Jak opodatkować czynności realizowane w ramach umów barterowych

Transakcje barterowe, choć zasadniczo pozbawione rozliczeń pieniężnych, powoduje takie same skutki podatkowe jak klasyczna sprzedaż towarów i usług. Każda ze stron umowy barterowej występuje jednocześnie w roli sprzedawcy i nabywcy, co wymaga prawidłowego ustalenia momentu powstania obowiązku podatkowego, podstawy opodatkowania, stawki VAT oraz zasad dokumentowania transakcji. W artykule wyjaśniamy, jak krok po kroku rozliczać VAT przy umowach barterowych – w przypadku świadczeń zarówno o równej, jak i o różnej wartości, a także w sytuacjach nietypowych.

Umowa barterowa jest umową nienazwaną, której nie uregulowano bezpośrednio w polskim prawodawstwie. Jej celem jest wyłączenie rozliczeń pieniężnych pomiędzy kontrahentami, co umożliwia uproszczenie obrotu gospodarczego.

Na czym polega umowa barterowa

Umowa barterowa jest mocno zbliżona swoim charakterem do umowy zamiany. Z uwagi na to podobieństwo do transakcji barterowych stosuje się w praktyce normy art. 603 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (dalej: Kodeks cywilny). Według wskazanego przepisu, zawierając umowę zamiany, każda z jej stron zobowiązuje się przenieść na drugą stronę własność rzeczy w zamian za zobowiązanie się do przeniesienia własności innej rzeczy. Na mocy art. 604 Kodeksu cywilnego do transakcji zamiany należy stosować odpowiednio przepisy o sprzedaży. Pomimo tego podobieństwa barter jest jednak pojęciem szerszym niż zamiana. Przedmiotem umowy zamiany, wskazanej w art. 603 Kodeksu cywilnego, są bowiem wyłącznie rzeczy. Transakcja barterowa może natomiast obejmować również usługi.

W konsekwencji transakcje barterowe będą realizowane w następujących wariantach wymiany:

• towar za towar,
• towar za usługę,
• usługa za towar,
• usługa za usługę.

Zawierając umowę barterową, strony transakcji dążą do takiego ustalenia wartości towarów lub usług, aby ich cena była równoważna. Rozliczenia w ramach transakcji barterowej uznawane są za świadczenie wzajemne, odpłatne. Pomimo braku zapłaty pieniężnej kontrahenci otrzymują bowiem świadczenie ekwiwalentne w postaci innego towaru lub usługi. W konsekwencji dokonując wymiany barterowej, każdy z jej uczestników będzie pełnił jednocześnie rolę sprzedawcy i nabywcy.