Wyrok SN z dnia 13 maja 2025 r., sygn. I USKP 9/25
Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest uprawniony do kwestionowania ani obniżania zadeklarowanej przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli mieści się ona w granicach określonych ustawą z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a ubezpieczony prowadzi działalność od dłuższego czasu, uzyskuje z niej realne przychody pozwalające na finansowanie wyższych składek i dokonuje ich podwyższenia następczo — nawet jeśli w nieodległym czasie spodziewa się zajścia ryzyka ubezpieczeniowego. Uprawnienie organu rentowego do weryfikacji zadeklarowanej podstawy wymiaru, wynikające z zasady prawnej wyrażonej w uchwale Sądu Najwyższego z 29 listopada 2023 r., III UZP 3/23, ogranicza się do przypadków, gdy w początkowym okresie prowadzenia działalności deklarowana podstawa składek nie ma odzwierciedlenia w przychodach, a podjęcie działalności nie było motywowane rzeczywistym zamiarem jej prowadzenia w celu uzyskiwania dochodu, lecz zmierzało do instrumentalnego uzyskania nieproporcjonalnie wysokich świadczeń z ubezpieczenia chorobowego.
Teza AI
Istota problemu
Sprawa dotyczyła kwestii, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest uprawniony do zakwestionowania i obniżenia zadeklarowanej przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, gdy ubezpieczona — prowadząca działalność od kilku miesięcy przed zajściem w ciążę, uzyskująca z niej realne przychody i opłacająca podwyższone składki przez pięć miesięcy — zwiększyła podstawę wymiaru do maksymalnej wysokości po uzyskaniu informacji o ciąży.
Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną organu rentowego, potwierdzając stanowisko Sądu Apelacyjnego, że ZUS nie był uprawniony do obniżenia zadeklarowanej podstawy wymiaru składek. Sąd wyjaśnił, że zasada prawna wyrażona w uchwale składu siedmiu sędziów z 29 listopada 2023 r. (III UZP 3/23), dopuszczająca weryfikację podstawy wymiaru składek, dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy podwyższona deklaracja w początkowym okresie prowadzenia działalności nie ma odzwierciedlenia w przychodach i towarzyszy jej instrumentalne wykorzystanie systemu ubezpieczeń — natomiast ubezpieczona należy do kategorii podmiotów, wobec których w dalszym ciągu obowiązuje zasada wynikająca z uchwały z 21 kwietnia 2010 r. (II UZP 1/10).
POTRZEBUJESZ POMOCY?