Wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. II SA/Po 762/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Arkadiusz Skomra Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2024 r. sprawy ze skargi Gminy K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 28 stycznia 2022 r., nr [...] w przedmiocie rekultywacji gruntów oddala skargę.

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 28 stycznia 2022 roku, nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 roku, poz. 1257 ze zm., dalej: K.p.a.), art. 5, art. 20 ust. 1 i 4 oraz art. 22 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 3 lutego 1995 roku o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2017 roku, poz. 1161 ze zm., dalej: u.o.g.r.l.), po rozpatrzeniu odwołania Gminy K. od decyzji Starosty [...] z dnia 8 marca 2021 roku, nr [...], którą uznano za zakończoną rekultywację gruntów o kierunku wodnym dla gruntów, położonych na części terenów pogórniczych w wyrobisku końcowym likwidowanego Zakładu Górniczego [...] K. P. na terenie gminy K. o powierzchni 242,1941 ha, utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy.

Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym.

Pismem z dnia 30 listopada 2016 roku PAK Kopalnia [...] [...] SA wystąpiła do Starosty [...] o uznanie za zakończoną rekultywacji o kierunku wodnym na części terenów pogórniczych zbiornika wodnego w wyrobisku końcowym likwidowanego Zakładu Górniczego [...] K. P. o pow. 177,0120 ha. Tereny objęte wnioskiem stanowiły grunty w obrębie K. Miasto, gmina K. - 23,0236 ha oraz obrębie S., gmina K. - 153,9884 ha, stanowiące część zbiornika wodnego likwidowanego Zakładu Górniczego [...] K. P., zalane wodą na dzień pomiaru, tj. 12 maja 2016 r. Pismem z dnia 13 września 2019 r. Kopalnia zaktualizowaa powierzchnię objętą wnioskiem o uznanie rekultywacji za zakończoną – 242,1941 ha przy rzędnej zwierciadła wody 69,45 m n.p.m. Plan ruchu likwidowanego Zakładu Górniczego [...] K. został zatwierdzony decyzją Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w P. z dnia 9 grudnia 2015 r., nr [...] Natomiast zarządzeniem Kierownika Ruchu Zakładu Zakładu Górniczego z dnia 6 września 206 r., nr [...], wprowadzono do stosowania Dokumentację rekultywacji dla likwidowanego zakładu górniczego [...] K. P..

W toku postępowania Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w P. postanowieniem z dnia 2 grudnia 2019 r., Nr [...], wyraził opinię pozytywną w sprawie uznania za zakończoną rekultywacji o kierunku wodnym. Następnie Starosta [...] decyzją z dnia 25 czerwca 2020 r. odmówił uznania za zakończoną rekultywację przedmiotowych gruntów o powierzchni 242,1941 ha. W wyniku rozpoznania odwołania wnioskodawcy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 23 września 2020 r. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję Starosty i sprawę przekazało organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy postanowieniem z dnia 18 grudnia 2020 r., nr [...], Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w P. wyraził pozytywną opinię w sprawie uznania rekultywacji za zakończoną. Natomiast Burmistrz Gminy i Miasta K. postanowieniem z dnia 28 grudnia 2020 r. negatywnie zaopiniował wykonanie rekultywacji na przedmiotowych gruntach.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania Starosta [...] wydał decyzję z dnia 8 marca 2021 r. uznającą za zakończoną rekultywację gruntów o kierunku wodnym dla gruntów, położonych na części terenów pogórniczych w wyrobisku końcowym likwidowanego Zakładu Górniczego [...] K. P. na terenie gminy K. o powierzchni 242,1941 ha. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła Gmina K. wskazując na naruszenie przez organ I instancji art. 77 § 1, art. 7, art. 80, art. 107 § 3 w zw. z art. 8 i art. 9 k.p.a. oraz art. 4 pkt 18 i art. 22 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 28 ust. 5 u.o.g.r.l.

W uzasadnieniu opisanej na wstępie decyzji z dnia 28 stycznia 2022 roku, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na treść decyzji Starosty [...] z dnia 18 stycznia 2002 roku, znak: [...], wydanej na podstawie art. 20 u.o.g.r.l., zmienionej następnie decyzją z dnia 29 września 2008 roku, znak: [...], w której dla spornego terenu ustalono wodny kierunek rekultywacji wraz z zobowiązaniem do przeprowadzenia rekultywacji w terminie 5 lat od zaprzestania działalności górniczej. Dalej organ przytoczył treść normy PN-G-07800:2002 "Górnictwo odkrywkowe - Rekultywacja - Ogólne wytyczne projektowania" stosowanej w zakresie projektowania rekultywacji w górnictwie odkrywkowym, a także wskazał, iż odnośnie rekultywacji o kierunku wodnym części terenu wskazanego we wniosku sporządzono Dokumentację rekultywacji, zatwierdzoną przez Kierownika Ruchu Zakładu Górniczego na podstawie wykonanego opracowania pt. "Koncepcja rekultywacji wyrobiska końcowego K. P..", które spełnia wymogi art. 162 pkt 3, 4 i 5 Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 8 kwietnia 2013 roku w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących prowadzenia ruchu odkrywkowego zakładu górniczego (Dz. U. z 2013 roku, poz. 1008). W aktach sprawy znajduje się także decyzja Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w P. z dnia 9 grudnia 2015 roku, nr [...], zatwierdzająca plan ruchu likwidowanego Zakładu Górniczego [...] K. na okres 1 stycznia 2016 r. – 31 grudnia 2020 r. Z Dokumentacji rekultywacji wynika, że powierzchnia zbiornika (zwierciadła wody) po osiągnięciu docelowej rzędnej napełniania +92 m n.p.m. będzie wynosiła ok. 522 ha. Z kolei, powierzchnia zbiornika po krawędzi wyrobiska, po ukształtowaniu docelowym skarp, będzie wynosiła 622 ha.

Dalej Kolegium wskazało, że w rozpoznawanej sprawie że kluczowe jest zagadnienie nadania terenowi byłego wyrobiska kopalnianego wartości użytkowej/przyrodniczej. Ze zgromadzonych dowodów wyłaniają się w tej materii dwa rozbieżne stanowiska stron postępowania, wynikające z odmiennej interpretacji stanu faktycznego oraz prawnego sprawy.

W pierwszej kolejności organ odwołał się do Ekspertyzy stateczności skarp i zboczy projektowanego zbiornika wodnego K. z dnia 31 października 2018 roku, opracowanej przez Państwowy Instytut Geologiczny - Państwowy Instytut Badawczy w W. (dalej: Ekspertyza stateczności skarp i zboczy; PIG-PIB w W.), przedłożonej przez Kopalnię. W treści Ekspertyzy stateczności skarp i zboczy podkreślono, że obiektem opracowania jest likwidowana odkrywka węgla brunatnego "K. P.", a jej celem - analiza stateczności skarp projektowanego wodnego zbiornika K. w odkrywce K. P.. W momencie sporządzania analizy woda w tworzącym się zbiorniku była na poziomie ok. 65 m n.p.m., tj. ok. 30 m powyżej dna odkrywki. Na obszarze projektowanego zbiornika wodnego w sierpniu i wrześniu 2018 roku przeprowadzono wizje terenowe i badania geologiczne: badania geofizyczne metodami tomografii elektrooporowej i sejsmiczną MASW, sondowanie dynamiczne sondą ciężką DPH, jak też płytkie wiercenia z pobraniem próbek gruntu do badań laboratoryjnych. W laboratorium określono właściwości gruntów metodą makroskopową oraz na wytypowanych próbkach oznaczono uziarnienie, wilgotność, konsystencję i parametry wytrzymałościowe w aparacie trój osiowego ściskania. Na potrzeby opracowania w ramach badań terenowych wykonano 5 profili geofizycznych metodą tomografii elektrooporowej (ERT), profile sejsmiczne, 10 otworów badawczych o głębokości do 2 m oraz 9 sondowań dynamicznych sondą DPH o głębokości od 10,5 do 15m. Podczas wierceń pobrano 32 próbki gruntów do badań w laboratorium, gdzie wykonano badania w zgodzie z normą PN-B-04481:1988. Dla wszystkich próbek wykonano analizę makroskopową oraz oznaczenie wilgotności naturalnej, dla 12 próbek wykonano analizę areometryczną oraz oznaczenie konsystencji. Prace analityczne wykonane w ramach opracowania objęły określenie stateczności skarp zbiornika K. w 3 wariantach oraz obliczenia stateczności w 12 przekrojach obliczeniowych. Szczegółową ocenę stateczności przeprowadzono na podstawie archiwalnych wyników badań terenowych (wizji terenowej, sondowań, wierceń badawczych z opracowań archiwalnych); archiwalnych wyników badań laboratoryjnych, wykonanych na pobranych próbkach gruntów wskazujących na rodzaj gruntu i jego stan z opracowań archiwalnych; wyników badań terenowych i laboratoryjnych wykonanych na potrzeby niniejszego opracowania; przyjętych do obliczeń wartości parametrów dla wydzielonych warstw gruntów; modelu geologicznego dla zbiornika K., w oparciu o wyznaczone warstwy geologiczno-inżynierskie i rozpoznane warunki hydrogeologiczne; obliczeń modelowych współczynnika stateczności skarp z uwzględnieniem obecnych warunków geologiczno-inżynierskich masywu gruntowego i skarpy oraz warunków prognozowanych w trakcie napełniania i po napełnieniu zbiornika K.; wartości współczynnika stateczności dla skarpy statecznej; geometrii skarp, zgodnej z danymi uzyskanymi i przeprowadzonymi w ramach ekspertyzy pomiarami geodezyjnymi. Zgodnie z tezami Ekspertyzy stateczności skarp i zboczy, w wyniku zalewania zbiornika nie odnotowano dotychczas problemów związanych z podtopieniami, zalaniami terenów w strefie przylegającej do zbiornika czy występowaniem osuwisk w strefie skarp. W pkt. 10 Ekspertyzy stateczności skarp i zboczy zawarto analizę stateczności skarp zbiornika K.. Obliczenia przeprowadzono w 12 przekrojach obliczeniowych, a w związku z trwającym napełnianiem zbiornika przyjęto schemat analiz stateczności względem wypełnienia zbiornika K. wodą do rzędnych ok. 70m n.p.m., 80m n.p.m. oraz 92m n.p.m. Dla każdego wariantu obliczeniowego analizowano stateczność całej skarpy oraz stateczność małych skarp pozostałych pomiędzy istniejącą półką bezpieczeństwa lub jej fragmentami. Stateczność całej skarpy została policzona z uwzględnieniem dwóch typów powierzchni poślizgu, powierzchni poślizgu kulistej (circular) oraz niekulistej (non-circular), określaną również jako łamaną. Analizowane przekroje obliczeniowe są zlokalizowane w odstępach od ok. 200m do ok. 400m w części wschodniej i zachodniej odkrywki (grunty rodzime); dodatkowo wykonano dwa przekroje obliczeniowe dla południowej części odkrywki, w której skarpy zostały zbudowane z gruntów zwałowanych (przekroje 11 oraz 12). Uzyskane wyniki wykazały, że we wszystkich analizowanych wariantach morfologii oraz warunków wodnych zarówno dla gruntów rodzimych, jak i gruntów zwałowanych stateczność globalna skarpy jest zapewniona. Zapas bezpieczeństwa jest wystarczający, gdyż generalnie wartości współczynnika stateczności na analizowanych etapach wypełnienia zbiornika K. są wyższe od SF>1.3. Jedynie w przekroju 11. w całości zbudowanego z gruntów zwałowanych, wartości współczynnika stateczności SF podczas napełniania zbiornika wynoszą od 1.18 do 1,28 dla niecylindrycznych powierzchni poślizgu. Uzyskane wartości współczynnika stateczności odnoszą się wyłącznie do ewentualnych niewielkich osunięć obejmujących dolne fragmenty skarpy. Mając na uwadze niewielkie nachylenie całej skarpy (1:13,3) w rejonie przekrojów obliczeniowych 11 i 12 (skarpy zbudowane w całości z gruntów zwałowanych), wystąpienie osuwiska obejmującego swym zasięgiem całą skarpę jest bardzo mało prawdopodobne. Oznacza to, że zjawiska osuwiskowe mogą wystąpić jedynie w przypadku ekstremalnie niekorzystnych warunków pogodowych (np. ekstremalne opady) bądź nieprawidłowej eksploatacji zbiornika. Dla wszystkich przekrojów minimalna wartość współczynnika bezpieczeństwa SP przy pełnym napełnieniu zbiornika jest większa od 1,63, a dla większości przekrojów obliczeniowych jest ona większa od 2,00. Przy założeniu prawidłowej eksploatacji zbiornika i uwzględnieniu jego antropogenicznego pochodzenia oraz przy braku występowania skrajnych zjawisk pogodowych i sejsmicznych zbocza zbiornika można uznać za stateczne. Z kolei uzyskane wyniki dla małych skarp (stateczność lokalna) zarówno dla skarp zbudowanych z gruntów rodzimych, jak i zwałowanych wykazały, że w znacznej części przekrojów obliczeniowych nie ma wystarczającego zapasu stateczności podczas napełnienia zbiornika K.. Wartości współczynnika stateczności wraz z przyrostem słupa wody w odkrywce rosną. Możliwe są lokalne osunięcia w rejonie dolnych skarp, w szczególności w przekrojach obliczeniowych 4, 5 i 11. Podkreślono, że możliwe lokalne, niewielkie formy utraty stateczności, zwłaszcza w dolnej części skarpy poddawanej procesom erozji, na etapie wypełnienia zbiornika są zjawiskiem naturalnym, kształtującym przyszłe skarpy zbiornika wodnego i niezagrażającym stateczności całej skarpy. Z przeprowadzonych obliczeń wynika, że po napełnieniu zbiornika do rzędnej ok. 92m n.p.m. lokalna stateczność jest zapewniona. W podsumowaniu zauważono, że brak niekorzystnych procesów na skarpach zbiornika wskazuje, że nachylenia skarp wykonane podczas rekultywacji zostały zaprojektowane prawidłowo. Zwrócono także uwagę, że analizy przeprowadzone dla przekroju obliczeniowego 11 wykazały, że na etapie napełniania zbiornika współczynnik stateczności SF może być lokalnie mniejszy od SF - 1,3, co wskazuje, że globalna stateczność skarp jest zapewniona, ale zapas bezpieczeństwa może być ograniczony. Najniższe wartości współczynnika stateczności otrzymano dla etapu napełnienia odkrywki wodą do rzędnej ok. 70m n.p.m. Obliczenia stateczności lokalnej, dla niewielkich skarp zbudowanych z gruntów zwałowanych, wykazały możliwość występowania płytkich, powierzchniowych form utraty stateczności, zwłaszcza w przekrojach obliczeniowych 4, 5 i 11. Globalna stateczność tych skarp nie jest zagrożona, jednak przy zalewaniu zbiornika zaleca się zachować ostrożność podczas poruszania się w okolicach lokalizacji tych przekrojów. Po jego napełnieniu lokalna stateczność jest zagrożona jedynie w przekroju 5 i dotyczy dolnej części skarpy. Górna część skarp we wszystkich analizowanych przekrojach obliczeniowych wskazuje wyniki SF>1,3, co świadczy o wystarczającym zapasie bezpieczeństwa. Wskazano, że zalecane jest napełnienie zbiornika w jak najkrótszym czasie.

