Wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 21 maja 2025 r., sygn. II SA/Rz 115/25

Decyzja o odmowie potwierdzenia prawa do świadczeń zdrowotnych dla cudzoziemca M.H. została utrzymana, jako że M.H. nie spełnił wymagań ustawowych, takich jak posiadanie ubezpieczenia zdrowotnego czy statusu uchodźcy, mimo legalności pobytu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Karina Gniewek-Berezowska /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Elżbieta Mazur-Selwa Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2025 r. sprawy ze skargi Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w [....] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 29 października 2024 r. nr SKO.405.PS.1111.83.2024 w przedmiocie nie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – skargę oddala –

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w [...] (dalej: "Skarżący" lub "Świadczeniodawca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "SKO", "Kolegium", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 29 października 2024 r., nr SKO.405.PS.1111.83.2024 przedmiocie utrzymania w mocy decyzji Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent" lub "Organ I instancji") z 7 sierpnia 2024 r. nr MOPSVIII.5116.67.3.2024.42 o odmowie potwierdzenia prawa M.H. do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w okresie od dnia 15 kwietnia 2024 r. do dnia 24 czerwca 2024 r. 

Z przedstawionych wraz ze skargą akt sprawy wynika, że w dniu 21 czerwca 2024 r. do Organu I instancji wpłynął wniosek Skarżącego o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych dla M.H. Pan H. został przyjęty do ww. placówki w trybie pilnym, w dniu 10 maja 2024 r. i na dzień udzielenia mu usługi zdrowotnej na oddziale Intensywnej Terapii SPZZOZ w [...] tj. w dniu 15 maja 2024 r. nie posiadał ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia.

Jak ustalił organ, M.H. nie posiada obywatelstwa polskiego, a w Podkarpackim Urzędzie Wojewódzkim od września 2023 r. trwa postępowanie w sprawie przyznania pozwolenia na pobyt czasowy i pracę w trybie art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 769, dalej: "ustawa o cudzoziemcach"). M.H. nie posiada także statusu uchodźcy. Pan H. ostatni raz figurował w systemie ZUS od 4 września 2023 r. do 9 lutego 2024 r., natomiast jego pełnomocnik poinformował, że od dnia 25 czerwca 2024 r. ww. podlega ubezpieczeniu.

Mając na uwadze powyższe, decyzją z dnia 7 sierpnia 2024 r., nr MOPSVIII.5116.67.3.2024.42 Prezydent działając na podstawie art. 2 ust. 1 pkt. 2, art. 7 ust. 2 i 3, art. 54 ust. 1-4, ust. 6-8 i ust. 11 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 146 – dalej "ustawa" lub "ustawa o świadczeniach zdrowotnych"), art. 104 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 – dalej: "K.p.a.") nie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dla M.H.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła pełnomocnik Świadczeniodawcy podnosząc naruszenie prawa materialnego poprzez naruszenie art. 2 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 54 ust 3 pkt 1 ustawy poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie, że prawo do korzystania z tego świadczenia przysługuje wyłącznie przy spełnieniu kryteriów z art. 54 ust. 3 pkt 1 ustawy gdy ustawodawca przewidział w innych przepisach szczególne środki dowodowe potwierdzające legalność pobytu cudzoziemca i art. 108 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, poprzez zignorowanie faktu że legalność pobytu świadczeniobiorcy została potwierdzona przez Wojewodę Podkarpackiego poprzez naniesienie odcisku stempla w jego dokumencie podróżnym, potwierdzającym złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, naruszenie art. 53 ust. 3 pkt 2 poprzez nie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego a także naruszenie przepisów postępowania a to art. 7, 10, 77, 80 K.p.a.

W wyniku rozpoznania odwołania Kolegium, opisaną na wstępie decyzją z 29 października 2024 r., nr SKO.405.PS.1111.83.2024, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Uzasadniając wydaną decyzję Kolegium wskazało, że Organ I instancji prawidłowo zgromadził materiał dowodowy i na jego podstawie dokonał trafnej oceny stanu faktycznego. Z ustaleń wynika, że M.H., cudzoziemiec nieposiadający obywatelstwa polskiego, w dniu 10 maja 2024 r. został przyjęty do Szpitala w [...], a w dniu 15 maja 2024 r. udzielono mu świadczenia zdrowotnego na oddziale intensywnej terapii. W tym czasie nie posiadał on ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia, ani też innego tytułu uprawniającego do korzystania z publicznych świadczeń zdrowotnych.

Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że od września 2023 r. wobec M.H. toczy się postępowanie o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę na podstawie art. 114 ustawy o cudzoziemcach. Nie uzyskał on jednak dotychczas zezwolenia na pobyt czasowy w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ww. ustawy, tj. nie nadano mu statusu uchodźcy, nie udzielono ochrony uzupełniającej ani nie spełnił innych przesłanek uprawniających do świadczeń zdrowotnych ze środków publicznych na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy.

W ocenie Organu odwoławczego, Organ I instancji zasadnie odmówił przyznania prawa do świadczeń zdrowotnych, wobec niespełnienia przez M.H. ustawowych warunków uprawniających do korzystania z takich świadczeń. Brak przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie miał wpływu na wynik sprawy, ponieważ status uchodźcy lub inne szczególne uprawnienie muszą wynikać z decyzji właściwego organu, a nie z ustaleń socjalnych.

SKO umożliwiło stronie wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego i zgłoszonych żądań, realizując dyspozycję art. 10 K.p.a. Wobec powyższego, SKO nie znalazło podstaw do zmiany decyzji.

Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, złożył Skarżący, zarzucając jej naruszenie:

- art. 2 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 54 ust. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach zdrowotnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie przez Organ II instancji, że prawo do świadczeń zdrowotnych przysługuję wyłącznie cudzoziemcom spełniającym przesłanki określone w art. 54 ust. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach zdrowotnych podczas gdy określone w/w ustawy kryteria legalności pobytu nie mają charakteru zamkniętego, a ustawodawca przewidział w przepisach szczególnych inne środki dowodowe potwierdzające legalność pobytu, takie jak odcisk stempla Wojewody w dokumencie podróżnym (art. 108 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach), które uprawniają cudzoziemca do ubiegania się o potwierdzenie prawa do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych w trybie art. 54 ustawy o świadczeniach zdrowotnych;

- art. 108 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach poprzez jego niezastosowanie przez Organ II instancji, co skutkowało zignorowaniem faktu, że legalność pobytu Świadczeniobiorcy została potwierdzona przez Wojewodę Podkarpackiego poprzez naniesienie odcisku stempla w jego dokumencie podróżnym, potwierdzającego złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy bez braków formalnych, co w efekcie doprowadziło do błędnej odmowy potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej dla Świadczeniobiorcy;

- art. 53 ust. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach zdrowotnych w zw. z art. 7 i art. 77 §1 K.p.a. poprzez zaniechanie przez Organ I i II instancji okoliczności przeprowadzenia obligatoryjnego wywiadu środowiskowego M.H., co stanowiło kluczowy element postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie jego sytuacji życiowej i materialnej, a także okoliczności związanych z jego legalnym pobytem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co w konsekwencji uniemożliwiło pełne i rzetelne ustalenie stanu faktycznego w sprawie;

- art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 80, art. 81 i art. 107 § 3 K.p.a. polegające na nierozważeniu przez Organ II instancji wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów i wniosków dowodowych oraz nienależytym ustosunkowaniu się do granic zaskarżenia decyzji Organu I instancji, w szczególności poprzez brak szczegółowego odniesienia się do wszystkich przedstawionych zarzutów, co skutkowało niepełnym uzasadnieniem decyzji, naruszeniem obowiązku wyjaśnienia podstaw rozstrzygnięcia oraz pominięciem istotnych okoliczności sprawy, w tym części zarzutów odwołania;

- art. 80 K.p.a., polegające na wydaniu decyzji na podstawie niekompletnego i niewystarczającego materiału dowodowego i dokonaniu ustaleń faktycznych o wykonywaniu pracy przez M.H. (przed dniem złożenia wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy) na podstawie zezwolenia na prace typu A, podczas gdy taki dokument nie znajduje się w aktach sprawy;

