Wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. I FSK 845/05

1. W odniesieniu do prawa materialnego winien wykazać, na czym polegała dokonana przez Sad l instancji ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie. Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać konkretne przepisy tego prawa naruszone przez Sąd, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
2. Zagadnienie wstępne, które ujawniło się w postępowaniu sądowoadministracyjnym, nie jest tożsame z kwestią, która mogła mieć charakter wstępny dla postępowania administracyjnego, poprzedzającego postępowanie przed sądem administracyjnym, ponieważ inny jest cel obu tych postępowań.
3. Zakończenie postępowania przed sądem powszechnym w sprawie odszkodowania od Skarbu Państwa nie jest niezbędne dla oceny legalności decyzji w sprawie umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego. To, iż pozwanym w procesie cywilnym o odszkodowanie jest Skarb Państwa nie ma żadnego prawnego znaczenia dla oceny zależności rozstrzygnięcia w sprawie restrukturyzacji od wyniku postępowania o odszkodowanie od Skarbu Państwa.

Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2005 r., sygn. akt l SA/Sz 741/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę Biura Leasingu T S.A. w S na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 5 sierpnia 2004 r., Nr PO-12/R/4117,4407-58/04 w przedmiocie umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego.

Sąd ustalił, że zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Szczecinie z dnia 23 kwietnia 2004 r., Nr IIIUS.RU-13/4264/01/60/2004 umarzającą postępowanie restrukturyzacyjne wszczęte na wniosek Biura Leasingu T S.A. z siedzibą w S dotyczące należności z tytułu:

• zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT-4) za lata 2000-2001 w łącznej wysokości 22.645,50 zł wraz z odsetkami za zwłokę,
• podatku od towarów i usług za okresy: 2000 - październik, listopad, 2001 - styczeń oraz od marca do maja i od sierpnia do grudnia, 2002 - od stycznia do maja w łącznej wysokości 556.401,71 zł wraz z odsetkami za zwłokę.

Sąd zważył, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyczerpująco wyjaśniono, że pozytywna decyzja organu restrukturyzacyjnego czyli decyzja, w której organ stwierdza umorzenie należności podlegających restrukturyzacji wraz z odsetkami za zwłokę będzie wydana, gdy przedsiębiorca wpłacił całą należną opłatę restrukturyzacyjną, nie posiada zaległości podatkowych nieobjętych restrukturyzacją i złożył wymaganą informację o swojej bieżącej sytuacji finansowej.

Bezspornym jest, w ocenie Sądu, że skarżąca spółka nie spełniła żadnego z tych podstawowych warunków, niezbędnych dla wydania pozytywnej decyzji, a określonych jednocześnie w art. 10 ust.1 pkt 1, 2, 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 153, poz. 1287 ze zm.). Konsekwencją takiego zachowania przedsiębiorcy może być tylko wydanie przez organ restrukturyzacyjny negatywnej decyzji, czyli decyzji o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego (bez umorzenia długów) - art. 21 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Organ odwoławczy wyjaśnił również, że przepisy ustawy ściśle określają terminy przewidziane do wypełnienia warunków niezbędnych dla pozytywnego zakończenia restrukturyzacji.

Sąd stwierdził, że postępowanie w sprawie restrukturyzacji zaległości podatkowych prowadzone jest na warunkach omawianej ustawy i w związku z tym zasadnie uznano, że nie było podstaw do przedłużenia terminu tego postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd powszechny powództwa skarżącej wniesionego przeciwko Skarbowi Państwa.

Skargą kasacyjną zaskarżono powyższy wyrok w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez odmowę zawieszenia postępowania, podczas gdy:

1. niniejsza sprawa dotyczyła restrukturyzacji należności skarżącej spółki wobec Skarbu Państwa, a przed sądem powszechnym toczy się sprawa o odszkodowanie z tytułu bezprawnie przeprowadzonej egzekucji, w której pozwanym jest również Skarb Państwa; a zatem rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie zależy od wyniku postępowania toczącego się przed sądem powszechnym;
2. w postępowaniu przed organem zarówno l jak i II instancji toczyło się na podstawie przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, która przewiduje obligatoryjne zawieszenie postępowania, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd; jak wskazano wyżej, w niniejszej sprawie takie zagadnienie występuje, a zatem odmowa zawieszenia postępowania przez organy obu instancji stanowiła naruszenie prawa, co powoduje, że zarówno decyzja Dyrektora Izby Skarbowej, co poprzedzaŹjąca ja decyzja organu l instancji są niezgodne prawem.

Wskazując na powyższe naruszenia wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Autor skargi kasacyjnej wskazał, że doszło do naruszenia przepiŹsów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy. Skarżący domagał się zmiany decyzji Dyrektora Izby Skarbowej, utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Szczecinie, w której organ l Instancji umorzył postępowanie restrukturyzacyjne skarżącej spółki, a nadto odmówił zawieszenia postępowania restrukturyzacyjnego do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd powszechny sprawy z powództwa skarżącej spółki przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie za bezprawne działania komornika sądowego.

Podniósł, że skarżący wskazał w toku postępowania, iż rozstrzygnięcie sprawy przed sadem powszechnym ma wpływ na rozstrzygniecie w niniejszej sprawie. Zaległości podatkowe powstały u skarżącej spółki tylko dlatego, że komornik bezprawnie zajął jej majątek w postępowaniu egzekucyjnym, które było prowadzone przeciwko innemu podmiotowi. Z tych samych przyczyn skarżąca spółka nie była w stanie ponieść opłaty restrukturyzacyjnej.