Kolegium podkreśliło, że z Ekspertyzy stateczności skarp i zboczy płynie wniosek o zachowaniu stateczności badanych skarp w globalnym ujęciu, a wobec lokalnej stateczności - o możliwości osunięcia w rejonie jednostkowych skarp, przy czym istotne znaczenie ma poziom napełnienia zbiornika wodą.

Dalej Kolegium wskazało, że kwestia stateczności skarp i zboczy formowanego zbiornika wodnego była poruszona w opinii autorstwa prof. dr hab. K. G. oraz dr hab. prof. UWM M. G. z kwietnia 2020 roku pt. Ocena stanu rekultywacji terenów pogórniczych byłego wyrobiska K. P. w K. (dalej: Ocena stanu rekultywacji). Autorzy opinii pracuja w Katedrze Gospodarki Wodnej, Klimatologii i Kształtowania Środowiska Uniwersytetu [...] w O.. W przeprowadzonej Ocenie stanu rekultywacji podniesiono m.in., że intensywna erozja wodna i niestabilność skarp w strefie oddziaływania fal uniemożliwiają wykształcenie się stabilnych warunków morfometrycznych zbiornika, będących podstawą wyznaczenia jego linii brzegowej, jak również zaobserwowano zagrożenie dla bezpieczeństwa zdrowia i życia osób korzystających ze zbiornika lub przebywających w strefie przybrzeżnej z powodu silnej abrazji brzegów i erozji gruntowo-wodnej w postaci głębokich rozcięć erozyjnych dookoła zbiornika. Uznano, że wskaźnikiem braku stabilności zbiornika jest jego dynamicznie zmieniająca się linia brzegowa, a tym samym parametry morfometryczne powierzchniowe i głębokościowe. Zdaniem autorów opinii wobec występowania zagrożeń naturalnych wynikających z niestabilności gruntu, osuwisk, podatności na erozję wodną, uznanie na tym etapie zbiornika K. i jego otoczenia za częściowo zrenaturyzowane naruszałoby zasadę bezpieczeństwa, co stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia osób. Kryterium stabilności morfometrycznej i brzegowej, w myśl definicji rekultywacji, wskazuje, że żaden z jej celów nie został osiągnięty: ani wartość użytkowa, ani przyrodnicza. Obserwowana jest trwająca niszcząca abrazyjna działalność fal, na fragmentach skarp na kolejnych rzędnych piętrzenia, które docelowe mają zostać całkowicie zanurzone, co powoduje dalsze niepożądane, niekontrolowane przebudowanie profilu zboczy. Problem oddziaływań abrazyjnych będzie obecny również po zakończeniu procesu napełniania zbiornika, kiedy będzie możliwe podjęcie działań przeciwdziałających temu zjawisku. Po zakończeniu zatapiania, może dojść do naturalnej przebudowy profilu zboczy i aktywizacji zagrożeń osuwiskowych, w szczególności na wschodnich i południowo-wschodnich obrzeżach zbiornika. Konieczne będzie więc podjęcie odpowiednich działań w kierunku poprawy stateczności (np. przeprofilowanie skarp, wzmocnienie masywu gruntowego, zagęszczanie gruntu lub jego wymiana). Jest to również część procesu rekultywacji, który w chwili obecnej nie jest realizowany (przed zakończeniem zatapiania). Należy więc w przyszłości zwrócić uwagę na potencjalną możliwość ograniczenia funkcji rekreacyjnej, leśnej i wodnej zbiornika.

Następnie Kolegium wskazało na kolejną złożoną do akt opinię sporządzoną przez prof. dr hab. inż. M. G. oraz dr hab. inż. K. O. z Uniwersytetu [...] w P. Katedra Gleboznawstwa i Rekultywacji Pracownia Rekultywacji, dotyczącą oceny prawidłowości wykonanych prac rekultywacyjnych (dalej: Ocena prawidłowości wykonanych prac rekultywacyjnych). W dokumencie tym odniesiono się do Ekspertyzy stateczności skarp i zboczy jako dowodu na pozytywną ocenę prac rekultywacyjnych. Podkreślono, że chociaż w toku postępowania pojawiła się konieczność likwidacji przez Kopalnię znajdujących się na skarpach wąwozów i urwisk, to usterki te usunięto. W dniu 28 listopada 2019 roku autorzy Oceny prawidłowości wykonanych prac rekultywacyjnych podtrzymali swoje wcześniejsze stanowisko. Zaznaczyli, że skarpy zostały uformowane o nachyleniu zgodnym z normą PN-G 07800:2002. Skarpy wschodnia i zachodnia zbiornika są podparte wałem, a ich nachylenie waha się od 1:9,3 do 1:6,3 dla skarpy wschodniej oraz od 1:7,81 do 1:6,6 dla skarpy zachodniej. Skarpa północna i południowa zbudowane z gruntów zwałowych mają generalne nachylenie 1:9,8 (północna) oraz 1:13,3 (południowo-wschodnia). Z Dokumentacji rekultywacji wynika, że dolne fragmenty skarp ze względu na bezpieczeństwo pracy, zostały tylko częściowo wyprofilowane. Od 2013 roku Kopalnia przystąpiła również do przeciwerozyjnej obudowy skarp przewidzianych do późniejszego zalania oraz nasadzeń drzew i krzewów na skarpie powyżej projektowanej rzędnej zwierciadła wody w zbiorniku. Wykonana obudowa biologiczna skarp przeznaczonych do zalania, jak również tych nadwodnych, generalnie zabezpiecza je przed zjawiskiem erozyjnym. Podczas trzykrotnych wizji terenowych związanych z komisyjną oceną prac rekultywacyjnych, tylko w ostatnim terminie skutków erozji na skarpach przeznaczonych do zalania nie stwierdzono. W poprzednich dwóch były one widoczne, jednak Kopalnia każdorazowo je likwidowała. Podkreślono, że zjawiska te pojawiały się na terenie, który nie był przeznaczony do oceny prac rekultywacyjnych. Wyprofilowanie skarp nie budziło również nigdy zastrzeżeń Okręgowego Urzędu Górniczego, organu wyspecjalizowanego w tej dziedzinie, który nadzoruje sferę rekultywacji technicznej. W przekonaniu autorów Oceny prawidłowości wykonanych prac rekultywacyjnych, rekultywacja zalanego fragmentu wyrobiska końcowego odkrywki K. P. na obecnym etapie została wykonana prawidłowo. Wskazano, że Ekspertyza stateczności skarp i zboczy wykonana przez Państwowy Instytut Geologiczny - Państwowy Instytut Badawczy w W. uwzględnia rozległą metodykę badawczą, w tym wyniki samodzielnie przeprowadzonych pomiarów, również Ocena prawidłowości wykonanych prac rekultywacyjnych została sporządzona przez osoby specjalizujące się w zagadnieniu rekultywacji, nadto odnosi się do terenu będącego przedmiotem omawianego postępowania. Z kolei Ocena stanu rekultywacji stanowi obszerną analizę ogólną, która jednakże w przywołanym aspekcie stateczności skarp nie zawiera elementu badawczego, jest przy tym hipotetyczna, a do tego za przedmiot opiniowania potraktowała całość zbiornika wodnego o pow. 622 ha. Tymczasem wniosek swoim zakresem obejmuje jego część o pow. 242,1941 ha rekultywowanej wyłącznie w kierunku wodnym. Zdaniem autorów opinii zabezpieczenia przeciwerozyjne są odpowiednie. W przypadku ekstremalnych zjawisk atmosferycznych, w szczególności intensywnych i krótko trwałych opadów nawalnych, nawet najlepsza obudowa biologiczna nie jest w stanie wyeliminować zjawisk erozyjnych. Zjawisko abrazji jest typowym dla zbiorników sztucznych i młodych, szczególnie tych powstałych w wyrobiskach poeksploatacyjnych. Czynnikami wpływającym na intensywność tych procesów jest wiek, powierzchnia zbiornika, prędkość wiatru oraz podatność na erozję materiału ziemnego budującego skarpy. W tym świetle porównywanie zjawisk abrazyjnyeh zbiornika K. z abrazją na zbiornikach powstałych na terenach po eksploatacji kruszyw naturalnych, znacznie mniejszych i znacznie starszych oraz na zbiornikach zaporowych, jest błędem merytorycznym. Nie można również nie uwzględniać cech indywidualnych dla zbiorników wodnych powstających w wyrobiskach po wydobyciu węgla brunatnego. Zasadnicze znaczenie mają w tym przypadku mają parametry techniczne zbiornika, jego uwarunkowania geologiczne, hydrogeologiczne i hydrologiczne. W Ocenie stanu rekultywacji zbiornik K. odnoszono do danych literaturowych dotyczących zbiorników niemieckich czy amerykańskich, których wcześniej wymienione czynniki są diametralnie odmienne od parametrów zbiornika K.. Brak jest natomiast porównań do zbiornika P. , którego rekultywacja została zakończona czy zbiornika L. znajdującego się w trakcie rekultywacji. Te zbiorniki są bardzo zbliżone do zbiornika K. chociażby pod względem warunków geologicznych czy hydrogeologicznych. W przypadku tych zbiorników ocena rekultywacji również była przeprowadzana etapami.

Dalej Kolegium wskazało, że do akt sprawy dołączono dokument pt. "Analiza stanu rekultywacji i wykonanych prac umożliwiających zakończenie rekultywacji w kierunku wodnym na części terenów pogórniczych zbiornika wodnego w wyrobisku końcowym Likwidowanego Zakładu Górniczego [...] K. P.", sporządzony w sierpniu 2021 roku przez dr hab. inż. K. P. - prof. AGH oraz dr hab. inż. W. N. - prof. AGH (dalej: Analiza prof. P. i prof. N. ). W analizie tej wskazano m. in., że zbocza byłej odkrywki zostały przygotowane do pełnienia funkcji akwenu, zostały przeprofilowane tak jak założono w dokumentacji rekultywacyjnej. Nie zaobserwowano negatywnych zjawisk w postaci osunięć gruntu na styku wody i lądu. Widoczne gdzieniegdzie efekty abrazji brzegów spowodowane falowaniem wody mają ograniczony zasięg i są typowym zjawiskiem naturalnym, towarzyszącym powstającym sztucznym zbiornikom wodnym. Obudowa biologiczna zboczy przeznaczonych do zalania przedstawia stan zadowalający. Wyniki obserwacji w terenie wskazują, że podnoszone wcześniej problemy z utrzymaniem stateczności skarp nie występują, a osuwiska nie maja miejsca. Miejscowe rynny erozyjne mają związek z spływem wód opadowych i są one niwelowane przez wypełnienia narzutem kamiennym.

W ocenie Kolegium, powyżej opisana Analiza prof. P. i prof. N. stanowi dodatkowe wsparcie dla tezy podnoszonej przez autorów Oceny prawidłowości wykonanych prac rekultywacyjnych, wskazujących, że na spornych gruntach wyrobiska pokopalnianego doszło do uformowania skarp i zboczy zgodnie z Dokumentacją rekultywacji, sposób przeprowadzenia owych czynności nie budzi zastrzeżeń, ewentualne zjawiska erozyjne należy ocenić jako epizodyczne i występujące poza spornymi gruntami, a incydenty abrazyjne jako występujące naturalnie - również w zbiornikach wodnych starszych. Natomiast zbocze (skarpa) jest stateczne, gdy nie występują w nim ruchy masowe, takie jak osuwiska, czy zsuwy. Oznacza to, że skarpa musi być tak ukształtowana, bądź odpowiednio umocniona, aby zapobiec osuwaniu się gruntu. Podkreślono, że stanowisko zaprezentowane w Analizie prof. P. i prof. N. odnosi się w tym aspekcie do czasu najbliższego, a mianowicie do sierpnia 2021 roku.

Organ odwoławczy wskazał, że kolejną kwestią budzącą kontrowersje jest problematyka właściwości fizykochemicznych wody wypełniającej sporny zbiornik wodny. Sprawozdanie z badań limnologicznych zbiorników K. i L., wykonanych w sierpniu i wrześniu 2017 roku, sporządzone zostało przez zespół w składzie: dr hab. E. D., dr hab. W. M. prof. UMK, dr hab. P. N., dr A. S., z inicjatywy własnej tego zespołu. Głównym celem przeprowadzonych badań było określenie ilości i jakości oraz dynamiki zmian zasobów wodnych nowopowstających obiektów hydrograficznych, a także kierunków i tempa sukcesji biologicznej fauny, flory i trofii ekosystemów. Badania obejmowały: prace terenowe, prace laboratoryjne oraz prace kameralne. W ramach prac terenowych prowadzono m.in. następujące pomiary: batymetryczne z łodzi (z zastosowaniem echosondy sprzężonej z GPS-em), pionowego rozkładu temperatury wody i stężenia tlenu (w najgłębszych miejscach), pionowego rozkładu chlorofilu (w najgłębszych miejscach, tylko w 2017 roku), przezroczystości wody/widzialności krążka Secchiego, odczynu przewodności elektrolitycznej właściwej, pobrano także próbki wody do analiz laboratoryjnych w celu określenia parametrów fizycznych, chemicznych i biologicznych (zooplanktonu i fitoplanktonu). W ramach prac laboratoryjnych przeprowadzono m.in. analizy chemiczne wody w zakresie głównych anionów i kationów oraz biogenów, a także analizy biologiczne dotyczące składu zooplanktonu i fitoplanktonu. Prace kameralne obejmowały m.in.: graficzną interpretację pomiarów batygraficznych z zastosowaniem programu Surfer, obliczenia parametrów batygraficznych i statystycznych, analizy i oceny wartości parametrów fizycznochemicznych i biologicznych. W odniesieniu do warunków termiczno-tlenowych, w zbiorniku K. stwierdzono bardzo dobre warunki tlenowe w każdej warstwie termicznej. Zbiornik K. charakteryzuje się niską zawartością związków biogenicznych, decydujących o możliwościach rozwoju fitoplanktonu. Fitoplankton jest głównym, a często również jedynym producentem materii organicznej w zbiornikach wodnych. W nowych zbiornikach powstałych po eksploatacji węgla brunatnego fitoplankton pojawia się sukcesywnie. Wstępne, badania przeprowadzone na zbiorniku K. skazują na dominację drobnych glonów należących do Cryptophyta (Plagioselmis nannoplantctica) oraz dużych bruzdnic Ceratium hirundinella. Oba gatunki należą do organizmów miksotroficznych, które mogą się odżywiać w dwojaki sposób - typowy dla glonów przez fotosyntezę (autotrofia) oraz na sposób heterotroficzny, wykorzystując materię organiczną jako źródło materiału budulcowego i energetycznego. Miksotrofy są charakterystyczne dla zbiorników o nieustabilizowanych warunkach fizycznych, chemicznych i biocenotycznych. Podczas badań zbiornika K. odnotowano 16 gatunków zooplanktonu. W liczbie gatunków dominowały Rotifera, na uwagę zasługuje znaczna liczba gatunków Cladocera w zbiorniku K.. O niższej trofii wód zbiornika K. może świadczyć większa liczba gatunków zooplanktonu skorupiakowego, szczególnie Cladocera oraz większa liczebność Cladocera w wodach zbiornika K.. Zbiornik K. pod względem troficznym odpowiadał w 2017 roku stanowi mezotrofii. W podsumowaniu wskazano, że wyniki badań zbiornika K. z 2017 roku wskazują na ogólnie co najmniej dobry stan ogólny wody pod względem jakości. Można już wstępnie dokonać pewnych uogólnień na temat tendencji zmian podczas kształtowania się głównych cech tego ekosystemu - ulegają poprawie warunki tlenowe, zmniejsza się przewodność elektrolityczna. Oznacza to, że zmniejsza się stężenie substancji mineralnych występujących w wodzie tego zbiornika.