- art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. poprzez niekompletne przeprowadzenie postępowania dowodowego przez Organ I i II instancji, w szczególności zaniechanie ustalenia pełnego statusu pobytowego i ubezpieczeniowego Świadczeniobiorcy na podstawie sprzecznych informacji uzyskanych od ZUS i Podkarpackiego Urzędu Wojewódzkiego, a w szczególności nieodebraniu wyjaśnień od samego zainteresowanego M.H., co skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji na podstawie niepełnego i niewystarczającego materiału dowodowego;

- art. 7 K.p.a. poprzez niepodjęcie przez Organ II instancji działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy przy jednoczesnym ograniczeniu postępowania odwoławczego przez Organ II instancji jedynie do kontroli formalnej wniesionego przez Skarżącego odwołania;

- art. 7 i 11 K.p.a. polegające na zaniechaniu przez Organ II instancji uwzględnienia z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, w szczególności poprzez niepodjęcie działań mających na celu dokładne wyjaśnienie legalności pobytu M.H., a także naruszeniu zasady przekonywania poprzez wydanie decyzji, która nie uwzględniała szczególnych okoliczności sprawy, takich jak ciężki stan zdrowia cudzoziemca w wyniku wybuchu gazu w jego mieszkaniu i nagłej konieczność ratowania jego życia, co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia;

- art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Prezydenta z dnia 7 sierpnia 2024 r. w sytuacji, gdy przedmiotowa decyzja, jak również poprzedzające jej wydanie postępowanie administracyjne, dotknięte było wadami i brakami szczegółowo wskazanymi w odwołaniu od tej decyzji.

Mając na uwadze powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO, jak również poprzedzającej ją decyzji Prezydenta i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, tj.: uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie Organu II instancji do wydania decyzji potwierdzającej prawo M.H. do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych za okres od 15 kwietnia 2024 r. do dnia 24 czerwca 2024 r. Nadto o zasądzenie od Organu II instancji na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację z zaskarżonej decyzji. Dodatkowo odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów proceduralnych poprzez brak wywiadu środowiskowego, Organ odwoławczy wskazał, że Organ I instancji zebrał obszerny materiał dowodowy, pozostawał w kontakcie z właściwymi instytucjami oraz prowadził postępowanie z udziałem zawodowego pełnomocnika strony. Z uwagi na stan zdrowia M.H. oraz brak podstaw do przeprowadzenia wywiadu w sytuacji niespełnienia kryteriów ustawowych, informacje te zostały uzupełnione o dane uzyskane od pełnomocnika i z notatki pracownika socjalnego, co było wystarczające dla prawidłowego rozpoznania sprawy.

Mając na względzie powyższe ustalenia oraz obowiązujące przepisy prawa, Kolegium nie stwierdziło uchybień, które mogłyby skutkować zmianą lub uchyleniem decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024 r., poz. 1267) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej, i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.

W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd nie stwierdził naruszenia prawa, które mogłoby stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Jak wynika z akt sprawy z wnioskiem o wydanie decyzji wystąpił Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w [...]. We wniosku zwrócił się o wydanie decyzji uprawniającej do bezpłatnych świadczeń opieki zdrowotnej dla H.M. od dnia 15 maja 2024 r. W uzasadnieniu wskazano, że wyżej wymieniony został przyjęty w trybie pilnym w dniu 10 maja 2024 r., a od 15 maja 2024 r nie posiada ubezpieczenia.

Na podstawie ustawy o świadczeniach z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych prawo do korzystania z tych świadczeń mają osoby objęte powszechnym obowiązkiem i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym ( art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy).

Poza tymi osobami także osoby inne niż ubezpieczeni osoby posiadające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które posiadają obywatelstwo polskie lub uzyskały w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519, 185 i 547), spełniające kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, 1693, 1938 i 2760), co do których nie stwierdzono okoliczności, o której mowa w art. 12 tej ustawy, na zasadach i w zakresie określonych dla ubezpieczonych.

W stosunku do tych osób dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń z opieki zdrowotnej jest decyzja wójta ( burmistrza lub prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, potwierdzająca to prawo.

