(Dz.Urz. UE L 269 z 10.10.2013, str. 1, oraz Dz.Urz. UE L 287 z 29.10.2013, str. 90)

Unijny kodeks celny (dalej: UKC) jest stosowany od 1 maja 2016 r. Wraz z nim z dniem 1 maja 2016 r. stosuje się:

● rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2015/2446 z 28 lipca 2015 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 w odniesieniu do szczegółowych zasad dotyczących niektórych przepisów unijnego kodeksu celnego (Dz.Urz. UE L 343 z 29.12.2015, str. 1, Dz.Urz. UE L 69 z 15.03.2016, str. 1, Dz.Urz. UE L 87 z 02.04.2016 r., str. 35, oraz Dz.Urz. UE L z 27.04.2016, str. 1),

● rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2015/2447 z 24 listopada 2015 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania niektórych przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 ustanawiającego unijny kodeks celny (Dz.Urz. UE L 343 z 29.12.2015, str. 558, oraz Dz.Urz. UE L 87 z 02.04.2016, str. 35),

które razem tworzą tzw. pakiet unijnego kodeksu celnego.

Pakiet unijnego kodeksu celnego został uzupełniony jeszcze rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) 2016/341 z 17 grudnia 2015 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 w odniesieniu do przepisów przejściowych dotyczących niektórych przepisów unijnego kodeksu celnego w okresie, gdy nie działają jeszcze odpowiednie systemy teleinformatyczne, i zmieniającym rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2015/2446 (Dz.Urz. UE L 69 z 15.03.2016, str. 1).

UKC przewiduje, że obsługa wszystkich dokumentów i procedur powinna się odbywać za pomocą systemów teleinformatycznych. Przewidziano jednak okres przejściowy na ich wprowadzenie. Ostatecznie okres przejściowy, po którym mają zacząć działać wszystkie systemy teleinformatyczne, ma się skończyć 31 grudnia 2020 r.

Procedury celne

UKC rezygnuje z dotychczasowego podziału na przeznaczenia celne i procedury celne. W UKC funkcjonują wyłącznie procedury celne. Procedury celne, tj.:

● procedura dopuszczenia do obrotu,

● procedury specjalne,

● wywóz,

zostały na nowo usystematyzowane w art. 5 pkt 16 UKC. Natomiast art. 210 UKC wymienia następujące kategorie procedur specjalnych:

● tranzyt, który obejmuje tranzyt zewnętrzny i wewnętrzny,

● składowanie, które obejmuje składowanie celne i wolne obszary celne,

● szczególne przeznaczenie, które obejmuje odprawę czasową i końcowe przeznaczenie,

● przetwarzanie, które obejmuje uszlachetnianie czynne i bierne.

Wydawanie decyzji celnych i postępowanie celne

Według nowych unijnych przepisów celnych do postępowania w sprawach celnych będą stosowane:

1) przepisy art. 22-32 UKC oraz przepisy delegowane i wykonawcze do tych artykułów,

2) unijne przepisy szczególne regulujące w odmienny sposób (na zasadzie wyjątku) niektóre instytucje UKC (np. termin wydania pozwolenia na korzystanie z uszlachetniania czynnego i biernego - 30 dni).

Wymienione przepisy wprowadzają szereg nowych przepisów proceduralnych determinujących w znaczący sposób koncepcję postępowania celnego. Spowodowało to, że w węższym zakresie niż dotychczas przepisy działu IV Ordynacji podatkowej będą stosowane do postępowania celnego.

UKC wprowadza w art. 5 pkt 39 definicję decyzji, zgodnie z którą decyzją jest każdy akt wydany przez organy celne, odnoszący się do przepisów prawa celnego, zawierający orzeczenie w konkretnej sprawie, który pociąga za sobą skutki prawne dla zainteresowanej osoby lub zainteresowanych osób.

Termin "decyzja" w UKC jest używany w szerszym znaczeniu niż w Ordynacji podatkowej. Przy takim sposobie rozumienia pojęcia "decyzja", jaki przyjęto w UKC, mieszczą się w nim także postanowienia, a nawet akceptacje czy zgody. W przepisach celnych nie znajdziemy już pojęcia "postanowienia".

W art. 22 UKC decyzje zostały podzielone na:

1) wydawane na wniosek albo z urzędu, tj. bez uprzedniego wniosku,

2) korzystne albo niekorzystne dla osoby.