Kolegium wskazało, że podstawą uchylenia poprzedniej decyzj Starosty [...] były wnioski zawarte w Ocenie stanu rekultywacji, gdzie uznano m.in., że zbiornik K. nie posiada stabilnych warunków morfologicznych, fizyko-chemicznych i ekologicznych. Nie posiada on atrybutów umożliwiających korzystanie z funkcji wodnej (retencja) ze względu na brak stabilności warunków hydromorfologicznych, fizykochemicznych i chemicznych wód oraz brak stabilnych komponentów biologicznych, tj. fitoplankton, fitobentos, makro fity, makrobezkręgowce, ichtiofauna. Jednakże, we wspomnianej już Ocenie prawidłowości wykonania prac rekultywacyjnych wskazano, że woda w zbiorniku K., podobnie jak w zbiornikach naturalnych, charakteryzuje się stratyfikacją termiczną - układem warstw różniących się temperaturą. Badania rozkładu pionowego stężeń tlenu wskazują na bardzo dobre warunki tlenowe w każdej warstwie termicznej. Ten układ jest bardzo korzystny dla rozwoju ekosystemu wodnego. Powstający zbiornik K. charakteryzuje się niską zawartością biogenów. Wyższe zawartości biogenów odnotowano w zbiorniku w roku 2018. Zawartość fosforu ogólnego była na poziomie 0,122mg P/dm3, a azotu 0,73mg N/dm3. Woda znajdująca się w zbiorniku zawierała siarczany w ilości ok. 165mg mg/dm3, chlorki w ilości ok. 8-mg/dm3 oraz żelazo w ilości ok. 0,0213 mg/dm3. Jej odczyn był zasadowy - pH kształtowało się w granicach 7,95-8,30. Odczyn w tym zakresie był uwarunkowany obecnością związków wapna i jest korzystny dla rozwoju fitoplanktonu. Fitoplankton jest głównym, a często jedynym producentem materii organicznej w zbiornikach wodnych. Fitoplankton pojawia się sukcesywnie. Są to głównie glony drobne należące do Cryptophyta oraz duże brudnice Ceratinum hirundinella. Obok fitoplanktonu w zbiorniku obecny jest zooplankton w ilości 304 os. na dm3 reprezentowany przez 16 gatunków. Obecność wymienionych organizmów w zbiorniku wskazuje już teraz na jego wartość przyrodniczą. Wartości stanu troficznego obejmująca wskaźniki: chlorofil "a" (42), fosfor całkowity (42), azot całkowity (46), widzialność krążka Secchi'ego (46) plasują stan troficzny tego zbiornika w grupie mezotrofń - zbiornik umiarkowany żyzny. Zbiornik sukcesywnie jest zasiedlany przez organizmy żywe. W świetle przedstawionych danych, zbiornik pełni juz funkcje przyrodniczą i wykonane prace rekultywacyjne należy uznać za prawidłowe. W obecnych uwarunkowaniach klimatycznych należy również zwrócić uwagę na ilość i rolę wody retencjonowanej w tym tworzonym zbiorniku oraz jej wpływ na lokalny mikroklimat i faunę. Przedstawiony stan troficzny oraz załączone fotografie świadczą, że elementy antropogeniczne, biotyczne i abiotyczne już się wzajemnie przenikają. Z ponownej opinii z listopada 2019 roku wynika, że parametry fizykochemiczne wody w zalanej części wyrobiska końcowego odkrywki K. P. od 2016 roku niewiele się zmieniają. Warunki tlenowe i zanieczyszczenia organiczne wskazują na bardzo dobrą jakość wody w zbiorniku. Niska wartość chemicznego zapotrzebowania na tlen, oznaczanego przy użyciu dichronianu potasu, wskazuje, że nawet ilość węgla rozpuszczalnego w wodzie jest niewielka. Przy analizie wyników badań limnologicznych i parametrów fizykochemicznych wód przyjęto typ jeziora 2a - o wysokiej zawartości związków wapnia, o małym wpływie zlewni, stratyfikowalne. Wyniki badań Zespołu Badaczy z UMK w T. dowodzą, że pomimo tego, że zbiornik zalewany jest siódmy rok, jest już w nim życie biologiczne. Co ewidentnie dowodzi, że ten zbiornik ma już wartości przyrodnicze. Zdaniem autorów Oceny prawidłowości wykonania prac rekultywacyjnych, rekultywacja zalanego fragmentu wyrobiska końcowego na obecnym etapie została wykonana prawidłowo. Potwierdzają to dowody w postaci: wyników badań parametrów fizykochemicznych wody, ekspertyza dotycząca stateczności skarp, wyniki badań limnologicznych.

Dalej Kolegium wskazało, że w myśl stanowiska przedstawionego przez prof. dr hab. inż. M. G. oraz prof. UPP dr hab. K. O., parametry fizykochemiczne wody w analizowanym zbiorniku, jak wynika z analiz dostarczonych przez Kopalnię, niewiele się zmieniają. Trudno więc się również zgodzić z argumentem dotyczącym niestabilności parametrów fizykochemicznych wody. Przeprowadzone badania dowiodły, że już po 7 latach od rozpoczęcia zalewania zbiornika życie biologiczne w wodzie występuje. Obecnie są to nie tylko mikroorganizmy ale również ichtiofauna. Z kolei autorzy Analizy dr hab. inż. K. P. - prof. AGH oraz dr hab. inż. W. N. - prof. AGH zauważają, że na każdym etapie działalności górniczej odnotowuje się wzrost stężeń siarczanów, dlatego są one znakomitym czynnikiem pozwalającym na ocenę zagrożenia górnictwa dla wód powierzchniowych i podziemnych. Biorąc pod uwagę obecność tego składnika w wodzie pobieranej do badań ze zbiornika K. należy stwierdzić, że wody zgromadzone w wyrobisku nie stanowią żadnego zagrożenia dla środowiska. Co więcej, odczyn wody jest lekko zasadowy, mogący świadczyć o procesie neutralizacji.

Mając na uwadze powyższe, Kolegium uznało, że zagadnienie tyczące się stateczności skarp i zboczy formowanego zbiornika wodnego na byłym wyrobisku Odkrywki K. P., jak też jakości oraz poziomu rzędnej wody go wypełniającej zostało wyjaśnione w toku ponownie przeprowadzonego postępowania. Zebrany materiał dowodowy pozwala na dokonanie pozytywnej oceny względem uformowanych skarp i zboczy, jak też co do jakości wody wypełniającej przedmiotowy zbiornik wodny. Podkreślono, że do sporządzenia Ekspertyzy stateczności skarp i zboczy doszło wskutek spostrzeżenia wątpliwości w tej materii przez organ I instancji, a dokument ten powstałe niejasności rozwiał. Nadto, w przywołanym aspekcie jakości wody uwagi wymaga stwierdzenie zawarte w Ocenie stanu rekultywacji prof. dr hab. K. G. i dr hab. M. G. (UWM), zgodnie z którym aktualnie wydaje się, że jakość napływającej wody nie budzi zastrzeżeń.

Organ zauważył, że spór w omawianej sprawie nie zamyka się wyjaśnieniem powyższych zagadnień, gdyż pomiędzy stronami postępowania zaznaczyła się rozbieżność także w ocenie tego, czy względem rekultywowanych gruntów można w ogóle mówić o nadaniu im wartości użytkowej lub przyrodniczej. Przy czym, w analizowanym przypadku sporne grunty winny być traktowane jako zdewastowane, co oznacza, że odtworzenie ich wartości użytkowych lub przyrodniczych nie jest możliwe - można mówić wyłącznie o nadaniu cech wymaganych ustawą. Z kolei, przez grunty zdewastowane rozumie się takie tereny, które utraciły całkowicie wartość użytkową w wyniku pogorszenia się warunków przyrodniczych albo wskutek zmian środowiska oraz działalności przemysłowej, a także wadliwej działalności rolniczej (art. 4 pkt 17 w zw. z art. 4 pkt 16 ustawy). Ocena stanu rekultywacji wykonana przez prof. dr hab. K. G. oraz dr hab. prof. UWM M. G. zawiera m.in. następujące wnioski: brak właściwie uregulowanych stosunków wodnych i zagrożone tempo napełniania misy zbiornika K. wywołane wyczerpywaniem się dyspozycyjnych zasobów wodnych i postępującym deficytem wodnym w regionie; brak właściwego i kompleksowego uregulowania stosunków wodnych (poprzez regulację cieków wodnych, budowę kanałów, rowów odwadniających oraz budowę zbiorników wodnych) w celu wykształcenia się siedlisk przyrodniczych. Brak siedliskotwórczej roli zgromadzonej wody; brak rzetelnego systemu monitoringu środowiska umożliwiającego ocenę stanu jakości wód powierzchniowych zgodnie z obowiązującymi normami prawnymi; brak akceptacji społecznej dla funkcjonowania zbiornika wodnego pozbawionego wartości użytkowej i rekreacyjnej. Wyrażono pogląd, że rekultywacja terenu wyrobiska nie została zakończona, ponieważ nie zakończono budowy zbiornika wodnego K., ani nie zrekultywowano terenów sąsiadujących ze zbiornikiem w zakresie umożliwiającym realizację funkcji przyrodniczych i użytkowych. Nowe walory użytkowe, przyrodnicze'",' kraj obrazowe przedmiotowego wyrobiska zostaną przywrócone i ukształtowane dopiero po zakończeniu napełniania projektowanego zbiornika wodą oraz zagospodarowania jego zlewni. W świetle zaplanowanych celów rekultywacji wyrobiska brakuje merytorycznych podstaw do uznania obecnie prowadzonej rekultywacji za zakończoną, ponieważ docelowy zbiornik wodny nie powstał, nie pełni zakładanych funkcji. Brak zakończenia napełniania zbiornika jest bezpośrednią przyczyną ograniczenia inwestycji na pozostałym obszarze wyrobiska. Z uwagi na trwające prace rekultywacyjne, brak osiągniętych jeszcze celów rekultywacji, należy stwierdzić, że przedmiotowa rekultywacja nie przyniosła jak dotąd żadnych korzyści lokalnej społeczności, jak i środowisku przyrodniczemu. Uznanie zakończonej rekultywacji na cele wodne, czyli powstania zbiornika wodnego K., wymaga optymalizacji jego użytkowania, zgodnej z zasadami kompensacji przyrodniczej i proekologicznego zagospodarowania, popartej wytycznymi zrównoważonego rozwoju oraz przepisami ochrony środowiska. Wypełnienie częściowe zagłębienia poeksploatacyjnego wodą nie świadczy o zakończonej rekultywacji zbiornika i nie jest podstawą do zmiany kwalifikacji gruntu. W uzupełnieniu swojego stanowiska z listopada 2021 roku, przywołani autorzy wskazali – w opozycji do Analizy prof. P. i prof. N. – że przedmiotem sprawy nie jest ocena rekultywacji na poszczególnych działkach, a ocena skuteczności rekultywacji na wszystkich gruntach zdegradowanych albo zdewastowanych w wyniku działalności górniczej. Specyfiką środowiska wodnego jest współzależność procesów biogeochemicznych i ekologicznych, które tworzą nierozerwalną całość. Dzięki traktowaniu rekultywowanego obiektu jako całości, tj. jako nowego ekosystemu lub zespołu zależnych od siebie ekosystemów, możliwe jest wykształcenie stabilności komponentów układu ekologicznego gwarantującego harmonijny rozwój struktury troficznej (pokarmowej) biocenozy, na którą nakłada się sieć zależności paratroficznych (nie pokarmowych). Jedynie całościowe postrzeganie rekultywowanego obszaru daje nadzieję na wykształcenie funkcji użytkowych lub przyrodniczych, o czym mówi ustawowa definicja rekultywacji. W czasie procesu rekultywacji konieczna jest niejednokrotnie ingerencja w zainicjowane procesy odbudowy, co przewidziano w dokumentacji założeń przedmiotowej rekultywacji. Dlatego też uznanie części zbiornika K. za obszar zrekultywowany, w szczególności w odniesieniu do granic działek znajdujących się pod wodą, jest błędem merytorycznym, ponieważ nie uwzględnia się: (1) współzależności między komponentami środowiska wodnego oraz (2) dynamiki zmian środowiska wodnego pod wpływem złożonych procesów wewnętrznych i zewnętrznych oddziałujących na ekosystem wodny jako całość. Nie można bowiem stwierdzić trwałego uruchomienia korzystnych procesów środowiskowych bez uwzględnienia zależności między jego komponentami. Dopiero w fazie funkcjonowania w pełni napełnionego zbiornika okaże się czy nie występują niekorzystne procesy i czy osiągnięto cele stawiane założonym efektom rekultywacji.

