Wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 20 lipca 2005 r., sygn. I SA/Bd 275/05

1. Gwarancji pewności prawa wspólnotowego, opublikowanego w innym języku niż język polski, nie daje jego informacyjne opublikowanie w na stronach internetowych, gdyż nie daje ono gwarancji pewności oceny prawnej tego, czy adresaci dowiedzieli się o treści przysługujących im praw lub nałożonych na nich obowiązków, zgodnie z ich autentyczną treścią.

2. Skoro organ celny nałożył na skarżącą obowiązek zapłaty cła w oparciu o normę prawa, którą odtworzył stosując zapisy rozporządzenia wspólnotowego przed umożliwieniem skarżącej zapoznania się z jego treścią stosownie do zasady pewności prawa, to decyzją naruszył przepisy prawa materialnego

3. Organ celny, nakładając na podmiot prawa obowiązek zapłaty cła na podstawie normy prawnej, którą odtworzył, stosując przepisy rozporządzenia wspólnotowego przed jego oficjalną publikacją w języku polskim, naruszył przepisy prawa materialnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi "C." Sp. z o. o. w T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia 18 lutego 2005 r. (...) w przedmiocie kwoty długu celnego oraz kwoty podatku od towarów i usług - uchyla zaskarżoną decyzję; (...).

Decyzją z dnia 18 lutego 2005 r., (...), Dyrektor Izby Celnej w T., utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w T. (...) z dnia 9 lipca 2004 r., określającą kwotę wynikającą z długu celnego oraz podatek od towarów i usług.

W uzasadnienie organ wskazał, że w dniu 17 czerwca 2004 r. w Urzędzie Celnym w T. zostało przyjęte zgłoszenie celne (...) do procedury dopuszczenia do wolnego obrotu grysu kukurydzianego, uprzednio objętego procedurą składu celnego, na podstawie zgłoszenia celnego, dokonanego w Urzędzie Celnym w S., zarejestrowanego pod numerem (...) z dnia 10 lutego 2004 r. Organ I instancji, mając na uwadze przepisy art. 3 pkt 3 Rozporządzenia Komisji /WE/ nr 1972/2003 z dnia 10.11.2003 r. /WE L 293 z 11.11.2003 r./, wezwał stronę do przedstawienia dowodu, potwierdzającego, że w odniesieniu do zgłoszonego towaru nie ubiegano się o zwrot wywozowy w kraju eksportu.

Z uwagi na to, że w wyznaczonym terminie strona nie przedłożyła powyższego dowodu, Naczelnik Urzędu Celnego w T. wydał decyzję, określającą kwotę wynikającą z długu celnego oraz kwotę podatku od towarów i usług, objętych zgłoszeniem celnym. W odpowiedzi na zarzuty odwołania Dyrektor Izby Celnej w T. stwierdził, że spór sprowadza się do ustalenia, czy organy celne upoważnione są do stosowania Rozporządzenia Komisji Europejskiej /WE/ nr 1972/2003 z dnia 10 listopada 2003 r. - WE L 293 z 11 listopada 2003 r./, pomimo braku jego oficjalnej publikacji w języku polskim, w specjalnym wydaniu Dziennika Urzędowego Wspólnot Europejskich i doszedł do wniosku, że organ celny nie dysponuje kompetencją, umożliwiającą stwierdzenie niekonstytucyjności zastosowanych przepisów. Organ podniósł, że brak oficjalnej publikacji rozporządzenia wspólnotowego w języku polskim nie zwalnia organu celnego z obowiązku stosowania obowiązującego prawa. Powołał się na to, że zgodnie z art. 249 Traktatu o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej z dnia 16 kwietnia 2003 r. /Dz.U. 2004 nr 90 poz. 864/, do aktów wspólnotowego prawa wtórnego zalicza się rozporządzenia, a te są aktami wiążącymi w całości i są bezpośrednio stosowane w każdym państwie członkowskim. Ich obowiązywanie zależy jedynie od ogłoszenia w dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, co ma swe oparcie w Ogłoszeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 maja 2004 r. w sprawie stosowania prawa Unii Europejskiej. Wskazał, że z uwagi na fakt ogłoszenia Rozporządzenia Komisji Europejskiej /WE/ nr 1972/2003 z dnia 10 listopada 2003 r. w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej nr 293 z 11 listopada 2003 r., sformułowany przez Stronę w odwołaniu zarzut rażącego naruszenia przez organ celny art.88 ust. 1 Konstytucji RP, należy uznać za chybiony. Zdaniem organu, z orzeczeń sądowych wynika, że organy celne jako organy administracji publicznej nie mogą odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia nawet w przypadku, gdy jest on wydany z przekroczeniem delegacji ustawowej, w sprawie z naruszeniem zasad Konstytucji RP. Dyrektor Izby Celnej w T. uznał za bezzasadny również zarzut naruszenia przez organ celny w trakcie prowadzonego postępowania art.120, art. 121, art. 124 Ordynacja podatkowa. Wskazał, że zasadę zaufania należy rozumieć jako konieczność wydania decyzji nie zawierających błędów oraz zgodnych z obowiązującym prawem, a jego zdaniem organ celny podjął niezbędne działania w celu wyjaśnienia sprawy i w tym zakresie zgromadził materiał dowodowy, pozwalający na wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia. W odniesieniu do zarzutu naruszenia przez organ celny art. 20 Rozporządzenia Rady nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny, poprzez nie podanie w zaskarżonym rozstrzygnięciu stawki cła, stwierdził, że Naczelnik Urzędu Celnego w T. zastosował się do dyspozycji zawartej w art. 23 ust. 2 ustawy - Prawo celne /Dz.U. 2004 nr 68 poz. 622/ oraz art. 33 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług /Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535/, tj. po stwierdzeniu, że zgłaszający zadeklarował w zgłoszeniu celnym nieprawidłowe dane, mogące mieć wpływ na wysokość kwoty wynikającej z długu celnego lub zastosowaną procedurę celną, wydał decyzję, w której określił prawidłową kwotę wynikającą z długu celnego oraz kwotę podatku od towarów i usług.