Decyzje wydane zarówno na wniosek, jak i z urzędu są przy tym decyzjami korzystnymi albo niekorzystnymi dla osoby.

Tryb wydania decyzji na wniosek (art. 22 UKC):

● złożenie wniosku - składając wniosek osoba powinna dostarczyć wszystkie informacje niezbędne do wydania decyzji;

● organ celny niezwłocznie, ale nie później niż w terminie 30 dni od otrzymania wniosku, sprawdza warunki przyjęcia wniosku (art. 22 ust. 2).

Warunki przyjęcia wniosku są określone w art. 11 rozporządzenia delegowanego.

Gdy wniosek spełnia warunki, organ celny powiadamia wnioskodawcę, w terminie 30 dni od daty otrzymania wniosku, o przyjęciu wniosku (art. 22 ust. 2 akapit drugi UKC); datą przyjęcia wniosku jest data otrzymania kompletnego wniosku (art. 12 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego).

Jeśli wniosek nie zawiera wszystkich wymaganych informacji - organ celny żąda od wnioskodawcy uzupełnienia informacji w rozsądnym terminie - maksymalnie w ciągu 30 dni (art. 12 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego). Jeżeli wnioskodawca uzupełni wniosek, następuje przyjęcie wniosku z datą otrzymania przez organ celny wymaganych informacji. Organ celny powiadamia wnioskodawcę o przyjęciu wniosku (art. 22 ust. 2 UKC).

Przyjęcie wniosku jest decyzją korzystną dla wnioskodawcy. Powiadomienie o tej decyzji może nastąpić w formie elektronicznej, papierowej czy nawet ustnej. Jeżeli wnioskodawca nie uzupełni wniosku w określonym terminie, wniosek nie zostaje przyjęty. Odmowa przyjęcia wniosku jest decyzją niekorzystną dla wnioskodawcy, bez prawa do wypowiedzenia (art. 10 lit. a) rozporządzenia delegowanego).

Organ celny powiadamia wnioskodawcę o odmowie przyjęcia wniosku (art. 12 ust. 2 zdanie drugie rozporządzenia wykonawczego). Brak informacji o przyjęciu lub odrzuceniu wniosku równa się uznaniu, że wniosek został przyjęty z datą złożenia lub datą przekazania ostatniej żądanej informacji (art. 12 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego).

Przed wydaniem decyzji niekorzystnej dla wnioskodawcy organy celne:

● powiadamiają go o podstawach, na których zamierzają oprzeć decyzję,

● dają możliwość przedstawienia stanowiska (prawo do bycia wysłuchanym) w terminie, co do zasady, 30 dni (art. 8 ust. 1 rozporządzenia delegowanego) rozpoczynającym swój bieg z dniem doręczenia powiadomienia lub z dniem uznania go za doręczone (art. 22 ust. 6 UKC).

Od zasady 30-dniowego terminu na wypowiedzenie się są wyjątki określone w art. 8 ust. 2 rozporządzenia delegowanego (24 godziny) i w art. 9 rozporządzenia wykonawczego (niezwłocznie).

Również od prawa do bycia wysłuchanym są wyjątki określone w art. 22 ust. 6 akapit drugi UKC i art. 10 rozporządzenia delegowanego. Jeżeli stosowane jest prawo do wysłuchania, termin na wydanie decyzji przedłuża się o 30 dni, o czym organ celny powinien poinformować wnioskodawcę (art. 13 ust. 2 rozporządzenia delegowanego).

Po upływie tego terminu wnioskodawca jest powiadamiany w odpowiedniej formie o wydanej decyzji (art. 22 ust. 6 UKC). Powiadomieniem może być doręczenie decyzji. Organ celny powinien wydać decyzję i powiadomić o niej niezwłocznie, ale nie później niż w terminie 120 dni od daty przyjęcia wniosku (art. 22 ust. 3 UKC), jeśli w przepisach szczególnych nie przewidziano inaczej (np. pozwolenie na procedurę uszlachetniania czynnego i biernego - 30 dni). Termin na wydanie decyzji może być przedłużony.

