Wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 października 2016 r., sygn. II SA/Po 457/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2016 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] maja 2016 r. Nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego; oddala skargę

Uzasadnienie

Decyzją [...] znak: [...] z dnia [...]. Wójt Gminy C. na podstawie art. 8, art. 41 ust.1, art. 106 ust. 1 i 4, art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2015r., poz. 163 ze zm.) odmówił P. M. (dalej: Skarżącemu) przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na spłatę zadłużenia czynszowego i opłatę bieżącego czynszu.

W uzasadnieniu podał, że [...]. P. M. złożył wniosek o udzielenie pomocy finansowej na spłatę zadłużenia czynszowego wynoszącego [...] zł i opłatę bieżącego czynszu. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...]. ustalono, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe. W miesiącu listopadzie 2015r. osiągnął dochód ze stosunku pracy na czas nieokreślony w wysokości [...] zł minus alimenty na rzecz córki w kwocie [...]zł, przekraczając kryterium dochodowe, wynoszące 634 zł. Tym samym nie kwalifikuje się do pomocy w formie zasiłku celowego. Organ rozważał możliwość przyznania Skarżącemu zasiłku celowego specjalnego uregulowanego w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Stałe miesięczne wydatki Skarżącego takie jak raty dwóch kredytów, energia elektryczna, gaz, Internet i kablówka wynosiły [...] zł. Pozostała kwota [...]zł powinna wystarczyć na zaspokojenie podstawowych potrzeb Skarżącego. W ocenie organu Skarżący nie kwalifikuje się do przyznania pomocy ze środków publicznych, ponieważ nie występuje u niego, co najmniej jedna z wymienionych przesłanek, zgodnie z art. 7 ustawy o pomocy społecznej. Jest on bowiem w wieku produkcyjnym, zdolny do podjęcia dodatkowego zatrudnienia (albo pracy dorywczej), nie posiadający orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, co czyni go zdolnym do zaspokojenia potrzeb życiowych we własnym zakresie, bez potrzeby korzystania z pomocy organów państwowych. Organ podał, że przyznanie pomocy społecznej ma na celu pomoc w rozwiązaniu trudności, nie zaś przyjęcia odpowiedzialności za finansowanie wszystkich potrzeb wnioskodawcy. Przyznanie specjalnego zasiłku celowego jest świadczeniem o charakterze fakultatywnym, a nie obowiązkowym i jest przyznawane w ramach uznania administracyjnego, w miarę możliwości finansowych i posiadanych przez organ administracyjny środków. W pierwszej kolejności ośrodek pomocy społecznej musi zapewnić pomoc osobom i rodzinom nie przekraczającym kryterium dochodowego, osobom w wieku podeszłym, chorym lub niepełnosprawnym.

We wniesionym w terminie odwołaniu Skarżący podał, że nie występował o pomoc na zakup żywności dla siebie ale o pomoc dla jego dzieci. Wyjaśnił, że trudna sytuacja finansowa spowodowana jest postawą żony, której ośrodek pomocy społecznej udziela wsparcia. Podał, że miesięcznie spłaca kredyt hipoteczny, pożyczkę zaciągnięta w SKOK w P., inny kredyt w SKOK Stefczyka na łączną kwotę [...]zł oraz [...] zł na koszty korespondencyjne.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...]. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C. z [...]. opisaną wyżej.