Niemniej jednak Kolegium podzieliło stanowisko zaprezentowane przez prof. dr hab. inż. M. G. oraz prof. UPP dr hab. K. O. w ich opracowaniu przedłożonym do akt sprawy w ramach ponownie prowadzonego postępowania. Wymienieni eksperci podkreślili, że część wyrobiska końcowego, która jest pod wodą już na stałe będzie pod wodą, a więc są wyraźne dowody, że ten fragment wyrobiska może być zakwalifikowany jako wody stojące. Jest to spowodowane warunkami hydrogeologicznymi regionu. Podwęglowy poziom wodonośny w którym ulokowane jest dno zbiornika K., tworzą kwarcowe piaski mioceńskie oraz stropowe, szczelinowe partie margli górnej kredy. Zwierciadło wody w tym poziomie ma charakter naporowy (ciśnienie 4-5 atm.), co powoduje, że różnica między nawierconym a ustabilizowanym zwierciadłem wód przekracza 30 m. Obecnie zbiornik ma ponad 36 m głębokości i ponad 242,1941 ha powierzchni. Na obecnym etapie prac rekultywacyjnych, budowę zbiornika K. trudno utożsamiać ze zwykłym częściowym wypełnieniem zagłębienia poeksploatacyjnego. Skala wykonanych robót związanych z rekultywacją techniczną i biologiczną oraz przedsięwzięcia związane z przyśpieszeniem napełniania największego obecnie budowanego zbiornika na terenach poeksploatacyjnych wymaga indywidualnego podejścia do przedmiotowego obiektu hydrotechnicznego. Będzie on cennym, trwałym i odpornym na degradacje elementem środowiska. W związku z powyższym, wymienieni eksperci stwierdzili, że przykrycie wodami gruntów oznacza fizyczne zakończenie rekultywacji wodnej gruntu. Grunty znajdujące się pod wodą należy więc zaklasyfikować jako grunty pod wodami śródlądowymi stojącymi. Grunty znajdujące się ponad powierzchnią lustra wody i znajdujące się w obrębie planowanych prac rekultywacyjnych w kierunku wodnym można zaklasyfikować jako grunty przeznaczone do rekultywacji i zaliczyć je do pozostałych (Tr). Zdaniem przywołanych wyżej autorów, istnieje możliwość częściowego uznania rekultywacji za zakończoną, szczególnie na terenie, który znajduje się pod wodami powierzchniowymi wypełnianego zbiornika wodnego. Taki odbiór był już wielokrotnie stosowany zarówno dla realizacji rolniczego, leśnego jak wodnego kierunku rekultywacji. W przekonaniu autorów omawianej opinii, zgromadzenie w wyrobisku ponad 60 m3 wody, gdzie słup wody wynosi 36 m, nie jest zwykłym "częściowym napełnieniem zagłębienia poeksploatacyjnego". Już obecnie jest to zbiornik o pojemności wody znacznie większej niż w większości naturalnych jezior. Dodatkowym czynnikiem przemawiającym do przekwalifikowania powierzchni pod lustrem wody z K - użytków kopalnych na Ws- wody stojące jest to, że zbiornik cały czas zwiększa swoją pojemność, głębokość i powierzchnię. Nie ma możliwości aby powierzchnia, która obecnie jest lustrem wody uległa osuszeniu. Zauważono, iż wytyczne dotyczące oceny stanu wód powierzchniowych, jak również Prawo wodne zostały opracowane dla akwenów wodnych naturalnych bądź zasilanych wodami powierzchniowymi. W niniejszej sprawie głównym źródłem wody dla tego zbiornika są wody głębinowe. Wskaźniki biologiczne w tym zbiorniku dopiero się tworzą i nie można ich porównywać do zbiorników naturalnych, które mają kilkanaście tysięcy lat. W zbiorniku występują nie tylko mikroorganizmy ale również ichtiofauna. W przedmiotowej sprawie zarówno opinia specjalistów z zakresu rekultywacji technicznej, jak i rekultywacji biologicznej była za uznaniem rekultywacji za zakończona na powierzchni 242.1941 ha znajdującej się pod lustrem wody. Teren pod lustrem wody w budowanym zbiorniku K. posiada już wartości przyrodnicze. Jest to zbiornik wodny, który pełni określone funkcje w środowisku. Do tych funkcji należy zaliczyć: (1) zmagazynowanie znaczącej ilości wody o dobrych parametrach fizykochemicznych, (2) jest miejscem bytowania mikroorganizmów wodnych oraz ichtiofauny, (3) tereny otaczające, przeznaczone do zalania, są natomiast miejscem odwiedzanym przez zwierzynę, świadczą o tym jej tropy oraz ambona myśliwska. Ponadto, autorzy omawianej opinii zauważyli, iż od kilkudziesięciu lat na terenie powiatów K. i T. stosowany był "etapowy odbiór rekultywacji". W przypadku rekultywacji wodnej dotyczył on powierzchni przykrytej wodą. Zbiorniki P. oraz będący jeszcze w trakcie rekultywacji L. są przykładami trafności tych rozwiązań. Prowadzone od ponad 50 lat badania nad rekultywacją terenów poeksploatacyjnych w Wielkopolsce przez Pracownię Rekultywacji Katedry Gleboznawstwa i Rekultywacji, Uniwersytetu [...] w P. oraz jej współpraca z Urzędem Marszałkowskim Województwa [...], a także ze Starostwami Powiatowymi w K. i T. pozwoliły na wypracowanie zasad dotyczących prowadzenia prac rekultywacyjnych i ich oceny. Ta ocena była i jest zawsze wyważona i obiektywna z uwzględnieniem zarówno argumentów osób czy podmiotów gospodarczych zobowiązanych do rekultywacji, jak i władz samorządowych.

Kolegium przywołało również stanowisko dr hab. inż. K. P. - prof. AGH oraz dr hab. inż. W. N. - prof. AGH, którzy w swojej Analizie wskazali, że ważne jest rozróżnienie dwóch terminów: rekultywacji i zagospodarowania. Rekultywacja i jej zakres określone zostały w ustawie. Zagospodarowanie gruntów to etap następujący po rekultywacji polegający na gospodarowaniu na uprzednio zrekultywowanych gruntach. Uprawa roli, gospodarka leśna, budowa urządzeń rekreacyjnych, budynki i infrastruktura są przedmiotem zagospodarowania a nie rekultywacji. Podmiot odpowiedzialny za degradację lub dewastację gruntów zobowiązany jest przepisami ustawy do rekultywacji. Zagospodarowanie gruntów zrekultywowanych nie leży w obowiązku podmiotu odpowiedzialnego za ich rekultywację. Zbiornik K. już w obecnym stanie spełnia funkcje biologiczne, wpływając na zwiększenie bioróżnorodności otaczających terenów. Pomimo tego, że proces napełniania zbiornika nadal trwa. stwierdzić można, że zbiornik ma już walory przyrodnicze. W powszechnej opinii, tereny powstające po wyrobiskach górniczych wymagają szczególnych zabiegów rewitalizacyjnych, upodabniających je do biotopów naturalnych i oddawanych do użytku lokalnej społeczności. Z obserwacji poczynionych w czasie wizji terenowej wynika, że przedmiotowy teren stanowi zbiornik wodny, czynny biologicznie. Brzegi akwenu są stabilne. Również tereny wokół wyrobiska są poprawnie zrekultywowane. Wątpliwości mogą budzić niektóre lokalne mikropowierzchnie w górnych partiach krawędzi zboczy (część południowa wyrobiska). Jednakże, w świetle aktualnego stanu wiedzy, takie odmienne strukturalnie obszary są korzystne i powinny być poddane sukcesji naturalnej, sprzyjającej bioróżnorodności. Zasadniczo, tereny w granicach wyrobiska są odpowiednio ukształtowane, stabilne i porośnięte zwartą pokrywą roślinną, zarówno roślinnością zielną jak i drzewiasto-krzewiastą. Poczynione obserwacje w konfrontacji z Dokumentacją rekultywacyjną skłaniają do stwierdzenia, że założenia rekultywacyjne są spełnione, docelowe parametry rekultywowanego wyrobiska zostały osiągnięte w wyniku prac ziemnych, a obudowa biologiczna również przedstawia zadowalający stan. Analiza zebranego materiału faktograficznego, w tym dokumentacji, wyników badań, a także przeprowadzona wizja terenowa wskazują, ze rekultywacja wodna prowadzona jest wzorcowo, zarówno biorąc pod uwagę przyjęty sposób, tempo, a także idący za tym stan zabezpieczenia zboczy, skarp, czy dobrą i nadal postępującą poprawę jakości wody. Należy jednoznacznie podkreślić, że przyjęty sposób rekultywacji nie zagraża stateczności zboczy, zabezpiecza tereny znajdujące się już pod wodą przed erozją, przyczynia się do poprawy jakości wody, nie stanowi także zagrożenia dla środowiska przyrodniczego w otoczeniu zbiornika. Przyjęte cele rekultywacji zostaną osiągnięte, nie później niż, w zakładanym w Dokumentacji Rekultywacji terminie.

Dalej Kolegium wskazało, że postanowieniem z dnia 18 grudnia 2020 roku, nr [...], Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w P. wyraził pozytywną opinię w sprawie uznania za zakończoną rekultywację o kierunku wodnym gruntów położonych w wyrobisku końcowym o łącznej powierzchni 242,1941 ha. Stwierdzono, że teren po działalności górniczej został zrekultywowano prawidłowo. Opinię pozytywną wyrażono na podstawie przesłanej dokumentacji oraz kontroli przeprowadzonej przez pracowników Urzędu w ramach nadzoru nad ruchem zakładu górniczego. W trakcie kontroli stwierdzono, że prace rekultywacyjne wykonano zgodnie z zatwierdzonym Planem ruchu likwidowanego zakładu górniczego oraz Dokumentacją rekultywacji.

Po przeanalizowaniu argumentacji przedstawionej w złożonych do akt opiniach ekspertów Kolegium uznało, że w omawianej sprawie zaistniały przesłanki do uznania rekultywacji wodnej na części gruntów pokopalnianych za zakończoną. Organ, odnosząc się do stanowiska wyrażonego przez prof. dr hab. K. G. oraz dr hab. prof. UWM M. G. podkreślił, że Ocena stanu rekultywacji tyczy się w istocie całości projektowanego zbiornika (gdy przedmiotem kontrolowanego postępowania jest ocena robót rekultywacyjnych w kierunku wodnym dla gruntów położonych na części o pow. 242,1941 ha), porusza tematy niepowiązane z przedmiotem sprawy (np. stan prac rekultywacyjnych o kierunku leśnym), a przede wszystkim stawia daleko idące, nierealistyczne wymagania względem projektowanego przedsięwzięcia (również takie, o których nie traktuje Dokumentacja rekultywacji), skutkiem czego opiera się na nieprawidłowo przyjętym założeniu wyjściowym. Opinia wymienionych ekspertów nawiązuje do zbiorników znacznie starszych i znajdujących się na terenach nieprzekształconych geomechaniczne oraz hydrologicznie. Podobnie na tle zgromadzonego materiału dowodowego wypada Opinia na temat uznania rekultywacji zbiornika powyrobiskowego Odkrywki K. P. w K. za zakończoną, wykonana przez dr hab. K. O., a opatrzona przez autora podtytułem "analiza ekologiczna". Również w tym przypadku następuje szerokie omówienie procesu rekultywacji wodnej w kierunku zmian o charakterze ekologicznym, odwołanie się do potrzeby zainicjowania kompleksowych badań środowiskowych w celu uzyskania rzetelnych wyników wskazujących na aktualny etap rozwoju ekosystemu zbiornika stanowiącego efekt rekultywacji obszaru powyrobiskowego, a nawet apel o konsultacje społeczne w tym zakresie. Wreszcie, w dokumencie sporządzonym przez prof. dr hab. M. Z. mowa jest o rekultywacji "ekosystemów", którą ów autor powiązał z zapewnieniem dobrej jakości i dostępności zasobów wody, bioproduktywnością/bioróżnorodnością ekosystemów, korzyściami/usługami ekosystemowymi dla społeczeństwa oraz adaptacją do zmian klimatu, kończąc na tworzeniu kultury zrównoważonego rozwoju oraz edukacji społeczeństwa. Ponownie uwagę skierowano na rozwój stabilnej struktury ekosystemu wodnego, z zaleceniami co do możliwych zabiegów, odwołaniem do dokumentów ONZ, Komisji Europejskiej oraz Polityki Ekologicznej Państwa, jednakże z pominięciem zarówno przepisów ustawy, jak i prac już wykonanych przez PAK K. "K". SA. Zasadniczo, dokument przygotowany przez prof. dr hab. M. Z. odnosi się do przedmiotu postępowania w stopniu minimalnym.

Kolegium zauważyło, że chociaż autorzy tych opinii, przedstawionych do akt sprawy z inicjatywy Gminy K., niewątpliwie posiadają wiedzę z dziedziny gospodarki wodnej, klimatologii i kształtowania środowiska, a także nauk biologicznych, poprzez subiektywne spojrzenie na materię sprawy de facto rozszerzają zakres postępowania, a także interpretację ustawowego pojęcia rekultywacji. Tymczasem, przez rekultywację rozumie się nadanie lub przywrócenie gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym wartości użytkowych lub przyrodniczych przez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb, umocnienie skarp oraz odbudowanie lub zbudowanie niezbędnych dróg. Przepisy u.o.g.r.l. nie stawiają podmiotom zobowiązanym do przeprowadzenia rekultywacji wymogu stworzenia na terenach zdegradowanych lub zdewastowanych stabilnie funkcjonującego wieloletniego ekosystemu. Przeciwnie, wymogi ustawy są ukierunkowane na działania wspomagające tworzenie takich systemów w przyszłości, tym bardziej gdy powiązać owe działania z obowiązkiem ich zakończenia w terminie 5 lat od zaprzestania danej działalności. Powyższe oznacza, że spojrzenie na rekultywację przez pryzmat celów ekologicznych rozszerza jej znaczenie i określa ją jako proces tworzenia warunków bioekologicznych, w których wymiana pomiędzy biotopem a biocenozą zapewnia progresywny przebieg sukcesji, w tym także intensywny rozwój procesów biologicznych. Kolegium zauważyło, że zaproponowane przez Gminę K. podążanie za potrzebą stworzenia w zbiorniku wodnym ekosystemu, który nie został ujęty oraz zdefiniowany przepisami ustawy, mogłoby prowadzić do sytuacji patowej dla jednostek zobowiązanych do przeprowadzenia rekultywacji. Takie rozumienie przepisów ustawy wprowadzałoby element daleko idącej uznaniowości (w tym względem zdefiniowania momentu kończącego rekultywację), jak również niepewności. Dlatego też godzi się zauważyć, że - przykładowo – prawidłowo przeprowadzone prace rekultywacyjne w przypadku kierunku leśnego mają pozwolić na rozpoczęcie zagospodarowania terenu w tym kierunku, poprzez założenie uprawy leśnej oraz zapewnienie jej ochrony i wstępnej pielęgnacji, a nie poprzez utworzenie lasu z wieloletnim drzewostanem (z oczekiwaniem na dojrzały bądź rębny stan drzew). Ponadto, gdyby ustawodawca nałożył na podmioty obciążone obowiązkiem rekultywacji tego rodzaju warunek, wynikałoby to jasno z przepisów ustawy, a dodatkowo – nie wprowadzałby tak wąskiego limitu czasowego, jakim jest termin 5 lat od dnia zaprzestania działalności.