Gdy niekorzystna decyzja ma być wydana z urzędu (art. 29 UKC):

1) pierwszą informacją dla osoby o możliwości wydania decyzji dla niej niekorzystnej jest powiadomienie bez postanowienia o wszczęciu postępowania z Ordynacji podatkowej,

2) po upływie wyznaczonego terminu na przedstawienie stanowiska (decyzja może być wydana wcześniej w przypadku wskazanym w art. 8 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego) organ celny wydaje decyzję niekorzystną albo korzystną, jeżeli przyjmie za zasadne stanowisko osoby,

3) organy celne w decyzji niekorzystnej dla osoby określają podstawy, na których ją oparto, i zawierają pouczenie o prawie do wniesienia odwołania,

4) organ celny, który wydał decyzję, może w każdej chwili ją unieważnić, zmienić lub cofnąć, jeżeli nie jest ona zgodna z przepisami prawa celnego.

Upoważniony przedsiębiorca AEO

W art. 39 UKC wprowadzone zostały dodatkowe kryteria przyznania statusu upoważnionego przedsiębiorcy (AEO). Jednocześnie nastąpiło rozszerzenie katalogu "korzyści" dostępnych wyłącznie dla posiadacza statusu AEO, tj.:

● prawo do świadczenia usług przedstawicielstwa celnego w innym państwie członkowskim niż to, w którym ma siedzibę (art. 18 ust. 3 UKC),

● prawo do korzystania z zabezpieczenia generalnego w obniżonej wysokości - w przypadku długu celnego oraz innych należności, które już powstały (art. 95 ust. 3 UKC),

● pozwolenie na stosowanie odprawy scentralizowanej (art. 179 UKC),

● zwolnienie z obowiązku przedstawienia towarów w przypadku procedury uproszczonej w formie wpisu do rejestru (art. 182 UKC),

● pozwolenie na "samoobsługę celną" (art. 185 UKC).

Obecnie na podstawie UKC istnieją dwa typy pozwoleń:

● AEOC w zakresie uproszczeń celnych (art. 38 ust. 2 lit. a) UKC) oraz

● AEOS w zakresie bezpieczeństwa i ochrony (art. 38 ust. 2 lit. b) UKC).

Zgodnie z art. 33 rozporządzenia wykonawczego, jeżeli wnioskodawca ma prawo do uzyskania zarówno pozwolenia AEOC, jak i pozwolenia AEOS, urząd celny właściwy do wydania decyzji wydaje jedno łączne pozwolenie. Z technicznego punktu widzenia połączenie dwóch pozwoleń AEOC i AEOS jest nadal obsługiwane przez system EOS/AEO (Unijny System Przedsiębiorców) jako pozwolenie AEOF. Dlatego pozwolenie AEOF jest nadal ważne, również po ponownej ocenie istniejącego świadectwa. W przypadku nowych wniosków przedsiębiorca ubiegający się jednocześnie o pozwolenie AEOC i AEOS złoży jeden wniosek i świadectwo połączone zostanie wydane w jednym postępowaniu celnym. Czynności audytowe obejmą swym zakresem warunki przewidziane dla obydwu rodzajów pozwoleń AEO.

Dług celny

Przepisy regulujące przypadki, w których powstaje dług celny, co do zasady nie uległy większym zmianom od 1 maja 2016 r. Dług celny powstaje w sytuacjach określonych w art. 77-79 oraz art 81-82 UKC. Nowe regulacje dotyczące powstania długu celnego zawierają przepisy określające ogólne i szczególne zasady obliczania kwot należności celnych w zależności od procedur celnych, którymi zostały objęte towary podlegające tym należnościom. Zmianie uległy przepisy dotyczące podstawy powstania długu celnego w przywozie i wywozie z tytułu określonych naruszeń przepisów celnych. Nowe regulacje (art. 79 i 82 UKC) nie posługują się już pojęciami:

● nielegalne wprowadzenie,

● naruszenie obowiązków wynikających ze stosowania procedury celnej, którą towar został objęty.

Dotychczasowe przepisy art. 202, 203 i 204 WKC zostały zastąpione jednym przepisem - art. 79 UKC, który określa podstawę długu celnego z tytułu niespełnienia określonych warunków lub obowiązków. Rozszerzono zasadę domniemania miejsca powstania długu celnego z tytułu powstania nieprawidłowości, gdy kwota należności odpowiadających długowi celnemu jest niższa niż 10 000 EUR. Zgodnie z art. 87 ust. 4 UKC w takich przypadkach dług celny uważa się za powstały w państwie członkowskim, w którym stwierdzono jego powstanie.