W skardze wniesiono o: uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej w T. oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w T.. Zarzucono rażące naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności przepisów ustawy Ordynacja Podatkowa i ustawy Kodeks Celny przez: rażące naruszenie art. 120, art. 121 oraz art. 124 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa poprzez to, iż organ odwoławczy w wydanej decyzji nie odniósł się do zarzutów strony dotyczących braku podstawy prawnej do wydania decyzji przez Naczelnika Urzędu Celnego w T., uznał za prawidłowe jego stanowisko, iż w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdzie akt prawny nie opublikowany w języku polskim, rażące naruszenie art. 120, art. 121 oraz art. 124 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez naliczenie cła bez podstawy prawnej a tym samym działanie organów celnych z naruszeniem przepisów prawa, czym naruszono zasadę zaufania strony do organów państwa; rażące naruszenie zasad postępowania określonych w art. 120-121, art. 123 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez to, iż w zaskarżonej decyzji Dyrektor Izby Celnej uznał, iż przepisy Załącznika IV pkt 5 do Aktu Przystąpienia /Dz.U. 2004 nr 90 poz. 864/ zawierające przejściowe środki celne nie znajdują w przedmiotowej sprawie zastosowania. Z tego powodu organ celny nie uznał, iż dla przedmiotowego towaru powinna zostać zastosowana zerowa stawka celna, pomimo że jest to towar wspólnotowy. Dalej zarzucono rażące naruszenie art. 120, art. 121 oraz art. 124 ustawy Ordynacja podatkowa w zw. z art. 7 Konstytucji RP poprzez naliczenie cła bez podstawy prawnej a tym samym działanie organów celnych z naruszeniem przepisów prawa i tym samym naruszenie zaufania strony do organów państwa. Dalej, rażące naruszenia art. 210 par. 4 ustawy Ordynacja podatkowa w szczególności poprzez nie wskazanie i nie wyjaśnienie stronie przyczyn naliczenia na przedmiotowy towar cła, oraz nie wyjaśnienie, dlaczego organ celny uznał, że nie znajduje zastosowanie załącznik IV pkt. 5 do Aktu Przystąpienia. Rażące naruszenie art. 4 ustawy o języku polskim poprzez wydanie decyzji z powołaniem się na przepisy, które nie zostały ogłoszone i opublikowane w języku polskim. Rażące naruszenie art. 20 Rozporządzenia Rady nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny w zw. z częścią II Instrukcji wypełniania SAD poprzez niepodanie przez organ celny w decyzji jaką zastosował stawkę cła. Rażące naruszenie przepisów Załącznika IV pkt 5 do Aktu Przystąpienia zawierającego przejściowe środki celne poprzez nieuznanie zerowej stawki celnej dla przedmiotowego towaru, mimo, że jest to towar wspólnotowy. Rażące naruszenie art. 27 Konstytucji RP poprzez powoływanie się przez organ celny na rozporządzenie, które nie zostało opublikowane w języku urzędowym RP tj. języku polskim. Rażące naruszenie art. 2 ustawy z dnia 20 lipiec 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych w zw. z art. 88 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez powoływanie się przez organ celny na rozporządzenie, które nie obowiązuje w Polsce bowiem nie zostało prawidłowo opublikowane, co jest warunkiem wejścia w życie jakiegokolwiek aktu prawnego. Rażące naruszenie art. 87 ust. 1 Konstytucji RP poprzez powoływanie przez organ celny jako podstawy do obowiązywania rozporządzenia 1972/2003 ogłoszenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 maja 2004 r. /M.P. nr 20 poz. 359/, które to ogłoszenie może pełnić jedynie funkcję informacyjną a nie normatywną i w żaden sposób nie może być traktowane choćby nawet jako wykładnia stosowania prawa.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje.