Organ wskazał, iż w omawianej sprawie, względem gruntów położonych w obrębie S. na działkach nr ew.: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz w obrębie K. na działkach o nr ew.: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], dopełniono takich obowiązków jak ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych wody oraz umocnienie skarp. W tym aspekcie wykonano rekultywację techniczną (profilowanie i plantowanie skarp), jak również obudowę biologiczną. Stosunki wodne zostały uregulowane przez odpowiednie ukształtowanie i umożliwienie spływu. Przez zalanie wyrobiska nadano terenom zdegradowanym zarówno wartości użytkowe jak i przyrodnicze, zgodnie z ustalonym decyzją administracyjną wodnym kierunkiem rekultywacji. Możliwość dokonania pozytywnej oceny rekultywacji przeprowadzonej na części gruntów została wykazana opiniami dr hab. inż. M. G. i prof. UPP dr hab. K. O. oraz dr hab. inż. K. P. - prof. AGH i dr hab. inż. W. N. - prof. AGH. Kolegium oparło swoje rozważania, a następnie ocenę stanu faktycznego oraz prawnego sprawy na stanowisku wymienionych ekspertów z następujących przyczyn. Dr hab. inż. M. G. i prof. UPP dr hab. K. O. są specjalistami działającymi na Uniwersytecie [...] w P., w Katedrze Gleboznawstwa i Rekultywacji, w Pracowni Rekultywacji, zatem posiadają wiedzę ukierunkowaną ściśle na przedmiot sprawy, jakim jest prowadzenie procesów rekultywacyjnych. Ich stanowisko w sprawie jest konsekwentne, poparte odniesieniami do badań empirycznych, jak też literatury zorientowanej na zagadnienie rekultywacji. Co ważne, eksperci z UPP dysponują nie tylko wiedzą teoretyczną relewantną dla sprawy, ale również wieloletnim doświadczeniem związanym z procesami rekultywacyjnymi, zwłaszcza w obszarze k. -t. . W toku postępowania odnosili się do stawianych im zarzutów w sposób merytoryczny, potrafiąc odwołać się do zagadnień rekultywacji w sposób świadczący o ich szerokim zorientowaniu w tymże temacie. Podkreślenia wymaga, że ich stanowisko zostało zaprezentowane w toku postępowania nie z inicjatywy wnioskodawcy, lecz z uwagi na umowę zawartą z Województwem Wielkopolskim na mocy art. 22c ust. 1 pkt 7 u.o.g.r.l. (umowa z dnia 24 czerwca 2019 roku - w aktach sprawy). Zgodnie z § 1 pkt 1 ppkt 2 i 4 owej umowy przedstawiciele UPP zostali zobowiązani do opiniowania rekultywacji wykonanej przez kopalnictwo i innych sprawców przekształceń środowiska przyrodniczego oraz do prowadzenia badań nad jakością wody w zbiornikach wodnych budowanych w ramach rekultywacji wodnej wyrobisk końcowych. W omawianej sprawie przedstawili stanowisko nawiązujące do jej przedmiotu, którego ramy wyznacza kierunek wniosku. Co więcej, przedstawiciele UPP swoje stanowisko powiązali także z wynikami badań parametrów fizykochemicznych wody (przedkładanych wielokrotnie przez PAK K. "K". SA), Ekspertyzą stateczności skarp i zboczy (wykonaną przez specjalistów z PIG-PIB w W.) oraz Badaniami limnologicznymi (sporządzonymi niezależnie przez kadrę naukową UMK w T.). Kolegium oceniło wartość dowodową dokumentów przedłożonych przez wymienionych specjalistów wysoko, koncentrując się na wiarygodności oraz bezstronności zaprezentowanych w nich tez. Podobnie Kolegium oceniło analizę wykonaną przez dr hab. inż. K. P. - prof. AGH i dr hab. inż. W. N. - prof. AGH. Pierwszy z tych autorów w swojej pracy naukowej podejmuje temat gospodarki wodnej, odwadniania kopalń oraz ich wodnej rekultywacji. Z kolei dr hab. inż. W. N. zajmuje stanowisko z Katedrze Górnictwa Odkrywkowego [...]. W aktach sprawy znajdują się zarówno opinie tych autorów odnoszące się bezpośrednio do przedmiotu sprawy, jak i artykuł naukowy opisujący zagadnienie rekultywacji wodnej wyrobisk odkrywkowych w ogóle, sporządzony przez dr hab. inż K. P.. Kolegium uznało, że ocena rekultywacji sporządzona przez dr hab. inż. K. P. - prof. AGH i dr hab. inż. W. N. - prof. AGH skupia się na zagadnieniach istotnych w świetle przepisów u.o.g.r.l., a także nawiązuje do wieloletniego doświadczenia autorów w materii rekultywacji terenów pogórczniczych.

Kolegium uwzględniło również to, że po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, w ramach którego każda ze stron miała możliwość przedstawienia swojego stanowiska, twierdzenia zawarte we wniosku z dnia 30 września 2016 roku zostały wykazane przez PAK K. "K" SA w ten sposób, że akta sprawy zawierają spójne stanowisko dwóch odrębnych, niezależnych zespołów specjalizujących się do tego w dziedzinie rekultywacji terenów pogórniczych (w tym rekultywacji wodnej), przedstawiające argumenty merytoryczne na poparcie twierdzeń wnioskodawcy. Zdaniem Kolegium, w świetle powyższych rozważań, stanowisko to nie mogło zostać zwalczone przez opinie prof. dr hab. K. G. i dr hab. prof. UWM M. G., dr hab. K. O. oraz prof. dr hab. M. Z.. Kolegium podniosło także, że postępowanie przeprowadzone uzupełniająco przed organem I instancji oraz organem odwoławczym nie dało podstaw do zaaprobowania tez o występowaniu zagrożeń naturalnych wynikających z niestabilności gruntu czy osuwisk, bądź o niskiej jakości wody w spornym zbiorniku wodnym. Poza tym, Kolegium nie dostrzegło przeszkód dla uznania rekultywacji za zakończoną dla części gruntów powyrobiskowych. Zgodnie z art. 20 ust. 4 u.o.g.r.l., rekultywację gruntów prowadzi się w miarę jak grunty te stają się zbędne całkowicie, częściowo lub na określony czas do prowadzenia działalności przemysłowej oraz kończy się w terminie do 5 lat od zaprzestania tej działalności. Natomiast na podstawie obowiązujących przepisów, w szczególności przepisów ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, rekultywację prowadzi się na podstawie Dokumentacji rekultywacyjnej zatwierdzonej przez Kierownika Ruchu Zakładu Górniczego. Zarządzeniem Nr [...] Kierownika Ruchu Zakładu Górniczego PAK K. "K". SA została zatwierdzona i wprowadzona do stosowania Dokumentacja Rekultywacji dla likwidowanego zakładu górniczego odkrywki K. P.. W Dokumentacji określono między innymi podstawowe parametry przyszłego akwenu oraz harmonogram działań, a z materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy wynika, że rekultywacja w kierunku wodnym prowadzona jest prawidłowo, umożliwiając dokonanie odbioru wykonanych prac rekultywacyjnych na części działek oznaczonych we wniosku z dnia 30 września 2016 roku. Organ podniósł także, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego sformułowano trzy ważne dla spraw rekultywacji tezy: 1) fakt, że na danym terenie górniczym nie została jeszcze zakończona eksploatacja górnicza, nie wyłącza możliwości przeprowadzenia na tym terenie rekultywacji gruntów, w miarę jak stają się one całkowicie, częściowo lub na czas określony zbędne do prowadzenia działalności przemysłowej; 2) brak decyzji o ustaleniu kierunku rekultywacji gruntów, zatwierdzeniu jej dokumentacji oraz ustaleniu terminu wykonania rekultywacji i zagospodarowania gruntów nie wyłącza dopuszczalności wydania, decyzji o uznaniu rekultywacji gruntów za zakończoną, jeżeli w świetle materiału dowodowego sprawy nie ma wątpliwości, że faktycznie rekultywację przeprowadzono; 3) jedynym kryterium oceny, czy w konkretnym wypadku nastąpiła rekultywacja gruntów, może być okoliczność, czy w wyniku odpowiednich zabiegów gruntom nadano lub przywrócono wartości użytkowe. Organ odwoławczy wskazał, że analogiczny przepis do art. 20 ust. 4 u.o.g.r.l. zawiera również rozporządzenie Ministra Gospodarki z 8 kwietnia 2013 roku - zgodnie z § 162 ust. 1 rekultywację gruntów w granicach zakładu górniczego prowadzi się w miarę, jak grunty te stają się zbędne całkowicie, częściowo lub na określony czas do prowadzenia ruchu zakładu górniczego.

Biorąc pod uwagę powyższe, Kolegium uznało, że dopuszczalne jest wystąpienie z wnioskiem i uzyskanie decyzji uznającej rekultywację za zakończoną na części gruntów poddanych rekultywacji (w omawianej sprawie na części terenu zbiornika wodnego). Takie rozwiązanie jest powszechnie akceptowane w praktyce. Wskazano, że art. 129 ust. 2 prawa górniczego i geologicznego stanowi, iż do rekultywacji gruntów po działalności górniczej, przepisy ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych stosuje się odpowiednio, dostosowując specyfikę prowadzonego postępowania do materii uregulowanej w u.o.g.r.l. Ubocznie – w odniesieniu do możliwości uznania rekultywacji za zakończoną dla części gruntów – organ nawiązał do klasyfikacji gruntów opisanej w rozporządzeniu Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 roku (Dz. U. z 2021 roku, poz. 1390), w załączniku tabelarycznym Nr 1 pod lp. 25 zapisano, że do gruntów pod wodami powierzchniowymi stojącymi zalicza się grunty pokryte śródlądowymi wodami stojącymi, o których mowa w art. 23 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne, oraz grunty trwale pokryte wodami znajdującymi się w zagłębieniach terenu powstałych w wyniku działalności człowieka, niebędące stawami oraz niezaliczone do nieużytków, o których mowa w lp. 9. Kontur gruntów pod wodami powierzchniowymi stojącymi wyznaczają linie brzegów naturalnych zbiorników wodnych, a w przypadku zagłębień terenu powstałych w wyniku działalności człowieka - zewnętrzne krawędzie tych zagłębień.

Ponadto organ wskazal, że w dniu 28 grudnia 2020 roku Burmistrz Gminy i Miasta K. wydał postanowienie opiniujące negatywnie "uznanie za częściowo zrekultywowane, czy też zrekultywowane gruntów położonych na części terenów pogórniczych w wyrobisku końcowym likwidowanego Zakładu Górniczego Odkrywki K. P. na terenie gminy K. o powierzchni 242,1941 ha". W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ współdziałający odniósł się szeroko do stanowiska zaprezentowanego przez dr hab. inż. M. G. i prof. UPP dr hab. K. O., jak też zaznaczył m.in., że zagadnienie prowadzonych rekultywacji terenów pokopalnianych wymaga dyskusji naukowej w celu wypracowania narzędzi określających kryteria oceny uznania rekultywacji za zakończoną. Do zasięgania opinii stosuje się art. 106 k.p.a., opinia nie jest wiążąca. Kolegium zauważyło, że uzasadnienie wymienionego postanowienia Burmistrza stanowi w istocie polemikę z założeniami opinii dr hab. inż. M. G. i prof. UPP dr hab. K. O..

Dalej Kolegium wskazało, że nie znalazło podstaw do przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, ewentualnie dwóch biegłych w oparciu o art. 22 ust. 1 pkt 4 u.o.g.r.l. Organ wskazał, że w toku prowadzonego od ponad 5 lat postępowania uzyskano ekspertyzy z zakresu wielu nauk, w tym przede wszystkim z dziedziny rekultywacji terenów pokopalnianych. Na tym etapie postępowania organ odwoławczy dysponuje wieloma dokumentami, które - po dokonaniu ich zestawienia, a następnie oceny mocy oraz wiarygodności dowodowej - pozwalają na podjęcie rozstrzygnięcia w sprawie. Jest bowiem bezspornym, że dotychczas w toku postępowania wypowiedzieli się eksperci z zakresu geologii (Państwowy Instytut Geologiczny - Państwowy Instytut Badawczy w W.), nauk o Ziemi (Uniwersytet [...] w T.), a nade wszystko - rekultywacji (specjaliści z UPP oraz AGH). Z uwagi na inicjatywę dowodową Gminy K., Kolegium uzyskało wgląd w tezy sformułowane przez specjalistów z dziedziny gospodarki wodnej, klimatologii i kształtowania środowiska (Autorzy z UWM, PAN), a także nauk biologicznych (Autor z UKW). Rolą Kolegium jest natomiast ocena zgromadzonego materiału dowodowego i wydanie decyzji kończącej. Kolegium ponownie podkreśliło, że przedmiotem prowadzonego postępowania jest uznanie rekultywacji na części gruntów po wyrobisku kopalnianym za zakończoną. Względem tej okoliczności wyrażane jest zapatrywanie, że dokonana powyżej ocena zgromadzonych dowodów daje podstawy do wydania decyzji bez potrzeby powoływania biegłego. Bezspornie, opiniom sporządzonym na zlecenie strony nie można przypisać waloru dowodu z opinii biegłego, nawet jeśli sporządzone zostały przez osoby posiadające wiedzę fachową. Jednakże w omawianej sprawie, opinia dr hab. inż. K. P. oraz dr hab. inż. W. N. (sporządzona na zlecenie PAK K. "K". SA) stanowi wzmocnienie - a nie fundament – dla pozostałych dowodów. Organ odwoławczy dysponuje bowiem opiniami dr hab. inż. M. G. i prof. UPP dr hab. K. O., którzy w niniejszym postępowaniu występowali jako niezależny podmiot opiniujący. Co więcej, w aktach sprawy znajduje się także postanowienie Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w P. z dnia 18 grudnia 2020 roku (nr [...]). Ponadto, wbrew argumentacji Gminy, art. 28 ust. 5 u.o.g.r.l., który przewiduje, że rozmiar ograniczenia wartości użytkowych gruntów ustala się na podstawie dwóch odrębnych opinii rzeczoznawców, nie ma zastosowania do postępowania o uznanie rekultywacji za zakończoną. Jak wynika z art. 22 ust. 1 pkt 1 u.o.g.r.l. na podstawie opinii, o których mowa w art. 28 ust. 5, organ wydaje decyzję określającą stopień ograniczenia lub utraty wartości użytkowych gruntów. Co do innych decyzji przewidzianych w sprawach rekultywacji i zagospodarowania, w tym co do decyzji o uznanie rekultywacji za zakończoną art. 22 u.o.g.r.l., który ma zastosowanie w sprawie, nie odwołuje się do art. 28 ust. 5 (por. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2006 roku, sygn. akt II OSK 1388/05, oraz wyrok NSA z dnia 19 lutego 2016 roku, sygn. akt II OSK 1518/14, dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się do kolejnych zarzutów Gminy K. Kolegium wskazało, iż w zdaniem odwołującej "Parametry rekultywowanego zbiornika świadczą o tym, że utrata wody poprzez parowanie jest kilkukrotnie wyższa aniżeli wielkość wód powierzchniowych, które ten zbiornik będą zasilać. Powyższe oznaczać będzie, że po wyłączeniu pomp poziom wody zacznie opadać, co doprowadzi do odsłonięcia terenu grząskiego/mulistego, którego w żaden sposób nie da się zagospodarować, zwłaszcza na cele turystyczne (...). Co więcej, "cofająca się woda" może odsłonić grunt, który będzie niebezpieczny dla osób, które chciałyby w tym miejscu zażyć kąpieli czy też dla wędkarzy". Tymczasem, dr hab. inż. M. G. i prof. UPP dr hab. K. O. zauważyli, że warunki morfologiczne, czyli powierzchnia, głębokość itp. zbiornika w wyniku napełniania, ulegają zmianie. Nie oznacza to, że powierzchnia poniżej lustra wody nie jest zbiornikiem wodnym. Parametry morfologiczne zbiorników naturalnych również nie są stabilne i ulegają zmianie. Szczególnie obecnie w wyniku nadmiernego parowania poziom wody w jeziorach ulega obniżeniu w całej Polsce. Najmniej jest to widoczne w zbiornikach głębokich. Obserwowane od kilkudziesięciu lat zmiany klimatu, a zwłaszcza spadek opadów atmosferycznych, wpływają negatywnie na obieg wody w jeziorach, zmniejszając ich powierzchnie. Negatywne tendencje potęguje dodatkowo antropopresja wynikająca często z nieprzemyślanych i krótkowzrocznych działań człowieka. Brak stabilności warunków morfologicznych zbiornika K. nie powinien być przeszkodą w uznaniu częściowym rekultywacji za zakończoną, tym bardziej że wielkość zbiornika i jego głębokość systematycznie rosną, a nie maleją. Parametry fizykochemiczne wody w analizowanym zbiorniku, jak wynika z analiz dostarczonych przez Kopalnię, niewiele się zmieniają. Wymienieni autorzy stwierdzili, że w tym kontekście trudno zgodzić się z argumentem dotyczącym niestabilności parametrów fizykochemicznych wody. Dalej Kolegium wyjaśniło – odnośnie twierdzenia, by kwestia rozwijania się w zbiorniku wodnym życia była jednym z kluczowych elementów przy uznaniu procesu rekultywacji za zakończony – że istotne jest, aby w wyniku rekultywacji zachować wodny charakter gruntów i umożliwić ich dalsze wodne zagospodarowanie, co jak wynika z materiałów dowodowych, zostało zapewnione. Zabiegi wykonane dotychczas spełniają wymogi dla rekultywacji w kierunku wodnym, mianowicie gruntom znajdującym się pod wodą została nadana na trwałe nowa forma użytkowa.