Ponadto został wprowadzony siedmiomiesięczny termin na ustalenie miejsca powstania długu celnego, o którym mowa w art. 87 ust. 2 UKC, z tytułu nieprawidłowości w procedurach specjalnych innych niż tranzyt. Termin ten liczy się od upływu któregokolwiek z terminów określonych w art. 80 rozporządzenia delegowanego, tj. od wyznaczonego terminu:

● zamknięcia procedury specjalnej,

● zakończenia dozoru celnego towarów końcowego przeznaczenia,

● zakończenia czasowego składowania,

albo od przewidzianego terminu zakończenia przemieszczania towarów objętych procedurą składowania celnego między różnymi miejscami na obszarze celnym UE, jeżeli procedury nie zamknięto.

Przepisy dotyczące określania, powiadamiania oraz księgowania należności celnych uległy jedynie niewielkim zmianom. Zawierają nową regulację (art. 102 ust. 2 UKC), zgodnie z którą w przypadku gdy kwota należności celnych przywozowych lub wywozowych jest równa kwocie wpisanej do zgłoszenia celnego, zwolnienie towarów przez organ celny jest równoznaczne z powiadomieniem dłużnika o długu celnym.

W innych przypadkach organ celny wydaje decyzję, w której określa należną kwotę, i powiadamia dłużnika o kwocie długu celnego powstałego w przywozie bądź wywozie.

Termin na zaksięgowanie należności celnych został wydłużony do 14 dni. Dotyczy to należności celnych określonych zarówno w zgłoszeniu celnym, jak i w decyzji organu celnego.

Nie zmienił się termin zapłaty długu celnego. Nadal wynosi on 10 dni od dnia powiadomienia o długu celnym, tj. od zwolnienia towarów lub otrzymania decyzji organu celnego określającej kwotę należnego długu celnego. Została natomiast wprowadzona możliwość zawieszenia biegu terminu zapłaty kwoty należności celnych, jeżeli towary mają stać się przedmiotem zniszczenia lub zrzeczenia się ich na rzecz Skarbu Państwa. W przypadku należności celnych określonych w zgłoszeniu celnym, nie została określona minimalna kwota należności celnych, która nie podlega księgowaniu i o której dłużnik nie jest powiadamiany. Oznacza to, że każda, nawet minimalna kwota należności celnych obliczona w zgłoszeniu celnym będzie musiała zostać uiszczona przez dłużnika. W pozostałych przypadkach, tj. gdy kwota należności miałaby być określona przez organ celny w decyzji, powiadomienie o niej nie nastąpi, jeżeli będzie ona niższa od równowartości 10 euro (art. 88 rozporządzenia delegowanego).

Natomiast w zakresie odraczania płatności należności celnych nowe przepisy unijne nie wprowadzą istotnych zmian. Obecnie zasady odraczania terminów płatności w większym zakresie reguluje art. 110 UKC. Zasady te będzie doprecyzowywało polskie rozporządzenie.

Odsetki za zwłokę

Przepisy UKC dotyczące poboru odsetek od należności celnych, określające przypadki, w których odsetki będą pobierane, i okresy, za które odsetki będą pobierane, a także stosowaną stawkę odsetek za zwłokę, zostały zawarte w art. 114 UKC.

Dotychczas kwestie te były uregulowane w ustawie - Prawo celne. Przepis art. 114 UKC dotyczący odsetek za zwłokę naliczanych od należności celnych jest regulacją bardziej szczegółową i kompletną niż przepisy WKC w tym zakresie. Wprowadza obowiązek naliczenia odsetek za zwłokę w przypadku, gdy dług celny powstał na podstawie art. 79 lub 82 UKC (w wyniku niespełnienia warunków lub kryteriów) lub jeżeli powiadomienie o długu celnym jest wynikiem kontroli po zwolnieniu towarów. Wówczas odsetki będą liczone od kwoty należności celnych od dnia powstania długu do dnia powiadomienia o nim. Przed zmianą odsetki były pobierane od dnia następującego po dniu jego powstania do dnia powiadomienia o kwocie należności wynikającej z tego długu.