Decyzję taką zgodnie z art. 54 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wydaje się po:

1) przedłożeniu przez świadczeniobiorcę, o którym mowa w ust. 1, dokumentów potwierdzających zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz dokumentów potwierdzających:

a) posiadanie obywatelstwa polskiego lub

b) posiadanie statusu uchodźcy, lub

c) objęcie ochroną uzupełniającą, lub

d) posiadanie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach;

2) przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego;

3) stwierdzeniu spełniania kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej;

4) stwierdzeniu braku okoliczności, o której mowa w art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w wyniku przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w pkt 2.

4. Decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje się na wniosek świadczeniobiorcy, a w przypadku stanu nagłego - na wniosek świadczeniodawcy udzielającego świadczenia opieki zdrowotnej, złożony niezwłocznie po udzieleniu świadczenia.

5. Wójt (burmistrz, prezydent) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy może wszcząć postępowanie w celu wydania decyzji, o której mowa w ust. 1, również z urzędu lub na wniosek Funduszu.

Z akt sprawy wynika, że H.M. złożył wniosek o pobyt czasowy i pracę na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach w dniu 15 września 2023 r. w Podkarpackim Urzędzie Wojewódzkim. Postępowanie do dnia dzisiejszego nie zakończyło się. Jednocześnie w dniu 4 września 2023 r. zostało wydane zezwolenie na pracę cudzoziemca ważne od dnia 4 września 2023 r. do 31 sierpnia 2024 r. Ustalono również, że H.M. został zgłoszony do ubezpieczenia przez B. sp. z o.o. w okresie od 4 września 2023 r. do 9 lutego 2024 r., a następnie w dniu 25 czerwca 2024 r. przez S. sp. z o.o.

Wobec powyższego zgodzić należy się z Organami, że H.M. w okresie od 15 kwietnia 2024 r. do 25 czerwca 2024 r, nie został objęty ubezpieczeniem.

Nie ulega również wątpliwości, że H.M. nie uzyskał na terenie RP statusu uchodźcy ani też ochrony uzupełniającej ani zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z nadaniem statusu uchodźcy lub w związku z udzieleniem ochrony uzupełniającej.

Wobec nie podlegania systemowi ubezpieczeń społecznych oraz nie stwierdzenia żadnej okoliczności stanowiącej podstawę wydania decyzji, prawidłowo Organy odmówiły potwierdzenia podlegania ubezpieczeniu.

Prawidłowo wywiedziono przy tym, że sam legalny pobyt nie mógł być podstawą stwierdzenia podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, ponieważ jeszcze raz podkreślić należy, że warunkiem korzystania ze świadczeń z opieki zdrowotnej ze środków publicznych nie jest legalny pobyt ale podleganie ubezpieczeniu bądź stwierdzenie jednej z okoliczności o jakich mowa w art. 54 ust. 3 pkt 1 lit a-d, której jak już wyżej wskazano w sprawie nie stwierdzono. Wymienione wyżej przesłanki stanowią warunek konieczny do wydania decyzji pozytywnej potwierdzającej prawo do świadczeń. Brak ich potwierdzenia bezprzedmiotowym czyni badanie kolejnych przesłanek, w czym Skarżący upatruje naruszenia przepisów postępowania, zwracając uwagę na nieprzeprowadzenie koniecznego w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego.

W istocie w ustawie jest mowa o tym, że decyzje wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu, co wskazuje na obligatoryjny charakter dowodu. Zwrócić jednak należy uwagę na to, że dowód ten służy ustaleniu sytuacji majątkowi i stwierdzeniu spełnienia kryterium dochodowego jako elementu wpływającego na decyzję. W sytuacji gdy, jak w niniejszej sprawie, w której świadczeniobiorca nie spełnia kryterium podmiotowego, przeprowadzenie wywiadu środowiskowego celem ustalenia kryterium dochodowego jest całkowicie bezprzedmiotowe, ponieważ i tak nie wpłynie na treść decyzji, nie zostały bowiem spełnione pozostałe przesłanki, od których łącznego spełnienia zależy wydanie decyzji. W związku z powyższym powoływane naruszenie przepisów postępowania nie ma żadnego wpływu na treść wydanej decyzji i z tego powodu nie może prowadzić do jej uchylenia.

Z tych wszystkich powodów Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl/