Wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 10 padziernika 2006 r., sygn. II SA/Wr 675/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia NSA Halina Kremis Sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski Sędzia WSA Anna Siedlecka /sprawozdawca/ Protokolant apl. radc. Ewa Radzięta po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 października 2006r. przy udziale - sprawy ze skargi M. S., J. S., A. S., D. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości położonej we W. przy ulicy G. [...] oddala skargę

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Prezydent W., działając na podstawie art. 1 ust. 1, 2, 3 i 4 , art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa współwłasności nieruchomości położonej we W. przy ul. K.I. G. [...], oznaczonej numerem geodezyjnym [...], AM-10, obręb W. o pow. [...] m2, przez dotychczasowych współużytkowników wieczystych M. S., D. L., A. S. i J. S . Z uzasadnienia rozstrzygnięcia wynika, że wnioskodawcy M., A. i J. S. oraz D. L., nie spełniają przesłanek wynikających z art. 1 ust. 1 wymienionej ustawy, gdyż nabyli prawo współużytkowania wieczystego ww. gruntu na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla W. - K., stwierdzającego nabycie spadku z dniem [...]r. (sygn, [...] z dnia [...]r.). Zdaniem organu, spełnienie przesłanek art. 1 ust. 1 tej ustawy oznacza, iż musi być zachowana tożsamość osoby, która występuje o "uwłaszczenie", tzn. ta sama osoba musi posiadać prawo użytkowania wieczystego zarówno w dniu wejścia w życie ustawy, jak i musiała je posiadać w dniu [...]r. Wnioskodawcy nie są też następcami prawnymi osoby, o której mowa w art. 1 ust. 2 powołanej ustawy z dnia 26 lipca 2001r.

W odwołaniu od decyzji wnioskodawcy zarzucili organowi pierwszej instancji błędną interpretację prawa materialnego. Podkreślili, że pogląd organu wypływający wyłącznie z brzmienia art. 1 ust. 2 ustawy, który stanowi, iż prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1 ustawy, należy rozszerzyć i uwzględnić w nim również postanowienia Konstytucji RP i systemu prawa stosowanego do użytkowania wieczystego, a zawartego kodeksie cywilnym. W ich ocenie, przekształcenia podmiotowe dokonane w ramach użytkowania wieczystego nie ograniczyły ich uprawnień płynących z regulacji ustawy z dnia 26 lipca 2001r., bowiem skoro odwołujący w wyniku spadkobrania stali się następcami prawnymi spadkodawcy, to należy uznać, że byli też uprawnieni do złożenia w zastępstwie ( kontynuacji prawnej) swojego poprzednika prawnego, wniosku o przekształcenie. Powołując się na przepisy art. 233 zd. 2 , art. 237, art. 241 Kodeksu cywilnego odwołujący wskazali, że zobowiązania i uprawnienia związane z prawem użytkowania wieczystego są kontynuowane podczas jego istnienia, niezależnie od przekształceń podmiotowych. Jest to bowiem prawo zbywalne( dziedziczne), dlatego nie można pominąć uprawnienia poprzednika prawnego, dokonując uwłaszczenia na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r.

Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wskazało, że z przepisu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości jednoznacznie wynika, że ustawa umożliwia przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności jedynie osobom fizycznym, które były użytkownikami wieczystymi zarówno w dacie [...]r. jak też w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 24 października 2001r. Musi być przy tym zachowana tożsamość tych osób.

Przepis art. 1 ust. 2 tej ustawy przewiduje legitymację do wystąpienia z wnioskiem o nabycie prawa własności nieruchomości także dla następców prawnych osób, o których mowa w ust. 1 tegoż przepisu. Tym następcą prawnym może być więc tylko ta osoba fizyczna, która nabyła prawo użytkowania wieczystego ( udział w tym prawie) po dniu 24 października 2001r. od osób, które kwalifikowały się w świetle art. 1 ust. 1 ustawy do wystąpienia o przekształcenie. To oznacza, że następcą prawnym może być tylko osoba fizyczna, która wywodzi swoje prawo użytkowania wieczystego (bądź udział w tym prawie) od osoby będącej użytkownikiem wieczystym zarówno w dniu [...]r. , jak i w dniu [...]r.

Organ odwoławczy podniósł, iż z akt sprawy wynika, że M., J. i A. S. oraz D. L. nabyli prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości - na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla W. K. z dnia [...]r. ( sygn. [...]), stwierdzającego nabycie spadku po F. S. z dniem [...]r. - po dniu [...]r., nie spełniając tym samym przesłanki wynikającej z art. 1 ust. 1 ustawy, gdyż nie byli użytkownikami wieczystymi ( współużytkownikami wieczystymi) w okresie od dnia [...]r. do dnia wejścia w życie ustawy. Dodał, iż odwołujący nie są też następcami prawnymi w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy, gdyż prawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonej we W. przy ul. G. [...] zostało nabyte od osoby, która nie spełniała przesłanek art. 1 ust. 1 i 2 powołanej ustawy. W momencie zatem nabycia prawa użytkowania wieczystego w drodze spadkobrania, spadkodawcy nie przysługiwało prawo do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, nie był on bowiem użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości w dniu [...]r. Nie ma przy tym znaczenia, że wnioskodawcy są spadkobiercami F. S. na podstawie przepisów kodeksu cywilnego. Do przepisów kodeksu cywilnego należałoby sięgnąć wówczas, gdyby ustawa z dnia 26 lipca 2001r. nie zawierała definicji pojęcia "następcy prawnego".

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję M. S., J. S., A. S. i D. L. wnieśli o jej uchylenie i przywołując dotychczasową argumentację podnieśli nadto, iż wykładnia przepisu art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości dokonana przez orzekające w sprawie organy administracyjne jest błędna. Organy administracji zupełnie pominęły przepisy kodeksu cywilnego odnoszące się do dziedziczenia, oraz to, że w myśl art. 922 kc prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutów skargi Kolegium podniosło, iż przepisy ustawy z dnia 26 lipca 2001r. zawierają szczególne zasady następstwa prawnego w zakresie nabywania prawa własności nieruchomości. Pojęcia "następca prawny", wbrew twierdzeniom skarżących, nie można definiować na gruncie Kodeksu cywilnego, bowiem powołana wyżej ustawa o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości zawiera własną definicję tego pojęcia mającą w tym wypadku charakter przepisu szczególnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga jest nieuzasadniona.

Sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega na badaniu ich zgodności z prawem, a więc zgodności z przepisami prawa materialnego, jak i przepisami prawa procesowego. Z istoty sądowej kontroli decyzji administracyjnych wynika, że sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu, a wynikającego z akt administracyjnych sprawy. Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Podstawę materialnoprawną wydanych decyzji obu instancji stanowiły przepisy art. 1 ust. 1, 2, 3 i 4 oraz art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości ( Dz.U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Skarbu Państwa z dnia 25 listopada 2003r.w sprawie szczegółowego trybu wydawania decyzji o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne ( Dz.U. Nr 205, poz. 1991 ze zm.).

W myśl powołanego przepisu art. 1, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji ostatecznej, osoby fizyczne będące w dnu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy (24 października 2001r.) użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3, stała się ostateczna. Prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy sporna nieruchomość stanowi własność Gminy W., natomiast współużytkownikami wieczystymi tejże nieruchomości, a zarazem współwłaścicielami budynku mieszkalnego na niej położonego są skarżący.

W aktach administracyjnych sprawy znajdują się :

1) wypis z aktu notarialnego Repertorium A nr [...] z dnia [...]r. umowy darowizny, w wyniku w której F. S. staje się jedynym użytkownikiem wieczystym działki nr [...] przy ul. G. [...] we W. i właścicielem budynku mieszkalnego wraz z urządzeniami ogrodniczymi posadowionymi na tej działce,

2) odpis z księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla nieruchomości położonej we W. przy ul. G. [...], działka nr [...], AM-10 - wydany w dniu [...]r. - w którym jako użytkownik wieczysty i właściciel domu mieszkalnego wpisany jest F. S. ,

3) prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego dla W. -K. z dnia [...]r. stwierdzające nabycie spadku po F. S. zmarłym w dniu [...]r. przez każdego z wnioskodawców w ¼ części.,

4) zawiadomienie z Sądu Rejonowego dla W.- K. z dnia [...]r. informujące, że w dziale II księgi wieczystej nr [...] wpisani zostali M. S., D. L., A. S. i J. S. jako współużytkownicy wieczyści działki gruntu oraz współwłaściciele budynku stanowiącego odrębną nieruchomość - w miejsce F. S .