W UKC nie ma regulacji, które były przewidziane w poprzednio obowiązujących przepisach, pozwalających na niepobieranie odsetek, gdy dłużnik udowodnił, że podanie nieprawidłowych lub niekompletnych danych było spowodowane okolicznościami niewynikającymi z jego zaniedbania lub świadomego działania. Obecnie organy celne będą mogły odstąpić od naliczania odsetek za zwłokę, jeżeli na podstawie udokumentowanej oceny sytuacji dłużnika zostanie stwierdzone, że ich naliczenie spowodowałoby poważne trudności natury ekonomicznej lub społecznej (art. 114 ust. 3 UKC).

Zmienione przepisy nie przewidują również zasady proporcjonalnego zaliczania wpłat na poczet należności głównej i odsetek ani tzw. zasady samoobliczenia. Z art. 114 ust. 2 UKC wynika, że odsetki powinny był naliczone niezależnie od tego, czy decyzja określająca kwotę należności, dotycząca zgłoszenia celnego, została wydana z urzędu czy na wniosek. Odsetki nie są jednak naliczane, jeżeli kwota do pokrycia w każdym przypadku nie przekracza 10 EUR (art. 114 ust. 4 UKC). Przepis ten należy odnosić do poszczególnych pozycji zgłoszenia wielopozycyjnego. Każda pozycja jest odrębnym zgłoszeniem celnym i należność celna podlega odrębnemu zaksięgowaniu.

Do określenia stawki odsetek za zwłokę stosuje się stopę referencyjną ustalaną zgodnie z przepisami o Narodowym Banku Polskim (publikowana na stronie internetowej NBP, obecnie wynosi 1,5%). Stawka odsetek za zwłokę równa jest stopie referencyjnej stosowanej w pierwszym dniu danego miesiąca przez NBP, powiększonej o dwa punkty procentowe.

Czasowe składowanie towarów

W art. 144-152 UKC bardziej szczegółowo niż dotychczas uregulowano czasowe składowanie towarów. W szczególności jako warunek uzyskania pozwolenia na prowadzenie magazynu czasowego składowania wprowadzono wymóg złożenia zabezpieczenia (art. 148 ukc). Na podstawie Wspólnotowego Kodeksu Celnego (dalej: WKC) takie zabezpieczenie nie było wymagane.

Uproszczenia w zgłoszeniach celnych

UKC wprowadza zmiany w zakresie stosowania uproszczeń w zgłoszeniach celnych. Artykuł 166 ukc wprowadza uproszczone zgłoszenia celne (zamiast dotychczasowego zgłoszenia niekompletnego i uproszczonego - art. 76 Wkc).

Zgłoszenie celne może zostać złożone także w formie wpisu do rejestru prowadzonego przez zgłaszającego (art. 182 ust. 1 ukc).

Odprawa scentralizowana

Nowym uproszczeniem jest odprawa scentralizowana (art. 179 UKC). Organy celne mogą zezwolić osobie, na jej wniosek, na złożenie w urzędzie celnym właściwym ze względu na miejsce siedziby tej osoby zgłoszenia celnego towarów, które będą przedstawiane w innym urzędzie celnym. Wnioskodawca ubiegający się o pozwolenie musi być upoważnionym przedsiębiorcą w zakresie uproszczeń celnych (AEOC).

Zgoda na realizację krajowej odprawy scentralizowanej, udzielona w ramach pozwolenia na stosowanie procedury uproszczonej, wydanego na podstawie WKC, pozostaje ważna i procedura jest realizowana zgodnie z trybem określonym w ww. pozwoleniach, aż do czasu dokonania przez organ celny ponownej oceny tych pozwoleń.

Po ponownej ocenie, o ile będą spełnione warunki i kryteria do udzielenia pozwolenia, zostanie wydane nowe pozwolenie na stosowanie procedury uproszczonej w formie wpisu do rejestru lub w formie zgłoszenia uproszczonego. Wnioskodawca będzie zobowiązany złożyć dodatkowo wniosek o wydanie pozwolenia na stosowanie odprawy scentralizowanej na terenie kraju, oczywiście o ile będzie zainteresowany stosowaniem tego rodzaju ułatwienia.

Najważniejsze zmiany w uproszczeniach od 1 maja 2016 r.:

● wzór wniosku o wydanie pozwolenia stanowi załącznik nr 12 do przejściowego rozporządzenia delegowanego,

● wnioskodawca musi być upoważnionym przedsiębiorcą w zakresie uproszczeń celnych (AEOC),

● odprawa scentralizowana będzie mogła być realizowana dla zgłoszeń celnych w formie wpisu do rejestru zgłaszającego, uproszczonych zgłoszeń celnych, kompletnych (standardowych) zgłoszeń celnych.