Ponadto, organ odwoławczy wskazał na rozróżnienie pomiędzy definicją rekultywacji gruntów (art. 4 pkt 18 ustawy) oraz ich zagospodarowania - jest to rolnicze, leśne lub inne użytkowanie gruntów zrekultywowanych (art. 4 pkt 19 ustawy). W procesie rekultywacji wszystkie opisane wyżej właściwości (art. 4 pkt 18 u.o.g.r.l. w zw. z przepisami prawa geologicznego i górniczego) świadczące o braku przydatności gruntów dla danego kierunku powinny zostać naprawione. Podkreślenia wymaga, że w żadnym z dokumentów zawartych w aktach sprawy nie wskazano, by grunty wymienione w wywiedzionym wniosku będące przedmiotem omawianej sprawy – nadal nosiły cechy zdewastowania wskutek działalności górniczej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym ocena, czy w konkretnym wypadku nastąpiła - czy też nie nastąpiła - rekultywacja gruntu, nie może być uzależniona od zakresu wykonanych robót rekultywacyjnych. Jedynym kryterium przy tej ocenie może być okoliczność, czy w wyniku odpowiednich zabiegów gruntu nadano lub przywrócono wartości użytkowe. W opisanych powyżej dokumentach akcentowano, że już teraz wypełniony zbiornik wodny spełnia wielorakie funkcje przyrodnicze. Obecnie pełni on rolę w zakresie retencji dla wód powierzchniowych okolicznych gruntów rolnych, staje się też siedliskiem dla ptaków wodnych oraz akwenem odpoczynkowym dla ptaków na trasie przelotów sezonowych. Okoliczności te potwierdza dokumentacja fotograficzna załączona do poszczególnych opinii oraz protokołu odbioru prac rekultywacyjnych. Woda zgromadzona w zbiorniku powoduje odtwarzanie zwierciadeł wód podziemnych dla rejonu oraz uzyskanie zbliżonych do warunków pierwotnych odtwarzania zwierciadeł wód podziemnych, co powoduje pozytywny wpływ na otaczające go środowisko. Poza tym nie można tracić z pola widzenia specyfiki omawianej sprawy, która dotyczy terenów pokopalnianych. W literaturze przedmiotu, załączonej do akt sprawy, podnosi się, że przemieszczenie nadkładu i wyeksploatowanie złoża powodują, że grunty przeznaczone do rekultywacji znajdą się docelowo pod wodą. W tym przypadku terenom muszą zostać nadane nowe formy użytkowe, obejmujące w swym zakresie przebudowę wyrobiska, ukształtowanie skarp i zboczy, a później napełnienie zbiornika wodnego. Przystosowanie wyrobiska górniczego do pełnienia funkcji wodnych oraz jego napełnienie wodą jest więc nadaniem nowych wartości użytkowych, nie zaś regulacją stosunków wodnych. Napełnianie wyrobiska końcowego jest zazwyczaj procesem nieodwracalnym. Zakończenie prac górniczych oraz wyprofilowanie skarp i zboczy, a przede wszystkim zatopienie wyrobiska, trwale zmienia sposób użytkowania terenu. Bez względu na rzędną piętrzenia, czyli wysokość słupa wody nad powierzchnią gruntu, przykrycie skarp wyrobiska wodą uniemożliwia jakikolwiek inny sposób użytkowania niż wodny. Skala wykonanych robót związanych z rekultywacją techniczną i biologiczną oraz przedsięwzięcia związane z przyśpieszeniem napełniania największego obecnie budowanego zbiornika na terenach pokopalnianych wymaga indywidualnego podejścia do spornego obiektu hydrotechnicznego.

Końcowo Kolegium podkreśliło, że dokonało analizy całokształtu przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i dowodów, w oparciu o które zostały one ustalone, mając przy tym na względzie treść przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie. W wyniku tych czynności oceniono, że zachodzą przesłanki do uznania za zakończoną rekultywację części gruntów przekształconych wskutek działalności górniczej polegającej na eksploatacji złoża węgla brunatnego.

Pismem z dnia 28 lutego 2022 r. skargę na powyższą decyzję wniosła Gmina K. . Powyższej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 77 § 1, art. 7 oraz art. 80 k.p.a, poprzez niedokładne i nierzetelne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, w szczególności z uwagi na (1) wybiórcze rozpatrzenie materiału dowodowego i pominięcie w swoich ustaleniach wniosków wypływających ze znajdującej się w aktach sprawy opiniach przedkładanych przez Gminę K. , (2) zaniechanie powołania biegłego, podczas gdy w sprawie są wymagane wiadomości specjalne, (3) zaniechanie zbadania jaka jest wielkość parowania zbiornika podlegającego rekultywacji (jaka ilość wody odparowuje), jaka jest ilość wód powierzchniowych, które będą zasilać zbiornik po wyłączeniu pomp i zaprzestaniu dolewania wody do tego zbiornika wody, a także czy planowana do uzyskania rzędna wysokości wód będzie zapewniona po wyłączeniu pomp i zaprzestaniu dolewania wody do tego zbiornika.

Decyzji zarzucono także naruszenie art. 79 § 1 i 2 w zw. z 84 § 1 k.p.a. poprzez niezawiadomienie stron o przeprowadzeniu dowodu z rzekomej opinii biegłego, za które zdaje się organ uznawać opinie dr hab. inż. M. G. i prof. UPP dr hab. K. O., a także art. 107 § 3 w zw. z art. 8 i art. 9 k.p.a. z uwagi na brak właściwego uzasadnienia faktycznego i prawnego zaskarżonej decyzji, w szczególności z uwagi na brak wyjaśnienia, dlaczego opinie przedkładane przez Gminę K. zostały pominięte przy wydawaniu rozstrzygnięcia w sprawie.

Przedmiotowej decyzji zarzucono również naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 4 pkt 18 u.o.g.r.i. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że możliwe jest uznanie rekultywacji za zakończoną jedynie w odniesieniu do części gruntów mających docelowo znaleźć się pod zbiornikiem wodnym, a także art. 22 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 28 ust. 5 u.o.g.r.l. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że przy wydawaniu decyzji w przedmiocie zakończenia rekultywacji organ nie ma obowiązku uzyskania dwóch opinii rzeczoznawców, mimo że literalna wykładnia tego przepisu wskazuje, że przy wydawaniu każdej decyzji w oparciu o art. 22 ust. 1 u.o.g.r.l. organ ma obowiązek je uzyskać.

Mając powyższe na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała na naruszenie przez Kolegium przepisów postępowania przejawiające się przede wszystkim w niedokładnym i nierzetelnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy oraz niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego. Organ jest obowiązany podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co jest warunkiem koniecznym do dokonania przekonującego uzasadnienia wydawanego rozstrzygnięcia. W przedmiotowej sprawie organ nie podjął wszelkich kroków niezbędnych celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a zebrany w sprawie materiał dowodowy potraktowany został wybiórczo.

Zdaniem skarżącej, rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy wymaga wiadomości specjalnych, co w konsekwencji powinno wiązać się z powołaniem biegłego w sprawie. Na powyższe wskazują sprzeczne wypowiedzi ekspertów zawarte w opiniach prywatnych przedkładanych przez strony postępowania, jak również niespotykana "skala robót związanych z rekultywacją techniczną i biologiczną oraz przedsięwzięcia związane z przyśpieszaniem napełniania największego obecnie budowanego zbiornika na terenach poeksploatacyjnych". Z resztą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wprost przyznaje, że przy rozstrzyganiu przedmiotowej oparł się na opiniach ekspertów przedkładanych przez strony. Organ zdaje się jednak całkowicie pomijać ugruntowane stanowisko sądów administracyjnych, z których wynika, iż opiniom sporządzonym na zlecenie strony nie można przypisać waloru dowodu z opinii biegłego, nawet jeśli sporządzone zostały przez osoby posiadające wiedzę fachową. Skarżąca podniosła również naruszenie art. 79 § 1 i 2 w zw. z 84 § 1 k.p.a., wskazując, iż z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Kolegium traktuje opinie dr hab. inż. M. G. i prof. UPP dr hab. K. O. jako opinię biegłego.

W odpowiedzi na skargę Samorzadowe Kolegium Odwoławcze [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Ponadto, organ podniósł, iż podjął swoje rozstrzygnięcie bazując na obszernym materiale dowodowym, zawierającym szereg dokumentów, w tym opinie prywatne. Jak zaznaczono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zespół orzekający Kolegium przeanalizował wszystkie dokumenty przedstawione przez strony postępowania oraz zawarte w aktach sprawy, a następnie dokonał oceny zgromadzonych dowodów pod kątem treści przepisów dotyczących uznania rekultywacji za zakończoną, a wynikających z ustawy z dnia 3 lutego 1995 roku o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2017 roku, poz. 1161). Kolegium stoi na stanowisku, że nie można zarzucać organowi administracji publicznej, iż przy wydawaniu rozstrzygnięcia uwzględnił całokształt dowodów zebranych w toku postępowania, a następnie dokonał ich oceny. W konsekwencji nie można się zgodzić, by było "kuriozalnym" powołanie się na włączenie do akt sprawy ekspertyz przedłożonych przez skarżącą i wydanie rozstrzygnięcia przeciwnego. Następnie, należy zwrócić uwagę, że użyty w przepisie art. 84 § 1 k.p.a. wyraz "może" oznacza pozostawienie organowi swobody w korzystaniu z tego środka dowodowego. Wobec tego organ administracji publicznej nie jest związany wnioskiem strony o powołanie biegłego dla ustalenia okoliczności, która w sposób nie budzący wątpliwości może być ustalona przez ten organ na podstawie dokumentów zebranych w sprawie. Granice korzystania przez organ ze swobody w korzystaniu ze środka dowodowego, jakim jest opinia biegłego są wyznaczone przez zasadę prawdy obiektywnej, z której wypływa obowiązek organu podjęcia wszelkich czynności mających na celu ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy administracyjnej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że na tym etapie postępowania organ odwoławczy dysponował wieloma specjalistycznymi dokumentami, które - po dokonaniu ich zestawienia, a następnie oceny mocy oraz wiarygodności dowodowej - pozwalały na podjęcie rozstrzygnięcia w sprawie. Ponadto, organ powołał się na stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 11 kwietnia 2017 roku (II OSK 2088/15, LEX nr 2360161): "Można się spierać, mając na uwadze tryb powoływania biegłego, czy dokumenty sporządzone przez osoby posiadające specjalistyczną wiedzę (...) można zakwalifikować jako opinię biegłego w rozumieniu art. 84 k.p.a. Co do zasady należy przyjąć, że opinią nie będzie ekspertyza sporządzona przez osobę posiadającą wiadomości specjalne, która nie została powołana przez organ administracyjny na biegłego, lecz wykonała opinię na zlecenie strony. (...) Jednakże nie może ujść uwadze, iż w sensie potocznym dokumenty sporządzone przez osoby uprawnione mają walor opinii biegłego. Kodeks postępowania administracyjnego nie reguluje żadnych kryteriów w zakresie uznania danej osoby jako biegłego. Biegłym może być osoba fizyczna, która posiada wiedzę specjalistyczną i nie jest powiązana z prowadzoną sprawą, przez co nie ma interesu faktycznego czy prawnego przy wydawaniu opinii, jednak posiada odpowiednią wiedzę i doświadczenie pozwalające na merytoryczne ustosunkowanie się w zleconym przez organ zakresie sprawy. Biegły to inaczej rzeczoznawca, ekspert. Przez "wiadomości specjalne" należy zaś rozumieć wiedzę naukową z zakresu poszczególnych gałęzi, zdobytą w wyniku specjalistycznych studiów w danej dziedzinie, popartą umiejętnościami praktycznymi i doświadczeniem". Kolegium podniosło, że opinie prywatne, na których m.in. oparto zaskarżone rozstrzygnięcie, zostały sporządzone przez podmioty nie tylko posiadające odpowiednie uprawnienia, ale również wysoce specjalistyczną wiedzę relewantną dla przedmiotu postępowania, jak też wieloletnie doświadczenie w zakresie oceny procesu rekultywacji na terenach po byłych odkrywkach kopalnianych. Zagadnienie "niezależności" dr hab. inż. M. G. oraz - prof. UPP dr hab. K. O. odnosiło się do bezspornego faktu, że wydali oni swoje opinie bezstronnie, w oparciu o umowę zawartą z Województwem [...] na mocy art. 22c ust. 1 pkt 7 u.o.g.r.l. (umowa z dnia 24 czerwca 2019 roku), a nie na zlecenie strony postępowania. Zgodnie z § 1 pkt 1 ppkt 2 i 4 przywołanej umowy przedstawiciele UPP zostali zobowiązani do opiniowania rekultywacji wykonanej przez kopalnictwo i innych sprawców przekształceń środowiska przyrodniczego oraz do badań nad jakością wody w zbiornikach wodnych budowanych w ramach rekultywacji wodnej wyrobisk końcowych. Zgodnie natomiast z przywołanym przepisem art. 22c ust. 1 pkt 7 u.o.g.r.l., ze środków budżetu województwa, w zakresie ustalonym w ustawie, finansowane są ochrona, rekultywacja i poprawa jakości gruntów rolnych oraz wypłata odszkodowań przewidzianych ustawą, w szczególności wdrażanie i upowszechnianie wyników prac naukowo-badawczych związanych z ochroną gruntów rolnych. Okoliczność ta została zaakcentowana w uzasadnieniu decyzji, gdzie odwołano się także do pozostałych dowodów oraz ustaleń faktycznych, które pozwoliły organowi odwoławczemu na utrzymanie decyzji Starosty [...] z dnia 8 marca 2021 roku w mocy. Jednocześnie, strona postępowania może przedstawić ekspertyzę powołanych przez siebie biegłych. O mocy dowodowej takiej ekspertyzy powinna decydować siła zawartych w niej argumentów (teza druga wyroku NSA z dnia 19 kwietnia 1993 roku, III SA 2069/92, LEX nr 61845).