W uzasadnieniu Kolegium podało, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz na podstawie oceny sytuacji osobistej, rodzinnej i dochodowej Skarżącego wynika, że ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego Skarżącemu nie może być przyznany zasiłek celowy (art. 39 ustawy o pomocy społecznej), w sprawie nie zachodzi też szczególnie uzasadniony przypadek do przyznania specjalnego zasiłku celowego w ramach art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przyznawanie świadczeń na tej podstawie ma charakter wyjątkowy i obejmuje zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Zdaniem Kolegium okolicznością taką nie jest obowiązek spłaty kredytu, bez względu na jego wysokość. Zważywszy na cele jakie stawia ustawa o pomocy społecznej, nie można - co do zasady przyjąć, by spłata kredytów bankowych zaciągniętych przez osoby ubiegające się o pomoc służyła przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych, w jakich się znaleźli i których nie są w stanie samodzielnie pokonać. Strona umowy kredytowej sama zobowiązuje się do systematycznego uiszczania rat kredytu, a zatem nie może tego obowiązku przekładać na Państwo. Świadomie zaciągnięty kredyt na wskazany cel nie stanowi bowiem niezbędnej potrzeby, która mogłaby być zaspokojona ze środków pomocy społecznej. Ustalając dochód Skarżącego, dla potrzeb przyznania pomocy ze środków opieki społecznej, nie należy od dochodu odejmować rat kredytowych, bez względu na to, w jakiej byłyby wysokości.

W terminie i formie prawem przewidzianej Skarżący wniósł skargę na w/w decyzję. Podał, że w wywiadzie środowiskowym nie uwzględniono wszystkich okoliczności sprawy. W jego ocenie faktycznie nie prowadzi jednoosobowego gospodarstwa, a utrzymuje rodzinę, płaca alimenty i spłacając kredyty, które zaciągnął wspólnie z żoną. Oprócz bieżących alimentów spłaca również zadłużenie z tego tytułu, które bezprawnie ściąga komornik. Wskazał, że nie stosował przemocy wobec rodziny. Jego żona otrzymuje, jego zdaniem niesłusznie, pomoc z ośrodka pomocy społecznej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie dnia [...]. Skarżący podał, że po potrąceniach komorniczych na poczet alimentów i kredytu konsolidacyjnego zostaje mu z wynagrodzenia miesięcznie [...] zł. Kredyt rośnie szybciej niż on go spłaca, bo nie jest w stanie pokryć nawet odsetek. Podał również, że zadłużenie z tytułu czynszu urosło do [...] zł, które spłacił biorąc pożyczkę z pracy. Jest w trakcie sprawy rozwodowej. (k. 14)

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Należy na wstępie wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2016.1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz. U. z 2016.718; dalej: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

W przedmiotowej sprawie skarga okazała się nieuzasadniona.

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2016.930, dalej: "u.p.s."). Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Jak wynika przy tym z art. 39 ust. 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Ponadto ustawodawca wskazuje w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U.2015 poz. 1058), że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza [...] zł. Skarżący kryterium to przekracza. Zgodnie z danymi zawartymi w wywiadzie środowiskowym z dnia 21.12. 2015 r. jest zatrudniony od 1985r. w Unilever jako operator na czas nieokreślony i osiąga miesięczne wynagrodzenie ( w listopadzie 2015r.) w wysokości [...] zł netto po potrąceniu zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne . Płaci [...] zł miesięcznie tytułem alimentów (zaspokojenie potrzeb rodziny).

Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej

Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Po pomniejszeniu dochodu o w/w podatek, składki i alimenty pozostaje kwota [...]zł, która przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynoszące [...] zł miesięcznie.

Skarżący jest w trakcie rozwodu, mieszka sam w dwupokojowym mieszkaniu objętym wspólnością majątkową małżeńską prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe. Żona z córkami wyprowadziła się ze wspólnego mieszkania. Małżonkowie są w konflikcie.

Zgodnie z art. 6 pkt 10 ustawy o pomocy społecznej- osoba samotnie gospodarująca to osoba prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zgodnie z art. 6 pkt 14 ustawy - rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. To, że Skarżący płaci alimenty na zaspokojenie potrzeb rodziny, czy spłaca zobowiązania powstałe w trakcie wspólnego pożycia z żoną nie oznacza, że w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej nie jest osobą samotnie gospodarującą. Sam w oświadczeniu z [...]) podał, że gospodarstwo prowadzi sam.

Wobec powyższego organy słusznie uznały, że Skarżący jest osobą samotnie gospodarującą i osiąga dochód przekraczający kryterium dochodowe.

Obliczając dochód dla potrzeb świadczeń z opieki społecznej nie uwzględnia się zobowiązań kredytowych, pożyczek. Jak już bowiem wyżej wskazano od dochodu odejmuje się wskazane w art. 8 ust. 3 podatek, składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne oraz alimenty. Zgodnie z art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej

do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się:

1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;

2) zasiłku celowego;

3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;

4) wartości świadczenia w naturze;

5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;

5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. poz. 693 i 1220);

6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego;

7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 575);

8) 3 świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2014 r. poz. 1187, z 2015 r. poz. 1274 oraz z 2016 r. poz. 753).

Wyłączenia te stanowią katalog zamknięty. Nie ma więc podstaw do ustalenia dochodu Skarżącego po dokonaniu potrąceń związanych z posiadanymi zadłużeniami. Tym samym organy słusznie uznały, że w niniejszej sprawie mogła być jedynie rozważana pomoc na podstawie art. 41 ustawy, tj. przyznanie specjalnego zasiłku celowego.

Zgodnie z tym przepisem: w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:

1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;

2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Organy rozważały, czy w przedmiotowej sprawie można uznać, iż miał miejsce szczególnie uzasadniony przypadek. Skarżący wnosił o przyznanie pomocy na spłatę zadłużenia czynszowego na rzecz W. M. P. Z. [...] z siedzibą w C. , które w chwili złożenia wniosku wynosiło [...] zł oraz opłatę bieżącego czynszu wynoszącego ok. [...] zł, którego nie jest w stanie płacić z uwagi na obciążenia finansowe. Z wynagrodzenia komornik potrąca mu alimenty oraz zobowiązanie z tytułu kredyty konsolidacyjnego zaciągniętego z żoną. Po tych potrąceniach Skarżący otrzymuje [...] zł. Z tego opłaca Internet i telewizję ([...] energię elektryczną (ok. [...] zł miesięcznie), gaz (około [...] zł), i dwa kredyty (pożyczki) w wysokości [...] zł i [...] zł miesięcznie. [...]). Z tych wyliczeń wynika, że pozostaje mu [...] zł. Skarżący we wniosku z [...]. podał, że pozostaje mu kwota [...]zł, nie uwzględnił opłat za gaz i prąd. Podał, w trakcie wywiadu, że żywi się u matki, która codziennie daje mu ciepły posiłek. W trakcie rozprawy [...]. podał, że na zadłużenie czynszowe, które wzrosło do [...] zł wziął pożyczkę z pracy. Skarżący jest osobą zdrową, w wieku produkcyjnym (49 lat). W uzasadnieniu wyroku w sprawie IV RC [...] Sądu Rejonowego P. - Nowe Miasto i Wilda w P. wskazano [...] że Skarżący osiąga wynagrodzenie za pracę i nadto z umowy zlecenia [...] zł brutto. Podano również, że Skarżący z żoną żyli "na kredytach", kolejne były zaciągane na spłatę poprzednich czy zadłużeń czynszowych.

Organy wprawdzie nie podały wszystkich okoliczności wskazanych wyżej, ich rozstrzygnięcie było jednak zasadne. Przyjmując, że Skarżący płaci wszystkie zobowiązania i na życie pozostaje mu jedynie [...] zł na miesiąc nie można uznać, by była to kwota pozwalająca na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Wskazywać to może na brak płacenia wszystkich zobowiązań lub dodatkowe zarobkowanie. Brak ustaleń w tym zakresie pozostaje jednak bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Słusznie bowiem wskazały, że u Skarżącego nie występuje, co najmniej jedna z przesłanek wskazanych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej tj ubóstwo, sieroctwo, bezdomność, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba, przemoc w rodzinie, potrzeba ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeba ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, trudność w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizm lub narkomania, zdarzenie losowe i sytuacja kryzysowa, klęska żywiołowa lub ekologiczna. Słusznie wskazały, że fakt dużych obciążeń kredytowych nie może w niniejszej sprawie uzasadniać udzielenia pomocy. Skarżący nie jest osobą, która nie jest zdolna do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej wykorzystując własne środki lub możliwości i uprawnienia (art. 2 ustawy o pomocy społecznej), jest zdrowy, w wieku produkcyjnym, bez ograniczeń w podejmowaniu dodatkowego czy dorywczego zatrudnienia. Podejmowanie działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji potwierdza choćby fakt ujawniony na rozprawie, że zaległość czynszową spłacił. Wprawdzie zaciągnął w tym celu kolejną pożyczkę w zakładzie pracy, jednak skorzystał we własnym zakresie z możliwości jakie posiadał. Nadto trudna sytuacja życiowa z uwagi na trwające, dotąd nie zakończone prawnie konflikty z żoną również nie należy do nagłej, nieprzewidywalnej, ani takiej, która bez pomocy organów pomocowych nie jest możliwa do rozwiązania. Ilość zobowiązań - zaciągnięte kredyty i pożyczki nie była związana z jakimś szczególnym wydarzeniem tylko stanowiły konsekwencje działań jakie świadomie z żoną podejmowali. Słusznie organ II instancji podał, że podpisując umowę kredytową zobowiązali się do systematycznego uiszczania rat kredytu, nie ma więc podstaw do przekładania tego obowiązku na organy pomocowe.

Ustawodawca nie definiuje użytego w art. 41 ustawy pojęcia "szczególnie uzasadniony przypadek". Niemniej należy przyjąć, że sformułowanie to odnosi się do pewnych nadzwyczajnych sytuacji, które znacząco wykraczają poza zapobiegliwość przeciętnej osoby (np. nagła choroba, wypadek komunikacyjny, nagłe uszkodzenie mieszkania). Celem powołanego przepisu jest umożliwienie wspierania osób, których sytuacja majątkowa i osobista jest co do zasady zadowalająca i stabilna, lecz które ze względu na nietypowe i dotkliwe okoliczności, wymagają pomocy ze strony organów administracji publicznej. Przypadek powodujący przyznanie świadczenia na podstawie tego przepisu nie może należeć do przypadków zwykłych, powszechnych, zazwyczaj występujących. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, że szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu powołanego przepisu to taka sytuacja życiowa osoby, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów kwalifikacyjnych w stosunku do istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, czy tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, ale do zdarzeń nadzwyczajnych. Zasiłek celowy z art. 41 u.p.s. społecznej może być zatem przyznany w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych nie wynika, by takie okoliczności zachodziły w rozpatrywanej sprawie. Nie zaszła bowiem żadna wyjątkowa sytuacja uzasadniająca przyznanie tego świadczenia. Rozpad rodziny, konflikty z małżonkiem, brak uregulowania statusu majątkowego, brak rozliczenia pasywów i aktywów majątku, obowiązek alimentacyjny nie są sytuacjami zwykłymi, czy prostymi, nie należą jednak do nietypowych, nadzwyczajnych, czy takich, które pojawiają się nagle. Tym bardziej, że jak wynika z materiału zebranego w sprawie konflikt między małżonkami nasilił się od 2013r. a w trakcie małżeństwa żona Skarżącego nie była osobą zatrudnioną na stałe. Organy słusznie uznały, że nie miał miejsce szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego.

Nadto należy wskazać, że ustawodawca w powołanym przepisie posłużył się wyrazem "może", co oznacza, że organom pomocy społecznej został pozostawiony pewien luz decyzji w kwestii decydowania o przyznaniu rozważanej formy wsparcia ze środków publicznych. Samo dysponowanie określonymi środkami finansowymi przez organ administracji publicznej nie stwarza bowiem w tej mierze obowiązku przyznania specjalnego zasiłku celowego (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 17 września 2009 r., sygn. akt IV SA/Wr 260/09, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpatrywanej sprawie nie zachodziły okoliczności uzasadniające przyznanie Skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. Tym samym organy pomocy społecznej nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, odmawiając P. M. przyznania rozważanego świadczenia pieniężnego.

W tej sytuacji Sąd nie znalazł żadnych podstaw do uwzględnienia skargi. Skarga jako niezasadna podlegała zatem oddaleniu na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/