Samoobsługa celna

Kolejnym nowym uproszczeniem jest samoobsługa celna uregulowana w art. 185 UKC. W tym przypadku organ celny, na wniosek upoważnionego przedsiębiorcy, może zezwolić, aby pewne formalności celne były załatwiane przez przedsiębiorcę w celu określenia przez niego należnej kwoty należności celnych przywozowych i wywozowych oraz przeprowadzenia kontroli pod dozorem celnym. Rozporządzenie delegowane przewiduje stosowanie tego typu uproszczenia dla wszystkich procedur celnych, z wyłączeniem tranzytu oraz wolnego obszaru celnego.

Zgłoszenie celne towarów

Towary wprowadzane na obszar celny Unii Europejskiej lub wyprowadzane z tego obszaru, które mają zostać objęte procedurą celną (z wyjątkiem procedury wolnego obszaru celnego), należy objąć zgłoszeniem celnym właściwym dla danej procedury.

Wobec towarów nieunijnych wyprowadzanych z tego obszaru stosuje się, w odpowiednich przypadkach, zgłoszenie do powrotnego wywozu albo powiadomienie o powrotnym wywozie. Nowe przepisy unijne utrzymują cztery formy zgłaszania towarów:

1) elektroniczne,

2) pisemne,

3) ustne,

4) w formie czynności uznanej za zgłoszenie.

Głównym założeniem UKC było, aby wymiana informacji zawartych m.in. w zgłoszeniach celnych, między organami oraz między przedsiębiorcami a organami celnymi, a także przechowywanie tych informacji odbywały się za pomocą technik elektronicznego przetwarzania danych. Jak już było wspomniane, zostały wprowadzone przepisy przejściowe. Dlatego zostały utrzymane dotychczasowe rozwiązania w zakresie danych podawanych w zgłoszeniach oraz obsługi tych zgłoszeń przesyłanych do systemów elektronicznych (systemy CELINA, ECS, NCTS2).

W okresie przejściowym systemy informatyczne będą sukcesywnie dostosowywane do przepisów UKC, z uwzględnieniem harmonogramu określonego przez KE dla poszczególnych projektów/systemów.

Podstawową formą zgłoszenia składanego w formie pisemnej jest dokument SAD, którego wzór i zasady wypełniania zostały określone w dodatkach B1-D1 w załączniku 9 do przejściowego rozporządzenia delegowanego. Wzór ten jest identyczny z wzorem stosowanym poprzednio i zakres jego wykorzystania od 1 maja 2016 r. również nie uległ zmianom. SAD stosowany jest sporadycznie w procedurach przywozowych, w procedurach wywozowych i tranzytowych. Zasadą jest zgłoszenie elektroniczne.

Nowe przepisy dotyczące ustnego zgłoszenia celnego w procedurach dopuszczenia do obrotu, odprawy czasowej i wywozu swym zakresem towarowym zasadniczo odpowiadają poprzednio obowiązującym zakresom towarowym przewidzianym dla tych procedur i dla tej formy zgłoszenia.

Zmiana dotyczy nowego podejścia do towarów przywożonych w bagażu osobistym oraz towarów wywożonych o określonej wartości lub ilości. I tak, złożenie zgłoszenia celnego w formie ustnej jest możliwe:

● w wywozie wobec towarów o charakterze:

- niehandlowym,

- handlowym o wartości nieprzekraczającej 1000 euro lub gdy ich masa netto nie przekracza 1000 kg,

● w przywozie wobec towarów o charakterze:

- niehandlowym,

- handlowym, znajdujących się w bagażu osobistym podróżnych, o wartości nieprzekraczającej 1000 euro lub gdy ich masa netto nie przekracza 1000 kg.

Nowe przepisy unijne zawierają zamknięty katalog towarów dopuszczonych do obrotu i wywozu. Nie jest możliwe wprowadzenie dodatkowych kategorii towarowych na poziomie krajowym, tak jak miało to miejsce przed 1 maja 2016 r. Jedynie przepisy odnoszące się do odprawy czasowej zawierają możliwość stosowania w konkretnym państwie członkowskim innych kategorii towarowych niż wprost określone w przepisach unijnych.

