Paliwo apartheidu

Władza potomków Burów w RPA opierała się na dwóch fundamentach: segregacji rasowej i wytwórniach paliw syntetycznych. Acz uniezależnienie się od ropy było ważniejsze

Stacja paliw Sasol oferująca benzynę syntetyczną. Secunda, 1 września 1979 r.

Od momentu zablokowania cieśniny Ormuz kraje nieposiadające złóż ropy boleśnie się przekonują, jak ważne jest zabezpieczenie sobie dostępu do nich. Ale nie zawsze jest to możliwe. Wówczas można skorzystać ze starych technologii umożliwiających przetwarzanie węgla w paliwa płynne. Opracowali je Niemcy, szykując się do podboju Europy, a udoskonalili Amerykanie. Jednak mistrzem w ich zastosowaniu na masową skalę okazała się Republika Południowej Afryki.

Państwo dwóch generałów

Burowie na początku XX w. przegrali z Wielką Brytanią, ale pamięć o ich zaciekłym oporze sprawiała, że Wielka Brytania łatwo godziła się na poszerzanie autonomii Związku Południowej Afryki, który w 1910 r. powołano w miejsce burskich republik. Ustępstwa następowały szybko, bo ZPA dorobił się wybitnego przywódcy. „Taką osobistością był niewątpliwie Jan Smuts, były generał wojsk burskich walczących przeciwko Wielkiej Brytanii, a następnie zwolennik pojednania z Brytyjczykami i wielokrotny premier ZPA” – opisuje w opracowaniu „Mocarstwowość w polityce zagranicznej Republiki Południowej Afryki” Andrzej Gąsowski.

Podczas I wojny światowej Smuts sformował armię i odbił z niemieckich rąk Afrykę Południowo-Zachodnią. Doceniając jego zdolności, premier Wielkiej Brytanii David Lloyd George zaprosił go w 1917 r. do gabinetu wojennego; jako premier Związku Południowej Afryki Jan Smuts podpisał nawet traktat wersalski. Po czym energicznie zabrał się do poszerzania autonomii ZPA. Jego działania kontynuował lider Partii Narodowej, także burski generał James Barry Munnik Hertzog, który po zwycięskich wyborach w 1924 r. przejął fotel premiera. Obaj konkurowali, lecz wobec Londynu zachowywali się solidarnie, co wkrótce zaprocentowało. „Wyrazem tego było przyznanie (ZPA – red.) statusu niezależnego państwa złączonego z Wielką Brytanią osobą władcy i współpracą w ramach Brytyjskiej Wspólnoty Narodów w 1926 r.” – podkreśla Gąsowski.