Wniesienie udziałów i wpisowego do spółdzielni energetycznej - stanowisko Regionalnej Izby Obrachunkowej w Gdańsku z dnia 21 lipca 2025 r., sygn. PR.63.39.2025

Wnioskiem z dnia 26 czerwca 2025 r., który wpłynął do Regionalnej Izby Obrachunkowej w Gdańsku w dniu 4 lipca 2025 r., zwróciła się Pani z prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie problematyki związanej ze sposobem klasyfikowania środków przekazywanych przez gminę do spółdzielni energetycznej przeznaczonych na wydatki z tytułu objęcia udziałów i zapłaty za wpisowe, a także z prośbą o wskazanie formy, w jakiej gmina może przekazać instytucjom kultury środki pieniężne na wniesienie udziałów oraz wpisowego do tego typu spółdzielni.

Odnosząc się do pierwszego ze sformułowanych w treści niniejszego wniosku pytań wskazać należy, że zaproponowaną w nim klasyfikację budżetową należy uznać za prawidłową, tj. wydatki na wniesienie udziałów i wpisowego do spółdzielni energetycznej powinny zostać zaklasyfikowane następująco:

• dział 400 - „Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz i wodę”;
• rozdział - 40095 - „Pozostała działalność”;
• wydatek na wpisowe (będący wydatkiem bieżącym) - § 443 „Różne opłaty i składki”;
• wydatek na udział - § 602 „Wydatki na wniesienie wkładów do spółdzielni”.

Udzielenie odpowiedzi na drugie z przedstawionych w niniejszym wniosku pytań, w ocenie tut. Izby, w pierwszej kolejności wymaga odwołania się do treści art. 12 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 87). Przepis ten wprowadza po stronie organizatora generalny obowiązek zapewnienia tworzonej przez niego instytucji kultury środków niezbędnych do rozpoczęcia i prowadzenia działalności kulturalnej oraz do utrzymania obiektu, w którym jest ona prowadzona. Powyższy obowiązek skorelowany jest z obowiązkiem ustanowionym w art. 28 ust. 3 ww. ustawy. Ostatni z wyżej powołanych przepisów stanowi, że organizator przekazuje instytucji kultury środki finansowe w formie dotacji:

1. podmiotowej na dofinansowanie działalności bieżącej w zakresie realizowanych zadań

statutowych, w tym na utrzymanie i remonty obiektów;

2. celowej na finansowanie lub dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji;
3. celowej na realizację wskazanych zadań i programów.

W literaturze przedmiotu wskazuje się, że dotacje celowe służą sfinansowaniu zadania publicznego cedowanego na beneficjenta bądź dofinansowaniu działalności beneficjenta istotnej dla realizacji zadań publicznych dotującego organu administracji (zob. M. Winiarz, Udzielanie dotacji, s. 16-17). Zadania te zostały wprost określone w komentowanym przepisie, który wskazuje, że dotacje celowe mogą być przyznawane przez organizatora dla instytucji kultury na finansowanie lub dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji (art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy) lub realizację wskazanych przez organizatora zadań i programów (art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy). Ma to tę konsekwencję, że przyznanie wspomnianych dotacji powinno być zawsze powiązane ze szczegółowym określeniem zadania, na które mają one być przeznaczone tak, by istniała możliwość oceny, czy ów cel mieści się w granicach wyznaczonych przez art. 28 ust. 3 pkt 2-3 ustawy. Niemniej należy zauważyć, że użyte w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy sformułowanie "realizacja wskazanych zadań i programów" kreuje po stronie organizatora szeroką swobodę w wyborze celów realizowanych przez instytucję kultury, które mogą być finansowane w drodze dotacji celowej. Należy jednak podkreślić, że zawsze muszą one mieścić się w ramach wyznaczonych przez art. 12 ustawy, a zatem obejmować finansowanie rozpoczęcia i prowadzenia działalności kulturalnej, a w każdym razie pozostawać z nią w adekwatnym związku (tak: Komentarz do art. 28 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, Gajewski/Jakubowski 2016, wyd. 2/Sebastian Gajewski, Legalis).

W ocenie tut. Izby wydatki związane z przynależnością do spółdzielni energetycznej nie mają związku z realizacją inwestycji lub wskazanych przez organizatora zadań i programów.