Z powyższego wynika, że w dacie [...]r. użytkownikiem wieczystym działki nr [...] był F. S., natomiast w dniu [...]r. współużytkownikami wieczystymi tej działki byli już wnioskodawcy.

Jedną z kwestii, jaka powstała na tle wykładni przywołanego już wcześniej przepisu art. 1 ustawy jest zagadnienie kręgu podmiotowego osób uprawnionych do domagania się przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (określonego w ustawie mianem "nabycia własności"). W przepisie tym obie przesłanki odnoszące się do czasu trwania użytkowania wieczystego ( w dniu 26 maja 1990r. i w dniu 24 października 2001r.) muszą być spełnione łącznie. Oznacza to, iż z uprawnienia przewidzianego tą ustawą do przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności korzystają tylko osoby fizyczne ( a więc nie osoby prawne) i to pod warunkiem, iż w dniu 26 maja 1990r. ( data nabycia przez gminy, ex lege, mienia komunalnego) były użytkownikami wieczystymi i są nimi w dniu wejścia w życie ustawy, to jest w dniu 24 października 2001r. Musi być przy tym zachowana tożsamość tych osób. Konsekwencją takiego sposobu rozumowania powyższego przepisu ustawowego musi być odpowiednia interpretacja zwrotu jakim posługuje się ustawodawca w ust. 2 art. 1 ustawy. Przepis ten bowiem przewiduje legitymację do wystąpienia z wnioskiem o nabycie własności także do następców prawnych osób, o których mowa w ust. 1 tegoż przepisu. W związku z tym, co stwierdzono wyżej, owym następcą prawnym będzie tylko ta osoba fizyczna, która nabyła prawo użytkowania wieczystego, od osób które kwalifikowały się w świetle art. 1 ust. 1 ustawy lipcowej do wystąpienia o przekształcenie, po dniu 24 października 2001r. (patrz szerzej : wyrok WSA z dnia 15.04.05r. sygn. II SA/Wr 5/03 - niepubl.). Ponadto w artykule pt. "Uwłaszczenie niepowszechne", zamieszczonym w Rzeczypospolitej nr 27 z 2004r., J. Pilczyński wskazuje, że "wykładnia gramatyczna (art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości ) nie pozostawia wątpliwości, iż ustawa obejmuje jedynie te osoby, które były użytkownikami wieczystymi nie tylko 26 maja 1990r. , ale także 24 października 2001r., oraz następców prawnych osób, które spełniły oba te warunki łącznie". Do tych rozważań dodać jeszcze należy, że inna wykładnia w tym wypadku nie może mieć zastosowania.

Jak już wyżej wskazano, ustawa lipcowa w sposób zupełny reguluje kwestię uwłaszczenia określonego w niej kręgu osób fizycznych, jest regulacją szczególną i zamkniętą, brak w niej bowiem norm prawnych, które odsyłałyby do innych ustaw. Przy rozstrzyganiu spraw indywidualnych załatwianych w formie decyzji administracyjnej na podstawie tej ustawy, nie mają zatem zastosowania przepisy kodeksu cywilnego.

Reasumując stwierdzić należy, że przeprowadzone postępowanie administracyjne wykazało, iż ani wnioskodawcy, ani też ich poprzednik prawny nie spełnili wymogów ustawowych do uwłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości.

Wobec powyższego, prawidłowe zastosowanie prawa materialnego z poprawnym wykorzystaniem procedury administracyjnej powoduje, że skarga na mocy art. 151 upsa podlega oddaleniu.