania własnego gminy w zakresie wyznaczenia miejsca do prowadzenia handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników, gdyż powinien determinować sposób wyznaczania tego miejsca.

Wyznaczenie miejsca

Biorąc pod uwagę cel ustawy, ale także przesłanki wymienione w art. 3 ust. 2 u.h.r., wyznaczenie indywidualnego miejsca jest istotne z punktu widzenia zarówno rolników, którzy będą mieli zapewnione przeznaczone dla nich miejsce do handlu, jak również konsumentów, którzy będą mogli znaleźć regionalne produkty w konkretnym miejscu – miejscu, które daje gwarancję nabycia produktów bezpośrednio od lokalnych rolników.

Przy tym rada gminy (miasta) powinna w sposób jasny i czytelny wskazać lokalizację wyznaczonego miejsca – tak, aby z zapisów tych jednoznacznie wynikało, w którym miejscu może być prowadzony handel w piątki i soboty. Adresat uchwały powinien z jej treści uzyskać konkretną informację o wyznaczonym miejscu do handlu. 

Zindywidualizowanie miejsca powinno nastąpić na jeden z poniższych sposobów:

1. wyznaczenia odrębnego (nowego) miejsca przeznaczonego tylko do sprzedaży produktów, o których mowa w u.h.r.,

2. wyznaczenia odrębnej, wydzielonej części istniejącego targowiska, na której dokonywana będzie tylko sprzedaż w trybie u.h.r.,

3. wyznaczenia istniejącego targowiska w sposób ogólny, lecz z jednoczesnym wymogiem oznaczenia w jakikolwiek sposób miejsc objętych sprzedażą produktów przez rolników i ich domowników, w myśl przepisów u.h.r.

Trzeba bowiem zauważyć, że zgodnie z literalnym brzmieniem ustawy, przedmiotem handlu na wyznaczonych miejscach mogą być tylko produkty rolne lub spożywcze oraz wyroby rękodzieła wytworzone w gospodarstwie rolnym (o czym stanowi art. 4 u.h.r.). Dlatego miejsce wyznaczone przez radę gminy (miasta) nie może być np. miejscem całego targowiska – bez jakiegokolwiek jego dookreślenia bądź sposobu oznaczenia odpowiednich miejsc w ramach targowiska. Przepis art. 3 u.h.r. nie może być bowiem odczytywany w oderwaniu od treści pozostałych regulacji ustawy – w tym art. 4 u.h.r., ograniczającego sprzedaż na wyznaczonych miejscach tylko do produktów rolnych lub spożywczych oraz wyrobów rękodzieła wytworzonych w gospodarstwie rolnym. 

O ile bowiem nie istnieje przeszkoda do wyznaczenia wyodrębnionych miejsc specjalistycznej sprzedaży także w ramach już istniejących miejsc handlowych (np. targowisk, hal targowych), o tyle nie jest dopuszczalne określenie w uchwale, że tego rodzaju sprzedaż ma odbywać się w dowolnej lokalizacji (np. na dowolnych stoiskach lub dowolnej przestrzeni) istniejącego już miejsca handlowego, bez zapewnienia odpowiedniego oddzielenia (odseparowania) stanowisk sprzedaży produktów rolno-spożywczych lub wyrobów rękodzieła wytworzonych w gospodarstwie rolnym oraz sprzedaży produktów innego rodzaju.

Prawidłowe wyznaczenie miejsca a opłata targowa

Przepisem art. 7 u.h.r. ustawodawca wprowadził zmiany w art. 16 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych – czyli w zakresie opłaty targowej – wprowadzając nowe zwolnienie od opłaty targowej. Tym samym zwalnia się od tej opłaty rolników i ich domowników prowadzących w piątki i soboty handel w rozumieniu art. 2 pkt 4 u.h.r.

Określenie zakresu zwolnienia z opłaty targowej wymaga precyzyjnego wskazania miejsc, w których prowadzi się w piątki i soboty handel w rozumieniu ustawy. Dopuszczenie bowiem możliwości prowadzenia handlu na targowiskach zarówno przez rolników i ich domowników (zgodnie z regulacją u.h.r.), jak i przez pozostałych sprzedawców oferujących inne produkty niż określone w art. 4 u.h.r. – bez wyznaczenia wyraźnych granic pomiędzy nimi – może nie tylko wprowadzać w błąd konsumentów, których zamiarem jest nabycie produktów rolnych lub spożywczych oraz wyrobów rękodzieła wytworzonych w gospodarstwie rolnym, ale również prowadzić do błędnego określenia zakresu zastosowania zwolnienia z opłaty targowej.

Spójność regulacji gminnych

Zgodnie z art. 5 u.h.r. rada gminy (miasta) uchwala regulamin określający zasady prowadzenia handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników na wyznaczonych miejscach, o których mowa w art. 3 ust. 1 u.h.r. Przy uchwalaniu regulaminu, w sytuacji gdy postanowiono, że miejscem tym będzie gminne targowisko (hala targowa), pod uwagę należy wziąć funkcjonujący już regulamin takiego targowiska (hali targowej), określający tryb i zasady korzystania z tego obiektu. Obie bowiem uchwały są aktami równorzędnymi – aktami prawa miejscowego. Oznacza to, że w przypadku wyznaczenia miejsca do handlu dla rolników i ich rodzin na istniejącym targowisku, uchwała określająca zasady prowadzenia handlu przez rolników i ich domowników nie może być podejmowana w oderwaniu od uregulowań regulaminu targowiska. Regulacje obu tych uchwał muszą być spójne i nie mogą zawierać wykluczających się, sprzecznych regulacji. W przeciwnym razie dojdzie do sytuacji, w której dwa równorzędne akty regulują tę samą materię odmiennie – co stoi w sprzeczności z wynikającymi z art. 2 i art. 7 Konstytucji RP zasadami: demokratycznego państwa prawnego oraz działania na podstawie i w granicach prawa.

Inne naruszenia przy ustalaniu zasad

Analizując sposób realizacji przez rady gminy (miast) kompetencji wynikającej z art. 5 u.h.r. w zakresie ustalania regulaminu określającego zasady prowadzenia handlu w piątki i soboty przez rolników i ich domowników, można wskazać najczęściej pojawiające się naruszenia kwestionowane przez organ nadzoru.

Grzegorz Drozd