Skarga podlegała uwzględnieniu, gdyż wynik sądowej kontroli, sprawowanej według kryterium zgodności z prawem, jak wymaga tego przepis art. 1 par. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 poz. 1269/, przy czym od dnia wejście w życie Traktatu Akcesyjnego, na mocy którego Polska stała się państwem członkowskim Wspólnoty Europejskiej, kontrola ta również obejmuje zgodność z prawem wspólnotowym, rozumianym jako całokształt dorobku prawnego Wspólnoty /acquis commaunautaire/, w tym zasad ogólnych prawa wspólnotowego, interpretowanym oraz stosowanym w sposób jednolity na całym obszarze Unii Europejskiej - prowadzi do wniosku, że zaskarżoną decyzją naruszono prawo materialne przez błędne zastosowanie, co miało wpływ na wynik sprawy i tym samym decyzję należało uchylić /art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a"/ w zw. z par. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./.

Na początku należy wskazać, że skoro po 1 maja 2004 r., traktaty założycielskie jak również instrumenty prawne oparte na tych traktatach stały się prawem obowiązującym, które stosuje się zgodnie z warunkami Aktu Przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 2004 nr 90 poz. 864/, prawo wspólnotowe stało się częścią krajowego porządku prawnego i stosuje się je zgodnie z zasadami bezpośredniego skutku, pierwszeństwa i efektywności - regulacje te mają pierwszeństwo przed normami krajowymi, to nie ma racji skarżący żądając dokonania oceny zastosowania prawa wspólnotowego przez organ w oparciu o regulacje dotyczące zastosowania prawa krajowego. Nie ma też racji organ opierając swe wywody na twierdzeniu, że w sprawie występuje kwestia badania konstytucyjności /zgodności z Konstytucją RP/ aktu wspólnotowego.

Przechodząc do oceny prawnej zaskarżonej decyzji, należy wskazać, że po 1 maja 2004 r. istotą prawodawstwa wspólnotowego w zakresie prawa celnego jest zasada swobodnego przepływu towarów, bowiem podstawą Wspólnoty jest unia celna, która rozciąga się na całą wymianę towarową i obejmuje zakaz ustanawiania ceł przywozowych i wywozowych między państwami członkowskimi oraz wszelkich opłat o skutku równoważnym /art. 9 TWE/. W celu ułatwienia tranzytu zarówno dla przepływu towarów między dotychczasowymi a nowymi państwami Członkowskimi, a także handlu między nowymi Państwami Członkowskimi a państwami trzecimi, w załączniku IV nr 5 do Akt Przystąpienia /art. 22 Aktu/ przewidziano pewne środki przejściowe /odstępstwa/, pozwalające również na to, aby pewien przepływ towarów rozpoczęty przed przystąpieniem i zakończony po przystąpieniu był objęty treścią dotychczasowego prawa krajowego.

Z zapisów tego aktu wynika, że towary, które w dniu przystąpienia będą czasowo składowane lub też będą objęte jedną z procedur celnych lub określonych przeznaczeń w rozszerzonej Wspólnocie, lub też które będą przewożone w rozszerzonej Wspólnocie, po dokonaniu formalności wywozowych będą zwolnione z należności celnych i innych opłat przy dopuszczeniu ich do obrotu, pod warunkiem przedłożenia określonych dowodu pochodzenia towaru /pkt 1 załącznika/.

Z deklarowanych, niepodważonych przez organ, twierdzeń skarżącej wynika, że spełniła ona warunki określone w powyższych zapisach.