Bez zmian pozostało stosowanie Dokumentu Potwierdzającego Dokonanie Zgłoszenia Celnego w procedurze dopuszczenia do obrotu, odnoszącego się do zgłoszenia ustnego, gdy zastosowanie mają należności celne przywozowe.

Natomiast w przypadku zgłoszenia ustnego do procedury odprawy czasowej konieczne jest złożenie organowi celnemu dokumentu uzupełniającego, czyli tak jak miało to miejsce poprzednio. Należy stosować wzór tego dokumentu określony w załączniku 71-01 do rozporządzenia delegowanego.

Przepisy unijne obowiązujące od 1 maja 2016 r., odnoszące się do tej formy zgłoszenia stosowanej w procedurze dopuszczenia do obrotu, odprawy czasowej i wywozu, swym zakresem towarowym obejmują zasadniczo obecnie obowiązujące zakresy towarowe przewidziane dla tych procedur i dla tej formy zgłoszenia.

Nowością jest możliwość zgłaszania w okresie przejściowym do procedury dopuszczenia do obrotu, w formie czynności uznanej za zgłoszenie, przesyłek o wartości do 22 euro. Ułatwienie to stosowane jest poprzez przedstawienie towarów organom celnym zgodnie z art. 139 UKC i pod warunkiem że wymagane dane zostaną zaakceptowane przez organ celny.

Zgłoszenia celne w obrocie pocztowym

Nowe przepisy unijne przewidują, że przesyłki z korespondencją uznaje się za zgłoszone do dopuszczenia do obrotu z chwilą ich wprowadzenia na obszar Unii Europejskiej (art. 138 lit. e) oraz art. 141 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia delegowanego). Natomiast towary w przesyłkach pocztowych, które są objęte zwolnieniem z należności celnych (art. 23-27 rozporządzenia Rady (WE) nr 1186/2009 z 16 listopada 2009 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych), uznaje się za objęte dopuszczeniem do obrotu z chwilą ich przedstawienia organowi celnemu zgodnie z art. 139 UKC, pod warunkiem że organy celne zatwierdzą wymagane dane (art. 138 lit. f) oraz art. 141 ust. 3 rozporządzenia delegowanego). Ponadto przepisy przewidują możliwość złożenia przez operatora pocztowego zgłoszenia celnego do dopuszczenia do obrotu z ograniczonym zakresem danych, jeśli towary znajdujące się w przesyłce spełniają łącznie następujące warunki:

● ich wartość nie przekracza 1000 euro,

● w odniesieniu do takich towarów nie został złożony wniosek o zwrot lub umorzenie należności celnych,

● towary te nie są przedmiotem zakazów i ograniczeń.

Jednocześnie na czas okresu przejściowego zostało przewidziane, że zwolnienie z należności celnych dla towarów w przesyłkach pocztowych jest uzależnione od zwolnienia ich z innych należności/opłat (pkt 14 rozdziału 8 przejściowego rozporządzenia delegowanego).

Eksport towarów i system ECS

W okresie przejściowym, do czasu zbudowania Automatycznego Systemu Eksportu (AES), dostosowanego do założeń UKC (najpóźniej do 31 grudnia 2020 r.), wywóz i wyprowadzenie towarów będą obsługiwane w systemie ECS.

Podmioty, które mogą być uznane za eksportera w rozumieniu przepisów Prawa celnego obowiązujących od 1 maja 2016 r., definiuje art. 1 pkt 19 rozporządzenia delegowanego. Według nowych regulacji za eksportera może być uznana osoba mająca siedzibę na obszarze celnym UE oraz osoba prywatna przewożąca towary, które mają być wywiezione w jej bagażu osobistym, ale zgodnie ze stanowiskiem Komisji Europejskiej od 1 maja 2016 r. eksporterem może być także podmiot nieunijny, pod warunkiem korzystania przez niego z usług polskiego reprezentanta działającego w formie przedstawicielstwa pośredniego, np. podmiot szwajcarski, w imieniu którego działa jako przedstawiciel pośredni polska agencja celna. Tak więc sytuacja w tym zakresie pozostaje bez zmian w stosunku do poprzednio stosowanych rozwiązań. Za naruszenie przepisów prawa z zakresu wywozu odpowiada osoba posiadająca siedzibę na obszarze celnym UE, tj. eksporter lub/i przedstawiciel pośredni.