Wyjaśnić w tym miejscu należy, że wśród przedstawicieli doktryny przyjmuje się, że z perspektywy idei spółdzielczych cele deklarowania i wnoszenia do spółdzielni udziałów przez członków różnią się od obejmowania udziałów przez wspólników spółek, np. spółki z o.o. Ci pierwsi czynią tak, aby uczestniczyć za pomocą przedsiębiorstwa spółdzielczego w korzyściach gospodarczych, które przyjmują postać zysku lub zaoszczędzonych wydatków w ich gospodarstwach domowych lub prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Ci drudzy z kolei dążą do osiągnięcia możliwie najwyższego zysku z wniesionego do spółki z o.o. wkładu (tak: Komentarz do art. 20 ustawy – Prawo spółdzielcze, red. Pietrzykowski 2020, wyd. 1/Katarzyna Kryla-Cudna, Krzysztof Pietrzykowski, Małgorzata Wrzołek-Romańczuk, Piotr Zakrzewski, Legalis). Udziały w spółdzielniach, w tym w spółdzielniach energetycznych, nie należy zatem utożsamiać z udziałami w spółkach prawa handlowego. Kwalifikować je należy raczej jako prawo członkowskie i współwłasność spółdzielni, a nie rodzaj instrumentu inwestycyjnego. Powyższe wydatki nie są również związane z określonym zamkniętym rzeczowo i czasowo przedsięwzięciem.

Co równie istotne wydatki te nie mieszczą się także w celach określonych w art. 12 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Nie obejmują bowiem finansowania rozpoczęcia i prowadzenia działalności kulturalnej, która w rozumieniu ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej polega na tworzeniu, upowszechnianiu i ochronie kultury (art. 1 ust. 1).

Z tych względów przekazanie przez gminę instytucji kultury środków pieniężnych na wniesienie udziałów oraz wpisowego w formie dotacji celowej, może zostać uznane za prawnie wadliwe.

Zdaniem tut. Izby środki na ten cel powinny zostać przekazane instytucji kultury w formie dotacji podmiotowej, która służy dofinansowaniu bieżącej działalności instytucji kultury w zakresie jej zadań statutowych, w tym utrzymania i remontów obiektów. Zgodnie ze stanowiskiem przedstawicieli judykatury dotacja, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, jest formą pomocy finansowej budżetu na rzecz ogółu wydatków bieżących instytucji kultury, której sensem jest zbilansowanie przychodów i wydatków tej jednostki (tak: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt V SA/WA 1053/08, Legalis). Mając na względzie okoliczność, że celem przystąpienia do spółdzielni energetycznej winno być obniżenie kosztów pozyskania energii elektrycznej, które to koszty są stałym wydatkiem każdej instytucji kultury związanym z jej bieżącą działalnością, to przyjąć należy, że wydatki związane z przynależnością do spółdzielni energetycznej winny być finansowane z dotacji podmiotowej, a nie dotacji celowej.

Z tych względów w przypadku gminnego ośrodka kultury gmina winna przekazać środki tej jednostce na wniesienie udziałów i pokrycie wpisowego do spółdzielni energetycznej w formie dotacji podmiotowej, w dziale 921 „Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego”, rozdział 92109 „Domy i ośrodki kultury, świetlice i kluby”, zaś w przypadku gminnej biblioteki publicznej – w dziale 921 „Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego”, rozdział 92116 – „Biblioteki”. W zakresie paragrafu w obu przypadkach odpowiedni będzie

§ 248 – „Dotacje podmiotowe z budżetu dla samorządowych instytucji kultury”.

Jednocześnie wskazać należy, że wyjaśnienia udzielane przez Regionalną Izbę Obrachunkową w Gdańsku powinny zostać potraktowane wyłącznie jako stanowisko tut. Izby, które nie jest wiążące zarówno dla wnioskującego o udzielenie wyjaśnienia w sprawie stosowania przepisów o finansach publicznych, jak również dla organów rozstrzygających w indywidualnych sprawach. Regionalne izby obrachunkowe nie posiadają bowiem uprawnień do dokonywania powszechnie obowiązującej wykładni przepisów prawa, lecz jedynie do ogólnej interpretacji przepisów związanych z funkcjonowaniem finansów publicznych.

Biuletyn Informacji Publicznej Regionalnej Izby Obrachunkowej w Gdańsku