Organy natomiast dodatkowo uzależniły zastosowanie tych przepisów od wypełnienia warunku, jaki odczytały z Rozporządzenia Komisji /WE/ Nr 1972/2003 z dnia 10 listopada 2003 r. w sprawie środków przejściowych i w związku nie wykonania nałożonego w oparciu o to rozporządzenie przez organ obowiązku przez skarżącą, stwierdziły nieprawidłowość zadeklarowanych danych i zastosowały się do art. 23 ust. 2 cyt. Prawa celnego.

Takie działanie jest nieuprawnione w świetle prawa.

Otóż, stosownie do art. 249 TWE przejętego Aktem Przystąpienia, rozporządzenie wspólnotowe ma zasięg ogólny, wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane.

Tak na gruncie prawa polskiego jak i europejskiego, nie jest równoznacznym pojęcie "obowiązywania" /stworzenia/ prawa z jego "stosowaniem".

Proces tworzenia rozporządzenia wspólnotowego zamyka opublikowanie w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej /art. 254 TWE/. Tak też zapisano w art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych /Dz.U. nr 62 poz. 718 ze zm./. Ponadto, Prezes Rady Ministrów, korzystając z nadanej mu kompetencji do zarządzenia ogłoszenie w Monitorze Polskim określonych aktów prawnych oraz ogłoszenia określonych aktów prawnych, ogłoszeń i obwieszczeń, ogłosił, iż akty prawne Unii Europejskiej podlegają ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, wydawanym przez Biuro Publikacji Wspólnot Europejskich z siedzibą w Luksemburgu. Dziennik będzie dostępny w sprzedaży w polskiej wersji językowej oraz dostępny nieodpłatnie do wglądu w Regionalnych Centrach Informacji Europejskiej /ogłoszenie z dnia 11 maja 2004 r. /M.P. nr 20 poz. 359/.

Brakuje natomiast pisanego uregulowania kwestii stosowania prawa opublikowanego /stworzonego/ w innym języku niż język polski wobec obywateli Rzeczypospolitej Polskiej. Zatem zaskarżona decyzja organu celnego podlegała w tym względzie ocenie jej zgodności z ogólnymi zasadami prawa wspólnotowego. W sprawie zastosowanie miała zasada pewności prawa.

Zasada pewności prawa oznacza, że przepisy prawa powinny być formułowane tak, aby adresaci norm mogli dowiedzieć się o treści przysługujących im praw lub nałożonych na nich obowiązków oraz by sąd mógł zapewnić ochronę uprawnieniom wynikającym z prawa. Zasada ta nie pozwala, aby akt wspólnotowy przed wypełnieniem tego obowiązku mógł być źródłem nakładania obowiązków.

Mając to na względzie, Sąd stwierdził, że gwarancji pewności prawa wspólnotowego, opublikowanego w innym języku niż język polski, nie daje jego informacyjne opublikowanie w na stronach internetowych, gdyż nie daje ono gwarancji pewności oceny prawnej tego, czy adresaci dowiedzieli się o treści przysługujących im praw lub nałożonych na nich obowiązków, zgodnie z ich autentyczną treścią.

Stąd, w sprawie, organy celne nie miały podstaw prawa do zastosowania Rozporządzenia Komisji /WE/ Nr 1972/2003 z dnia 10 listopada 2003 r. w sprawie środków przejściowych.

Zatem, skoro organ celny nałożył na skarżącą obowiązek zapłaty cła w oparciu o normę prawa, którą odtworzył stosując zapisy rozporządzenia wspólnotowego przed umożliwieniem skarżącej zapoznania się z jego treścią stosownie do zasady pewności prawa, to decyzją naruszył przepisy prawa materialnego /w sprawie art. 9 TWE/ i decyzję tę należało wyeliminować z obrotu prawnego na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" cyt. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż w przedstawionym stanie faktycznym doprowadziło to do nałożenia obowiązku, który nie wystąpiłby gdyby organ rozporządzenia nie zastosował.

Natomiast w ocenie sądu gwarancję pewności prawa daje ogłoszenie tekstu aktu w języku polskim w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, wydawanym przez Biuro Publikacji Wspólnot Europejskich z siedzibą w Luksemburgu, dostępnym w sprzedaży w polskiej wersji językowej oraz dostępnym nieodpłatnie do wglądu w Regionalnych Centrach Informacji Europejskiej, gdyż spełnia ona wymogi zasady pewności prawa.

Organ ponownie rozpozna sprawę w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, prawidłowo podane do wiadomości adresatów.

Mając na względzie powyższe okoliczności, działając na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 cyt. prawa.