Przesyłki kurierskie z korespondencją (art. 1 pkt 26 rozporządzenia delegowanego) uznaje się za zgłoszone do wywozu lub powrotnego wywozu z chwilą opuszczenia przez nie obszaru celnego UE (art. 141 ust. 2 rozporządzenia delegowanego). Oznacza to, że w tym przypadku nie ma obowiązku złożenia elektronicznego, papierowego bądź ustnego zgłoszenia celnego.

Towary o charakterze niehandlowym (bez limitu wartościowego i ilościowego) oraz towary o charakterze handlowym, pod warunkiem że ich wartość nie przekracza 1000 EUR lub ich masa netto nie przekracza 1000 kg, mogą być zgłoszone w formie ustnej (art. 137 ust. 1 lit. a) i lit. b) rozporządzenia delegowanego) albo w formie czynności uznawanej za zgłoszenie (art. 140 ust. 1 lit. a) rozporządzenia delegowanego).

Jednak możliwe jest złożenie na poprzednich zasadach zbiorczego zgłoszenia kurierskiego dla paczek zawierających towary niepodlegające należnościom celnym wywozowym, których łączna wartość w jednej przesyłce nie przekracza równowartości 1000 euro (limit kwotowy wynika z powołanego wyżej art. 137 ust. 1 lit. b) rozporządzenia delegowanego). W pozostałym zakresie składa się elektroniczne zgłoszenie wywozowe na zasadach obowiązujących przed 1 maja 2016 r.

Ustalanie wartości celnej

Zasady ustalania wartości celnej zasadniczo nie uległy zmianie (art. 69-76 UKC oraz art. 127-146 rozporządzenia wykonawczego). Doprecyzowano jednak poprzednio obowiązujące przepisy, np. dotyczące ustalania wartości celnej w sytuacji, gdy sprzedający udzielają kupującym rabatów z różnych tytułów, np. rabat za wcześniejszą płatność. Pojawił się odrębny przepis poświęcony traktowaniu rabatów w związku z ustalaniem wartości celnej, z którego wynika, że rabat powinien być uwzględniony w wartości celnej, gdy (art. 130 rozporządzenia wykonawczego):

● w chwili zgłoszenia celnego umowa zawarta pomiędzy kontrahentami przewiduje ich stosowanie i określa ich wysokość,

● jest udzielony za wcześniejszą płatność (nawet w sytuacji, gdy w chwili zgłoszenia towaru cena nie została zapłacona).

Jednocześnie przepis wyklucza możliwość uwzględniania rabatów wynikających ze zmian w umowie dokonanych po przyjęciu zgłoszenia celnego.

Natomiast w przypadku ustalania wartości celnej, gdy transakcji towarzyszą opłaty ponoszone z tytułu przyznanego prawa do korzystania ze znaku towarowego, zrezygnowano z odrębnych przepisów określający zasady ustalania wartości celnej od opłat licencyjnych z tytułu przyznanego prawa do korzystania ze znaku towarowego (art. 159 rozporządzenia wykonawczego do WKC). Według nowych przepisów znak towarowy będzie traktowany tak samo jak każdy inny przedmiot własności intelektualnej.

W przypadku ustalania wartości celnej towarów w transakcjach łańcuchowych, tzn. gdy towar był przedmiotem dwóch lub więcej sprzedaży przed jego wprowadzeniem na obszar celny UE, nastąpiło odejście od możliwości deklarowania wartości celnej na podstawie sprzedaży mającej miejsce przed ostatnią sprzedażą, na podstawie której towary zostały wprowadzone na obszar celny UE (art. 128 rozporządzenia wykonawczego). Jednak zgodnie z przepisami art. 347 rozporządzenia wykonawczego do UKC w okresie przejściowym, tj. do 31 grudnia 2017 r., przewidziano możliwość deklarowania wartości celnej na podstawie jednej z wcześniejszych sprzedaży przed ostatnią sprzedażą, na podstawie której towary zostały wprowadzone na obszar celny UE, pod warunkiem że umowa sprzedaży, na podstawie której nastąpił zakup towarów, dla których ustalana jest wartość celna, została zawarta przed wejściem w życie przepisów rozporządzenia wykonawczego do UKC, tj. przed 18 stycznia 2016 r.