Ponadto, Kolegium wskazało, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniło, z jakich powodów nie mogło orzec zgodnie z wnioskiem odwołania skarżącej. Nie można zgodzić się z twierdzeniem zawartym w skardze, jakoby doszło do "bezrefleksyjnego" cytowania obszernych fragmentów opinii. Owo cytowanie, bez wątpienia pozwalające na zaprezentowanie stanowisk zawartych w dokumentach uzyskanych w sprawie, zostało opatrzone wyjaśnieniem, czy ma znaczenie dla meritum rozpoznawanej sprawy, a jeżeli nie - z jakiego powodu. Zauważono m.in., że opinie prywatne przedłożone przez skarżącą odnoszą się do całości projektowanego zbiornika (gdy przedmiotem kontrolowanego postępowania jest ocena robót rekultywacyjnych w kierunku wodnym dla gruntów położonych na części o pow. 242,1941 ha), poruszają niepowiązane z przedmiotem sprawy (np. stan prac rekultywacyjnych o kierunku leśnym), a przede wszystkim stawiają daleko idące, wręcz idealistyczne wymagania względem projektowanego przedsięwzięcia, w tym interpretowanie przedmiotu sprawy pod kątem rekultywacji w ujęciu ekologicznym. Odnośnie zarzutu, że powołanie dwóch odrębnych opinii rzeczoznawców jest w niniejszym postępowaniu obligatoryjne (art. 28 ust. 5 u.o.g.r.l.), Kolegium wskazało, że nie zgadza się z tym poglądem, podzielając stanowisko przeciwne, wyrażone w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (wyrok NSA z dnia 17 listopada 2006 roku, sygn. akt II OSK 1388/05, oraz wyrok NSA z dnia 19 lutego 2016 roku, sygn. akt II OSK 1518/14). Dodatkowo, przesłanką skutecznego zaskarżenia decyzji nie może być sam fakt niepowołania biegłego, ale wadliwe ustalenie stanu faktycznego, będące następstwem niepowołania biegłego (por. wyrok NSA z dnia 1 lutego 2006 roku, II FSK 512/05, M. Pod. 2006, nr 5, s. 50). Z uzasadnienia skargi nie wynika jasno, które dokładnie ustalenia faktyczne poczynione na podstawie wymienionych dowodów skarżąca kwestionuje. Zdaniem Kolegium kwestie wielkości parowania zbiornika podlegającego rekultywacji; ilości wód powierzchniowych, które będą zasilać zbiornik po wyłączeniu pomp i zaprzestaniu dolewania wody do tego zbiornika; zapewnienia planowanej do uzyskania rzędnej wysokości wód po wyłączeniu pomp i zaprzestaniu dolewania wody do tego zbiornika, zostały poruszone w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Poza tym, okoliczność ta powinna być oceniania w zestawieniu z treścią art. 4 pkt 18 u.o.g.r.l. Nadto nie można zapominać, że przedmiotowa sprawa dotyczy tylko części gruntów pokopalnianych (a nie całego zbiornika).

Uczestnik postępowania PAK Kopalnia [...] "K". SA pismem z dnia 31 maja 2022 r. wniosła o oddalenie skargi.

Wyrokiem z dnia 7 lipca 2022 r., II SA/Po [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i umorzył postępowanie odwoławcze, uznając, że Gmina K. nie miała interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. do bycia stroną postępowania administracyjnego dotyczącego rekultywacji gruntów i w konsekwencji Kolegium rozpoznało odwołanie nie pochodzące od strony postępowania.

Wyrokiem z dnia 10 listopada 2023 r., I OSK [...], Naczelny Sąd Administracyjny – po rozpoznaniu skarg kasacyjnych Samorządowego Kolegium Odwoławczego i Gminy K. – uchylił opisany wyżej wyrok i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, że w przedmiotowej sprawie Gmina K. – jako właściciel części gruntów objętych wnioskiem Kopalni – miała interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. do bycia stroną przedmiotowego postępowania administracyjnego.

W toku ponownego rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uczestnik postępowania PAK Kopalnia [...] "K". SA przy piśmie z dnia 10 stycznia 2024 r. przedłożyła dokument pt. "Badania hydrobiologiczne Zbiornika K.. Raport końcowy" sporządzony przez zespół badawczy: dr inż. J. G., dr inż. W. A., mgr inż. S. R., dr inż. M. U. z Uniwesytetu [...] w P., Katedry Zoologii, z grudnia 2022 r. wnosząc o przeprowadzenie dowodu z wymienionego dokumentu.

Na rozprawie w dniu 21 marca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przeprowadził dowód w opisanego wyżej dokumentu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Kontrolą Sądu w niniejszej sprawie objęta była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 stycznia 2022 roku, nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 8 marca 2021 roku, nr [...], którą uznano za zakończoną rekultywację gruntów o kierunku wodnym dla gruntów położonych na części terenów pogórniczych w wyrobisku końcowym likwidowanego Zakładu Górniczego [...] K. P. na terenie gminy K., o powierzchni 242,1941 ha.

Na wstępie wskazać należy, że przepisy miarodajne do oceny prawidłowości działań organów administracji publicznej w niniejszej sprawie zawiera ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 82, dalej: u.o.g.r.l.). Celem tej ustawy jest określenie zasad ochrony gruntów rolnych i leśnych między innymi poprzez ograniczenie przeznaczania ich na cele nierolnicze i nieleśne, zapobieganie procesom degradacji i dewastacji, a także rekultywacji i poprawiania wartości użytkowej gruntów (art. 1 w zw. z art. 3 u.o.g.r.l.). W niniejszym postępowaniu mamy do czynienia z jednym z przejawów owej ochrony, a mianowicie z rekultywacją gruntu. Kwestią sporną pozostaje bowiem możliwość uznania rekultywacji za zakończoną w odniesieniu do części gruntów mających docelowo podlegać procesowi rekultywacji.

Analiza postanowień ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych pozwala dostrzec, że ochrona gruntów rolnych polega na ograniczaniu przeznaczania ich na cele nierolnicze lub nieleśne, ale i rekultywacji i zagospodarowaniu gruntów na cele rolnicze (art. 3 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy). Zgodnie z definicją zawartą w art. 4 pkt 18 u.o.g.r.l., rekultywacja gruntów oznacza nadanie lub przywrócenie gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym wartości użytkowych lub przyrodniczych przez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb, umocnienie skarp oraz odbudowanie lub zbudowanie niezbędnych dróg.

Wynikający z ustawy bezwzględny obowiązek rekultywacji, skonkretyzowany w decyzji administracyjnej, ma charakter publicznoprawny i stanowi realizację zasady bezpieczeństwa ekologicznego i ochrony środowiska wynikającej z art. 74 ust. 1 i 2 Konstytucji RP (por. wyrok WSA w Lublinie z 26 kwietnia 2019 r., I SA/Lu 1/19). Rekultywację i zagospodarowanie gruntów planuje się, projektuje i realizuje na wszystkich etapach działalności przemysłowej (art. 20 ust. 3 u.o.g.r.l). Rekultywację gruntów prowadzi się w miarę jak grunty te stają się zbędne całkowicie, częściowo lub na określony czas do prowadzenia działalności przemysłowej oraz kończy się w terminie do 5 lat od zaprzestania tej działalności (art. 20 ust. 4 u.o.g.r.l.). Natomiast, decyzje w sprawach rekultywacji i zagospodarowania określają m.in. uznanie rekultywacji gruntów za zakończoną. W przywołanych sprawach, decyzję wydaje starosta, po zasięgnięciu opinii dyrektora właściwego terenowi okręgowego urzędu górniczego - w odniesieniu do działalności górniczej - oraz wójta (art. 22 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 2 pkt 1 i 3 u.o.g.r.l.). Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 9 czerwca 2011 roku Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2020 roku, poz. 1064; dalej: prawo geologiczne i górnicze), w przypadku likwidacji zakładu górniczego, w całości lub w części, przedsiębiorca jest obowiązany przedsięwziąć niezbędne środki w celu ochrony środowiska oraz rekultywacji gruntów po działalności górniczej (art. 129 ust. 1 pkt 5 ustawy). Do rekultywacji gruntów, o których mowa w ust. 1 pkt 5, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 3 lutego 1995 roku o ochronie gruntów rolnych i leśnych - art. 129 ust. 2. W oparciu o art. 129 ust. 4, plan ruchu likwidowanego zakładu górniczego lub jego oznaczonej części określa również sposób wykonania obowiązków, o których mowa w ust. 1.

Jak wcześniej wspomniano, w przedmiotowej sprawie na pierwszy plan wysuwa się spór odnośnie możliwości uznania rekultywacji za zakończoną w odniesieniu do części gruntów mających docelowo podlegać procesowi rekultywacji o kierunku wodnym, polegającej na zrealizowaniu zbiornika wodnego o określonych prarametrach końcowych. Ze zgromadzonych dowodów wyłaniają się w tej materii dwa rozbieżne stanowiska.

Skarżąca prezentuje stanowisko, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uznania przedmiotowej rekultywacji za zakończoną. Zdaniem skarżącej, w przedmiotowej sprawie nie można zasadnie uznać, że gruntom będącym przedmiotem niniejszego postępowania przywrócono wartości użytkowe lub przyrodnicze, skoro powierzchnia gruntów, które mają zostać uznane za zrekultywowane w kierunku wodnym, wynosi jedynie 242,1941 ha, podczas gdy zgodnie z decyzją Starosty [...] z dnia 18 stycznia 2002 r., zmienioną decyzją Starosty [...] z dnia 29 września 2008 r., wodny kierunek rekultywacji ma obejmować powierzchnię 364 ha, zaś w Dokumentacji rekultywacji – zatwierdzonej zarządzeniem Kierownika Ruchu Zakładu Górniczego z dnia 6 września 2016 r., nr [...] – końcowe parametry zbiornika określono na powierzchnię zwierciadła wody 522 ha. Zauważyć należy, że proces napełniania zbiornika znajdującego się na tych gruntach w dalszym ciągu trwa co wpływa na jego parametry fizyczne, chemiczne i biologiczne. Zdaniem skarżącej, przeprowadzona przez Kolegium próba oceny prawidłowości przeprowadzonych prac rekultywacyjnych stanowi ocenę wybiórczą, gdyż dokonywana jest jeszcze w trakcie niezakończonego procesu rekultywacji. Skarżąca wskazuje, iż dalsze prace rekultywacyjne, do których zobowiązana jest spółka PAK Kopalnia [...] "K". S.A. niewątpliwie będą wpływać na parametry przedmiotowego zbiornika, a wpływ ten może być również negatywny, chociażby ze względu na ryzyko utraty stateczności skarp. Skarżąca powołuje się na dwie opinie mające przemawiać za jej stanowiskiem.

W pierwszej kolejności skarżąca powołuje się na Ocenę stanu rekultywacji terenów pogórniczych byłego wyrobiska K. P. w K., sporządzoną przez prof. dr hab. K. G., dr hab. M. G. prof. UWM z kwietnia 2020 r., wykonaną na zlecenie skarżącej. W Ocenie stanu rekultywacji podniesiono między innymi, że intensywna erozja wodna i niestabilność skarp w strefie oddziaływania fal uniemożliwiają wykształcenie się stabilnych warunków morfometrycznych zbiornika, będących podstawą wyznaczenia linii brzegowej, jak również zaobserwowano zagrożenie dla bezpieczeństwa zdrowia i życia osób korzystających ze zbiornika lub przebywających w strefie przybrzeżnej z powodu silnej abrazji brzegów i erozji gruntowowodnej w postaci głębokich (>1 m) rozcięć erozyjnych dookoła zbiornika. Uznano, że bezdyskusyjnym wskaźnikiem braku stabilności tego zbiornika jest jego dynamicznie zmieniająca się linia brzegowa, a tym samym parametry morfometryczne, powierzchniowe i głębokościowe. Wobec występowania zagrożeń naturalnych wynikających z niestabilności gruntu, osuwisk, podatności na erozję wodną, uznanie zbiornika K. i jego otoczenia za częściowo zrenaturyzowane naruszałoby zasadę bezpieczeństwa, co stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia osób. Z obecnie trwającym procesem zatapiania wiąże się problem utrzymania stateczności skarp zbiornika w sąsiedztwie linii brzegowej. Obserwowana jest trwająca niszcząca abrazja działalności fal na fragmentach skarp na kolejnych rzędnych piętrzenia, które docelowe mają być całkowicie zanurzone, co powoduje dalsze niepożądane, niekontrolowane przebudowanie profilu zboczy. Problem oddziaływań abrazyjnych będzie obecny również po zakończeniu procesu napełniania zbiornika. Konieczne będzie więc podjęcie odpowiednich działań w kierunku poprawy stateczności skarp. W Ocenie stanu rekultywacji wskazano, iż zbiornik K. nie posiada stabilności warunków morfologicznych, fizykochemicznych i ekologicznych. Nie posiada on atrybutów umożliwiających korzystanie z funkcji wodnej (retencja) ze względu na brak stabilności warunków hydromorfologicznych, fizykochemicznych i chemicznych wód oraz brak stabilnych komponentów biologicznych, tj. fitoplankton, fitobentos, makrofity, makrobezkregowce, ichtiofauna. Zgodnie z Oceną stanu rekultywacji, na obecnym etapie zbiornik K. nie stanowi odrębnej jednolitej części wód, a te elementy jakości wyznaczają potencjał ekologiczny zbiornika, który jako zbiornik sztuczny o znacznej powierzchni, będzie przedmiotem zarządzania i gospodarowania jego wodami. Wyrobisko poeksploatacyjne zalane wodą można uważać za zrekultywowany zbiornik wodny, gdy ten stanowi element krajobrazu nie tylko w pełni zasymilowany z otaczającym środowiskiem, ale także pełni w nim bardzo ważne funkcje ekologiczne. Działania polegające na częściowym napełnieniu wodą zagłębienia nie są podstawą do uznania go częściowo zrekultywowany, brak jest zarówno funkcji użytkowych, jak i przyrodniczych, wciąż napełnianego zbiornika K..

Ponadto skarżąca powołuje się na dokument pt. "Opinia na temat uznania rekultywacji zbiornika powyrobiskowego odkrywki K. P. w K. za zakończoną (analiza ekologiczna)" wykonany przez dr hab. K. O., prof. Uniwersytetu [...] w B., Wydział Nauk Biologicznych, Katedra Hydrobiologii, datowany na listopad 2021 roku. Autor powyższej opinii wskazuje, iż "omawiane wyniki nie wskazują (...) na wartość przyrodniczą zbiornika, gdyż obecność planktonu jest sytuacją całkowicie powszechną. Bardziej wnikliwa analiza wskazuje nawet na jego ubogość biocenotyczną, co jest sytuacją naturalną w trakcie tworzenia się skomplikowanych zależności troficznych. Nie ma informacji o innych grupach organizmów będących nierozerwalnymi komponentami biocenoz wodnych, umożliwiającymi utworzenie prawidłowych cech ekosystemu związanych z przepływem energii i obiegiem materii". Zdaniem autora powyższej analizy, "doniesienia zamieszczone w opracowaniu zespołu z Uniwersytetu [...] w P. o obserwacjach ryb w zbiorniku K. wydają się mocno dyskusyjne". Tenże autor podnosi, iż "po zakończeniu działań mających na celu pełne wypełnienie się zbiornika, wytworzeniu wszystkich stref i ustabilizowaniu warunków hydrologicznych można zakładać że powstanie stabilnego ekosystemu zbiornika K. powinno zakończyć się po upływie 10-15 lat. Takie założenia są zgodne z ogólnymi spostrzeżeniami związanymi z działaniami w zakresie biotechnologii środowiskowej, w tym zrównoważone] rekultywacji i renaturyzacji ekosystemów wodnych".

