Aktywa niematerialne - istotna jest ich wycena, ale też identyfikacja

SPRAWOZDANIA Choć w ostatnim czasie nie było istotnych zmian w przepisach dotyczących wartości niematerialnych i prawnych, w praktyce wciąż pojawiają się liczne błędy przy ich rozpoznawaniu i wycenie w sprawozdaniu finansowym. Coraz częściej wynikają one z upowszechnienia modeli subskrypcyjnych, usług SaaS oraz nowych form korzystania z oprogramowania i technologii.

WNiP czy koszt rozliczany w czasie

Zmiany gospodarcze wpływają na sposób zawierania umów o korzystanie z aktywów niematerialnych. Coraz rzadziej mamy do czynienia z klasycznym korzystaniem z wartości niematerialnych i prawnych (dalej: WNiP) w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 14 ustawy o rachunkowości. Obecnie dominują tzw. modele subskrypcyjne, które nie zapewniają jednostce kontroli nad składnikiem będącym przedmiotem umowy. Takie subskrypcje – bardzo często dotyczące oprogramowania księgowego czy systemów wspierających zarządzanie – nie spełniają kryteriów ujęcia jako aktywa trwałe. Warto przypomnieć, że wartości niematerialne i prawne zaliczane do aktywów trwałych to nabyte przez jednostkę prawa majątkowe i przywileje, które:

• nadają się do gospodarczego wykorzystania,
• będą użytkowane dłużej niż rok,
• są przeznaczone na potrzeby jednostki.

Zalicza się do nich w szczególności (art. 3 ust. 1 pkt 14 u.r.):

• autorskie prawa majątkowe, prawa pokrewne, licencje i koncesje,
• prawa do wynalazków, patentów, znaków towarowych, wzorów użytkowych i zdobniczych,
• know-how, czyli wartość informacji związanych z wiedzą w dziedzinach przemysłowej, naukowej, handlowej lub organizacyjnej,
• nabytą wartość firmy,
• koszty zakończonych prac rozwojowych.

W bilansie sporządzanym według załącznika nr 1 do ustawy o rachunkowości wartości niematerialne i prawne prezentuje się w następujących grupach:

• koszty zakończonych prac rozwojowych,
• wartość firmy,
• inne wartości niematerialne i prawne,
• zaliczki na wartości niematerialne i prawne.

Obecnie tytuły licencyjne są coraz częściej wykorzystywane na podstawie umów subskrypcyjnych. Jednostka uzyskuje prawo do korzystania z określonych funkcjonalności informatycznych, ale prawa te są ograniczone i zazwyczaj obowiązują przez krótki okres, często 12 miesięcy. W takiej sytuacji jednostka nie sprawuje kontroli nad składnikiem objętym umową, dlatego umów tych nie ujmuje się w bilansie jako WNiP.