Stanowisko Regionalnej Izby Obrachunkowej w Poznaniu z dnia 19 maja 2025 r., sygn. WA.0220.29.2025
W związku z wnioskiem z dnia 24 kwietnia 2025 r. dotyczącym zasad zwrotu rodzicom uczniów niepełnosprawnych kosztów przewozu do szkoły, Regionalna Izba Obrachunkowa w Poznaniu wyjaśnia, co następuje.
Zgodnie z art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.) obowiązkiem gminy jest:
- zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia;
- zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą:
- 24. rok życia - w przypadku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna,
- 25. rok życia - w przypadku uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych.
Z kolei art. 39a ustawy Prawo oświatowe stanowi, że:
- Obowiązki, o których mowa w art. 32 ust. 6 i art. 39 ust. 4, gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców.
- Zwrot kosztów jednorazowego przewozu następuje w wysokości określonej według wzoru:
koszt = (a-b) × c gdzie:
a - liczba kilometrów przewozu drogami publicznymi z miejsca zamieszkania do przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, innej formy wychowania przedszkolnego, ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, szkoły podstawowej albo szkoły ponadpodstawowej, a także przewozu rodzica z tego miejsca do miejsca zamieszkania lub miejsca pracy, i z powrotem, b - liczba kilometrów przewozu drogami publicznymi z miejsca zamieszkania rodzica do miejsca pracy i z powrotem, jeżeli nie wykonywałby przewozu, o którym mowa w lit. a, c - stawka za 1 kilometr przebiegu pojazdu.
- Stawkę za 1 kilometr przebiegu pojazdu określa rada gminy, w drodze uchwały, przy czym stawka ta nie może być niższa niż określona w przepisach wydanych na podstawie art. 34a ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 2201, z późn. zm.).
- Zwrot kosztów przewozu, o którym mowa w ust. 1, następuje na podstawie umowy zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami.
- Wójt (burmistrz, prezydent miasta) zawiera z rodzicami umowę, o której mowa w ust. 4,
w terminie 14 dni od dnia uzyskania informacji, że dowożenie i opiekę zapewniają rodzice.
- Jeżeli rodzice powierzyli wykonywanie transportu i sprawowanie opieki w czasie przewozu innemu podmiotowi, kwotę zwrotu kosztów przewozu ustala się zgodnie z ust. 2.
Przepis art. 39a ustawy Prawo oświatowe został dodany do ustawy na mocy art. 1 ustawy z dnia 16 października 2019 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2248) i obowiązuje od dnia 3 grudnia 2019 r. Przepis został zmieniony z dniem 27 października 2022 r. na mocy art. 1 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz ustawy o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2089).
Powołany we wniosku wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 3231/19 dotyczył stanu faktycznego sprzed 3 grudnia 2019 r. (a więc sprzed momentu wprowadzenia przepisu art. 39a ustawy Prawo oświatowe), a Sąd nie odniósł się w nim do ewentualnych skutków wprowadzenia nowego przepisu.
Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Bd 550/24 (opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów
Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl) rozstrzygając kwestię „czy do wysokości zwrotu kosztów jednorazowego przewozu zgodnie z art. 39a ust. 2 ustawy należało zaliczyć także przejazd samego rodzica do domu po odwiezieniu dziecka do przedszkola oraz przejazd samego rodzica z domu do przedszkola celem odebrania dziecka z tej placówki”, wskazał, że
„Poddając analizie treść przepisu art. 39a ust. 2 Prawa oświatowego zwrócić należy uwagę, iż sposób sformułowania powołanej normy prawnej wskazuje na to, że liczba kilometrów przewozu drogami publicznymi dotyczy łącznie przewozu z miejsca zamieszkania do przedszkola oraz przewozu rodzica z tego miejsca do miejsca zamieszkania lub miejsca pracy – i z powrotem. Należy bowiem zwrócić uwagę, że w cytowanym wyżej przepisie ustawodawca w drodze koniunkcji (przez użycie spójnika "a także") połączył ze sobą dwa odcinki drogi ("z miejsca zamieszkania do przedszkola" oraz "z przedszkola do miejsca zamieszkania lub miejsca pracy"), które w sumie razem stanowią drogę jednorazowego przewozu dziecka do przedszkola w jedną stroną. Z kolei fragment analizowanego przepisu "i z powrotem" przywołany po przecinku odnosi się do całości powyższej drogi przewozu w jedną stronę, zatem zwrotowi kosztów podlega również przewóz rodzica z miejsca zamieszkania lub miejsca pracy do przedszkola oraz przewóz rodzica z dzieckiem z przedszkola do miejsca zamieszkania. Takie rozumienie art. 39a ust.2 Prawa oświatowego wynika z wykładni językowej.
Zgodnie z jej regułami, czyli regułami języka polskiego (tzw. znaczeniem słownikowym), techniką legislacyjną (rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej - Dz. U. z 2016 r. poz. 283), logiką formalną (znajdującą zastosowanie do rachunku zdań) oraz utrwaloną praktyką orzeczniczą - użycie spójnika "także" reprezentuje koniunkcję łączną, czyli taki rodzaj relacji między zdaniami, w których zdania (wyrażenia) poprzedzające i następujące po spójniku muszą być zastosowane kumulatywnie (łącznie).
Błędnie zatem wskazuje Wójt Gminy, że obowiązek zwrotu kosztów przewozu niepełnosprawnego syna do przedszkola ogranicza się do dowozu dziecka z rodzicem tam i z powrotem. Tymczasem z treści art. 39a ust. 2 ustawy wynika wprost inny wniosek. Przepis ten zawiera wzór według którego następuje zwrot kosztów jednorazowego przewozu, którego składnik "a" wyraźnie wskazuje nie tylko na liczbę kilometrów przewozu z miejsca zamieszkania do przedszkola, ale także przewozu rodzica z tego miejsca do miejsca zamieszkania lub miejsca pracy i z powrotem (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 817/22)”.
Również w literaturze wskazuje się, że przepis art. 39 ust. 2 ustawy Prawo oświatowe
„(…) rozstrzyga długotrwałe wątpliwości związane z możliwością rozliczenia w ramach umowy o zwrot kosztów przewozu kosztów związanych z powrotem samego rodzica do
miejsca zamieszkania oraz ponownego jego wyjazdu po dziecko po zakończeniu zajęć, jak też ewentualnego kosztu związanego z przejazdem rodzica z siedziby placówki oświatowej do jego miejsca zatrudnienia” (por. M. Pilich (red.), Prawo oświatowe. Komentarz, wyd. III, Wolters Kluwer Polska).
Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie tut. Izby na podstawie art. 39a ust. 2 ustawy Prawo oświatowe rodzicowi dziecka niepełnosprawnego przysługuje zwrot kosztów przewozu związanych z drogą przebytą wraz z uczniem tj. trasą dowozu z domu do szkoły, a następnie powrotem ze szkoły do domu, a także dojazdu samego rodzica z placówki do domu i z domu do placówki (łącznie cztery przejazdy).
Stanowisko prezentowane przez Izbę nie stanowi wiążącej interpretacji prawa, lecz jedynie pogląd Izby w zakresie objętym pytaniem.
Przedstawiając powyższe Izba wskazuje, że w przypadku dalszych wątpliwości powinien Pan rozważyć wystąpienie o opinię Ministerstwa Edukacji Narodowej.
Prezes Regionalnej Izby Obrachunkowej w Poznaniu
/-/ Grażyna Wróblewska
POTRZEBUJESZ POMOCY?