Skarżący wniósł powództwo o odszkodowanie do sądu powszechnego. Pozwanym w sprawie jest Skarb Państwa.

Autor skargi kasacyjnej wskazał, że zarówno zaległości podatkowe, jak i opłata restrukturyzacyjna w postępowaniu restrukturyzacyjnym miały być wniesione na rzecz tego samego podmiotu, który pozwany jest w procesie przed sądem powszechnym - Skarbu Państwa. W tej sytuacji, wbrew stanowisku Sądu, trzeba przyjąć, że rozstrzygnięcie powództwa wniesionego przeciwko Skarbowi Państwa ma znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Stwierdził, że nie zmienia powyższego okoliczność, iż niniejsze postępowanie toczyło się na warunkach określonych w ustawie o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców. Celem powyższej ustawy było umorzenie określonych należności publicznoprawnych przedsiębiorcom, którzy w szczególności tracą zdolność do konkurowania na rynku (por. art. 1 ust. 2 w/w ustawy). Nie bez znaczenia pozostaje zatem przyczyna, dla której przedsiębiorca zdolność konkurowania na rynku utracił, zwłaszcza jeżeli przyczyną były niezgodne z prawem działania reprezentantów Skarbu Państwa.

W ocenie autora skargi kasacyjnej, uzasadnionym jest twierdzenie, że postępowanie przed sądem powszechnym ma związek z niniejszym postępowaniem i wpływa na jego wynik. O ile art. 125 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewiduje fakultatywne zawieszenie postępowania z urzędu, o tyle art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej przewiduje obligatoryjne zawieszenie postępowania, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub Sąd. W tym przypadku zatem organy obu instancji miały obowiązek zawiesić postępowanie, a zatem zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem, podobnie jak poprzedzająca ją decyzja organu l Instancji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przypisanych. Stwierdził, iż skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a argumentacja skarżącej nie odpowiada treści zarzutu sformułowanego w skardze kasacyjnej.

Zgodnie z art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać: oznaczenie zaskarżoŹnego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.

Z kolei art. 183 tej ustawy stanowi, iż Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 ustawy, a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany był granicami skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o poŹstępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1. naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2. naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Autor skargi powinien wskazać na konkretne, naruszone przez Sad zaskarżanym orzeczeniem przepisy prawa materialnego lub procesowego.

W odniesieniu do prawa materialnego winien wykazać, na czym polegała dokonana przez Sad l instancji ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie.

Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać konkretne przepisy tego prawa naruszone przez Sąd, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (zob. Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk, Marta Romanowska - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lewis Nexis, Warszawa 2005, uwagi do art. 174).

Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazano art. 125 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl tego przepisu Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na konieczność istnienia zależności rozstrzygnięcia sprawy przez sąd administracyjny od innego toczącego się postępowania. Tą zależność należy analizować z punktu widzenia wystąpienia w przyszłości przesłanek do wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, przewidzianego w art. 272 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania, jeśli orzeczenie, które zapadnie w tym drugim postępowaniu, będzie stanowić podstawę rozstrzygnięcia w zawieszonym postępowaniu sądowo-administracyjnym. W takim przypadku w sprawie sądowoadministracyjnej występuje tzw. zagadnienie wstępne (kwestia prejudycjalna), czyli sytuacja, w której uprzednie rozstrzygnięcie określonego zagadnienia, które występuje w sprawie, może wpływać na wynik postępowania, a tym saŹmym uzasadnia celowość wstrzymania czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym do czasu rozstrzygnięcia tej istotnej kwestii. Przez pojęcie zagadnienia wstępnego w postępowaniu sądowoadministracyjnym należy rozumieć przeszkodę powstającą lub ujawniającą się w toku postępowania sądowego, której usunięcie jest istotne z punktu widzenia możliwości realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego i ma bezpośredni wpływ na wynik tego postępowania. Jest to zagadnienie odrębne od sprawy sądowoadministracyjnej, na tle której wystąpiło.

Zagadnienie wstępne, które ujawniło się w postępowaniu sądowoadministracyjnym, nie jest tożsame z kwestią, która mogła mieć charakter wstępny dla postępowania administracyjnego, poprzedzającego postępowanie przed sądem administracyjnym, ponieważ inny jest cel obu tych postępowań.

Dla wojewódzkiego sądu administracyjnego kwestią wstępną będzie wyłącznie takie zagadnienie, którego rozstrzygniecie jest niezbędne do sformułowania wypowiedzi o tym, czy zakwestionowany w skardze akt, czynność lub bezczynność są zgodne z prawem materialnym, albo czy przed wydaniem tego aktu (czynności, bezczynności) nie doszło do popełnienia takich uchybień formalnych, które mogły mieć wpływ na jego treść.

Zakończenie postępowania przed sądem powszechnym w sprawie odszkodowania od Skarbu Państwa nie jest niezbędne dla oceny legalności decyzji w sprawie umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego.

To, iż pozwanym w procesie cywilnym o odszkodowanie jest Skarb Państwa nie ma żadnego prawnego znaczenia dla oceny zależności rozstrzygnięcia w sprawie restrukturyzacji od wyniku postępowania o odszkodowanie od Skarbu Państwa.

Nie spełniona została hipoteza art. 125 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dlatego brak jest podstaw do uznania, iż powołany przepis został naruszony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.

Rozważania powyższe prowadzą do wniosku, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw w rozumieniu art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wobec stwierdzenia, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 oraz art. 204 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.