Z kolei Kopalnia oraz organy administracji stanęły na stanowisku, iż uznanie w toku postępowania administracyjnego rekultywacji za zakończoną nie opiera się na ocenie zmian ekologicznych. W wyniku rekultywacji dokonuje się inicjowanie zmian oraz procesów sukcesyjnych. Kopalnia wskazuje w tym kontekście, iż wyniki badań prof. W. M. z Uniwersytetu [...] w T. zawarte w sprawozdaniu z badań limnologicznych zbiorników K. i L. w sierpniu i wrześniu 2017 r. dowodzą, że w zbiornikach pokopalnianych rekultywowanych w kierunku wodnym te procesy zachodzą i są widoczne, a tworzenie ekosystemu będzie długotrwałym procesem, który będzie następował jeszcze przez wiele lat, jednak w rekultywacji nie jest to kryterium uznania rekultywacji za zakończoną. Potwierdza to również brzmienie art. 20 ust. 4 u.o.g.r.l., zgodnie z którym rekultywację gruntów prowadzi się w miarę jak grunty te stają się zbędne całkowicie, częściowo lub na określony czas do prowadzenia działalności przemysłowej oraz kończy się w terminie do 5 lat od zaprzestania tej działalności. W omawianym przepisie nie chodzi zatem o zakończenie wieloletniego procesu tworzenia ekosystemu (w tym przypadku ekosystemu wodnego), lecz nadanie lub przywrócenie gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym wartości użytkowych lub przyrodniczych poprzez podjęcie działań przewidzianych przepisami prawa i wynikającymi z zatwierdzonej dokumentacji. Przedłożone do akt sądowych Badanie hydrobiologiczne doskonale obrazuje jak dynamicznie kształtuje się ekosystem wodny w zbiorniku K., a przede wszystkim potwierdza, że panują w nim (zbiorniku) odpowiednie warunki do dalszego rozwoju tego procesu. Co więcej, w piśmie z dnia 10 stycznia 2024 r. Kopalnia wskazała, iż z uwagi na znaczny upływ czasu między wydaniem zaskarzonej decyzji Kolegium a rozpatrywaniem niniejszej sprawy na tym etapie można już mówić o osiągnięciu celów rekultywacji w odniesieniu do całego zbiornika K.. Kopalnia podkreśliła jednak, iż nie sposób zgodzić się z zarzutem skarżącej Gminy dotyczącym braku możliwości uznania rekultywacji za zakończoną w odniesieniu do części gruntów ze względu na art. 20 ust. 4 u.o.g.r.l.

W pierwszej kolejności Sąd zauważa, iż badany zakres przeprowadzonych prac rekultywacyjnych został określony we wniosku PAK Kopalni [...] "K." SA złożonym w dniu 21 grudnia 2016 roku, następnie zmodyfikowany pismem z dnia 13 września 2019 r. Decyzja wydawana na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 4 u.o.g.r.l. w żaden sposób nie może zmieniać badanego zakresu prac rekultywacyjnych, który wynika z wniosku inicjującego postępowanie.

Z przeprowadzonego przez organy postępowania dowodowego wynika, iż prace rekultywacyjne na terenie objętym wnioskiem należy uznać za prawidłowe. Wypełnienie wodą zbiornika znajdującego się na terenach poddanych rekultywacji ma charakter trwały i nieodwracalny. Znaczna powierzchnia i głębokość, a tym samym objętość zbiornika korzystnie wpływają na parametry fizykochemiczne wody, obniżając podatność akwenu na degradację. Z kolei na podstawie przedostatnich wyników badań wody można stwierdzić, że jakość wody nie odbiega od jakości wody w innych zbiornikach. W trakcie postępowania zgłoszono uwagi dotyczące monitorowania skarp zbiornika, które w przyszłości będą zalewane, aby nie nastąpiły zjawiska erozyjne. Niemniej jednak "Ekspertyza stateczności skarp i zboczy projektowanego zbiornika wodnego K.", opracowana przez Państwowy Instytut Geologiczno-Państwowy Instytut Badawczy w W. wskazuje, iż lokalna stateczność skarp i zboczy projektowanego zbiornika jest zachowana. W powyższej ekspertyzie wskazano, iż obliczenia stateczności wykonano dla geometrii skarp pomierzonych przez Kopalnię i zweryfikowanych przez PIG-PIB podczas prac terenowych we wrześniu 2018 roku. Model budowy geologicznej wykorzystany do obliczeń stateczności zaktualizowano o wykonane na potrzeby niniejszego opracowania wiercenia, sondowania dynamiczne, badania geofizyczne oraz laboratoryjne. Na potrzeby omawianego opracowania w ramach badań terenowych wykonano 5 profili geofizycznych metodą tomografii elektrooporowej (ERT), profile sejsmiczne, 10 otworów badawczych o głębokości do 2 m oraz 9 sondowań dynamicznych sondą DPH o głębokości od 10,5 do 15m. Podczas wierceń pobrano 32 próbki gruntów do badań w laboratorium, gdzie wykonano badania w zgodzie z normą PN-B-04481:1988. Dla wszystkich próbek wykonano analizę makroskopową oraz oznaczenie wilgotności naturalnej, dla 12 próbek wykonano analizę areometryczną oraz oznaczenie konsystencji. Dla trzech próbek wykonano badania wytrzymałościowe. Prace analityczne wykonane w ramach opracowania obejmowały określenie w trakcie napełniania zbiornika przy wysokości słupa wody powyżej 35m powyżej dna odkrywki (rzędna 70m n.p.m.); przy wysokości słupa wody 45m powyżej dna odkrywki (rzędna 80m n.p.m.); przy wysokości słupa wody 57m (rzędna 92m n.p.m.). Stwierdzono, że w wyniku zalewania zbiornika nie odnotowano dotychczas problemów związanych z podtopieniami, zalaniami terenów w strefie przylegającej do zbiornika czy występowaniem osuwisk w strefie skarp. W pkt. 10 Ekspertyzy stateczności skarp i zboczy zawarto analizę stateczności skarp zbiornika K.. Obliczenia przeprowadzono w 12 przekrojach obliczeniowych, a w związku z trwającym napełnianiem zbiornika przyjęto schemat analiz stateczności względem wypełnienia zbiornika K. wodą do rzędnej: ok. 70m n.p.m., 80m n.p.m. oraz 92m n.p.m. Uzyskane wyniki wykazały, że we wszystkich analizowanych wariantach morfologii oraz warunków wodnych zarówno dla gruntów rodzimych, jak i gruntów zwałowych stateczność globalna skarpy jest zapewniona. Należy zaznaczyć, że możliwe lokalne niewielkie formy utraty stateczności, zwłaszcza w dolnej części skarpy poddawanej procesom erozji (w tym abrazji) na etapie wypełniania zbiornika są zjawiskiem naturalnym, kształtującym przyszłe skarpy zbiornika wodnego i niezagrażającym stateczności całej skarpy.

W dalszej kolejności należy zauważyć, iż sprawozdanie z badań limnologicznych zbiorników K. i L. przeprowadzonych w sierpniu i wrześniu 2017 r., wykonane przez Uniwersytet [...] w T., Wydział Nauk o Ziemi potwierdza występowanie w zbiorniku K. zaawansowanych procesów życia biologicznego. Badania prowadzone w zbiorniku K. wskazują na dominację drobnych glonów należących do Cryptoohyta oraz dużych bruzdnic Ceratium hirundinella. Podczas badań zbiornika K. odnotowano 16 gatunków zooplanktonu. Z kolei dokument "Badania hydrobiologiczne zbiornika K. – raport końcowy" autorstwa Zespołu badawczego dr inż. J. G., dr inż. W. A., mgr inż. S. R., dr inż. M. U. z Uniwersytetu [...] w P. Katedra Zoologii Pracownia Rybactwa Śródlądowego i Akwakultury z grudnia 2022 r. wskazuje na obecność w przedmiotowym zbiorniku najważniejszych grup organizmów oraz postępujący proces rozwoju biocenozy. Sukcesja roślin przebiega w kierunku jezior ramienicowych, o czym może świadczyć występowanie trzech gatunków z grupy ramienic. Są to siedliska szczególnie cenne przyrodniczo, wymienione w załączniku I do Dyrektywy Siedliskowej. W zooplanktonie pod względem jakościowym i ilościowym zdecydowanie przeważają wrotki, natomiast makrozoobentos zdominowany jest przez muchówki. Po zakończeniu napełniania, powinny wzrosnąć zagęszczenia skorupiaków planktonowych, larw owadów, takich jak jętki, chruściki, ważki oraz mięczaków. W ichtiofaunie zbiornika stwierdzono występowanie wszystkich grup troficznych, przy zachowaniu odpowiedniej proporcji gatunków drapieżnych i niedrapieżnych. Dominującym drapieżnikiem jest okoń, jednak po ustabilizowaniu zwierciadła wody autorzy przewidują wzrost liczebności szczupaka. W późniejszym okresie odpowiednie warunki siedliskowe i pokarmowe mogą znaleźć cenne gatunki z rodziny łososiowatych, takie jak sielawa, sieja, troć jeziorowa.

Odnosząc się do art. 4 ust. 18 u.o.g.r.l. Sąd ponownie podkreśla, iż przez rekultywację gruntów rozumie się nadanie lub przywrócenie gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym wartości użytkowych lub przyrodniczych przez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb, umocnienie skarp oraz odbudowanie lub zbudowanie niezbędnych dróg.

Biorąc pod uwagę powyższy przepis, a także przeprowadzone przez organy postępowanie dowodowe należy wskazać, iż zbiornik w formie wnioskowanej do uznania rekultywacji za zakończoną, tj. w zakresie powierzchni gruntów 242,1941 ha, odzyskał wartości użytkowe. Tereny poddane procesowi rekultywacji zostały bowiem pokryte wodami w sposób trwały i nieodwracalny i stanowią obecnie zbiornik retencyjny. Co więcej, przedmiotowym terenom przywrócono wartość przyrodniczą, na co wskazuje wspomniany wyżej dokument "Badania hydrobiologiczne zbiornika K. – raport końcowy".

Tym samym, wbrew argumentacji zawartej w skardze, proces rekultywacji na terenach objętych wnioskiem uznać należy za zakończony – omawianym terenom nadano lub przywrócono bowiem wartości użytkowe lub przyrodnicze. Należy przy tym wskazać, iż w świetle obowiązujących przepisów stanowisko, zgodnie z którym zakończenie procesu rekultywacji należy wiązać z powstaniem stabilnego ekosystemu zbiornika K. nie znajduje żadnego uzasadnienia prawnego.

Odnosząc się do dokumentu "Ocena stanu rekultywacji terenów pogórniczych byłego wyrobiska K. P. w K." wykonanego przez prof. dr hab. K. G. oraz dr hab. M. G. prof. UWM, Sąd zauważa, iż w powyższym dokumencie podniesiono m.in., że intensywna erozja wodna i niestabilność skarp w strefie oddziaływania fal uniemożliwiają wykształcenie się stabilnych warunków morfometrycznych zbiornika, będących podstawą wyznaczenia jego linii brzegowej, jak również zaobserwowano zagrożenie dla bezpieczeństwa zdrowia i życia osób korzystających ze zbiornika lub przebywających w strefie przybrzeżnej z powodu silnej abrazji brzegów i erozji gruntowo-wodnej w postaci głębokich (>lm) rozcięć erozyjnych dookoła zbiornika. Uznano, że bezdyskusyjnym wskaźnikiem braku stabilności tego zbiornika jest jego dynamicznie zmieniająca się linia brzegowa, a tym samym parametry morfometryczne powierzchniowe i głębokościowe. Wobec występowania zagrożeń naturalnych wynikających z niestabilności gruntu, osuwisk, podatności na erozję wodną, uznanie na tym etapie zbiornika K. i jego otoczenia za częściowo zrenaturyzowane naruszałoby zasadę bezpieczeństwa, co stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia osób. Kryterium stabilności morfometrycznej i brzegowej, w myśl definicji rekultywacji, wskazują, że żaden z jej celów nie został osiągnięty: ani wartość użytkowa, ani przyrodnicza.

Oceniając zasadność powyższych zarzutów wskazać należy, że wykonana przez Państwowy Instytut Geologiczny - Państwowy Instytut Badawczy w W. "Ekspertyza stateczności skarp i zboczy projektowanego zbiornika wodnego K." jest dowodem na pozytywną ocenę prac rekultywacyjnych w tym zakresie. Uzyskane w powyższej ekspertyzie wyniki wykazały, że we wszystkich analizowanych wariantach morfologii oraz warunków wodnych zarówno dla gruntów rodzimych, jak i gruntów zwałowych stateczność globalna skarpy jest zapewniona. Należy zaznaczyć, że możliwe lokalne niewielkie formy utraty stateczności, zwłaszcza w dolnej części skarpy poddawanej procesom erozji (w tym abrazji) na etapie wypełniania zbiornika są zjawiskiem naturalnym, kształtującym przyszłe skarpy zbiornika wodnego i niezagrażającym stateczności całej skarpy. Należy przy tym zauważyć, iż "Opinia dotycząca oceny prawidłowości wykonanych prac rekultywacyjnych w wyrobisku końcowym likwidowanego Zakładu Górniczego O/K. P.", sporządzona przez prof. dr hab. inż. M. G. oraz dr hab. inż. K. O. z Uniwersytetu [...] w P. Katedra Gleboznawstwa i Rekultywacji Pracownia Rekultywacji wskazuje, iż chociaż w toku postępowania pojawiła się konieczność likwidacji przez Kopalnię znajdujących się na skarpach wąwozów i urwisk, co nie było przedmiotem odbioru prac rekultywacyjnych, to usterki te i tak usunięto. Zdaniem autorów powyższego dokumentu, wykonana obudowa biologiczna skarp przeznaczonych do zalania, jak również tych nadwodnych, generalnie zabezpiecza te skarpy przed zjawiskiem erozyjnym.

Wbrew argumentacji skargi, art. 28 ust. 5 u.o.g.r.l., który przewiduje, że rozmiar ograniczenia wartości użytkowych gruntów ustala się na podstawie dwóch odrębnych opinii rzeczoznawców, nie ma zastosowania do postępowania o uznanie rekultywacji za zakończoną. Jak wynika z art. 22 ust. 1 pkt 1 wymienionej ustawy na podstawie opinii, o których mowa w art. 28 ust. 5, organ wydaje decyzję określającą stopień ograniczenia lub utraty wartości użytkowych gruntów. Co do innych decyzji przewidzianych w sprawach rekultywacji i zagospodarowania, w tym co do decyzji o uznanie rekultywacji za zakończoną art. 22 u.o.g.r.l., który ma zastosowanie w sprawie, nie odwołuje się do art. 28 ust. 5 (por. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2006 r., sygn. akt II OSK 1388/05, oraz wyrok NSA z dnia 19 lutego 2016 r., sygn. akt II OSK 1518/14, dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Starosty [...] odpowiadają prawu. Organy administracji zgromadziły w toku postępowania szeroki matetriał dowodowy wystarczający do prawidłowego załatwienia sprawy. Ocena tego materiału dowodowego również została przeprowadzona prawidłowo, z zachowaniem zasad z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) oddalił skargę.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl/