Co zmieniłoby referendum?

Od polityków oczekujemy, że będą rozwiązywać problemy społeczne i gospodarcze. Rzadziej myślimy o władzy, która polega na definiowaniu tych problemów

Protest naukowców pod Sejmem. 27 maja 2026 r.

Na początku czerwca Fundacja Polskiego Rozwoju wyszła z obywatelską inicjatywą referendalną pod hasłem „Tak dla Obywateli”. Intencją zaproponowanych tam siedmiu pytań jest „realne zwiększenie wpływu obywateli na funkcjonowanie państwa” (źródło: pap.pl). Jednym z pomysłodawców i zarazem twarzą całego projektu jest menedżer branży lotniczej i działacz społeczny Maciej Wilk. Wcześniej współorganizował on akcję „Tak dla CPK”, która przyczyniła się do tego, że rząd Donalda Tuska wbrew przedwyborczym zapowiedziom zdecydował się na kontynuację projektu nowego hubu transportowego. Skuteczność tamtych działań sprawia, że również aktualną inicjatywę trzeba wziąć na poważnie.

Choć za całą sprawą stoi Fundacja Polskiego Rozwoju, to próżno szukać pośród proponowanych zagadnień jakiegokolwiek bezpośredniego związku z kwestią… rozwoju. Wśród proponowanych pytań referendalnych żadne nie odnosi się np. do tego, czy chcemy jako naród przeznaczyć znaczniejsze środki na uniwersytety i inne ośrodki badawcze. Choć brzmi to jak zapowiedź krytyki, w istocie mam na myśli coś innego.

Otóż wydaje mi się, że pomysł Wilka i jego współpracowników to ciekawy zakład z rzeczywistością. O ile dobrze rozumiem, manewr polega na tym, żeby stworzyć dla Polaków takie instrumenty wpływu, aby potem mogli sami skutecznie wyartykułować szereg postulatów prorozwojowych. To jednak o tyle ryzykowne, że wcale nie ma pewności, czy Polacy w swej masie faktycznie… chcą rozwoju.

Lekcje profesorów Arrowa i Suszki

W każdej społeczności istnieją rozmaite interesy, wartości, preferencje i cele indywidualne, ale czasem musi ona wyrazić jakąś wolę jako całość. Temu służą wybory czy właśnie referenda. Sprawa nie jest jednak wcale tak prosta, jak mogłoby się wydawać. Pojawiają się takie kwestie jak próg frekwencji lub metoda przekładania liczby głosów na rozkład mandatów itp. Trzeba tu dokonać wyboru i zawsze jest to wybór między niedoskonałymi rozwiązaniami.