Finanse publiczne. Komentarz do ustawy - art. 86

1

[Zakres regulacji] Przepis ustala tzw. normy ostrożnościowe i sanacyjne. Procedury ostrożnościowe i sanacyjne po raz pierwszy zostały wprowadzone w Polsce w ustawie o finansach publicznych z 1998 r. Mają one istotne znaczenie z punktu widzenia zachowania dyscypliny finansów publicznych w znaczeniu stosowania i przestrzegania ustalonych, granicznych wartości relacji kwoty państwowego długu publicznego do produktu krajowego brutto.

Konstytucja RP w art. 216 ust. 5 określa maksymalną wielkość relacji długu publicznego do PKB: Nie wolno zaciągać pożyczek lub udzielać gwarancji i poręczeń finansowych, w następstwie których państwowy dług publiczny przekroczy 3/5 wartości rocznego produktu krajowego brutto. Sposób obliczania wartości rocznego produktu krajowego brutto oraz państwowego długu publicznego określa ustawa.

2

[Progi i procedury ostrożnościowe i sanacyjne] Ustawa o finansach publicznych szczegółowo określa progi ostrożnościowe, w przypadku przekroczenia których rząd zobowiązany jest do podjęcia określonych w ustawie czynności. Ustawodawca w art. 86 u.f.p. określił trzy progi ostrożnościowe. Procedury ostrożnościowe i sanacyjne są narzędziami o charakterze kontrolnym i nadzorczym, służącymi ograniczeniu rozmiarów państwowego długu publicznego. Procedury ostrożnościowe i sanacyjne mają na celu zapewnienie dotrzymania przez Polskę tzw. kryteriów konwergencji wg Traktatu z Maastricht. Traktat o Unii Europejskiej wprowadził wskaźniki ekonomiczne i zasady finansowe dla państw UE chcących uzyskać pełne członkostwo w tzw. Unii Gospodarczej i Walutowej. Spełnienie tych warunków jest konieczne dla państw członkowskich UE, które chcą wejść do strefy i wprowadzić walutę euro. Mając na uwadze te kryteria, procedury ostrożnościowe regulują określone reakcje organów publicznych na osiągnięcie poziomów relacji państwowego długu publicznego do produktu krajowego brutto (PKB).

3

[Ograniczenia związane z wprowadzonymi procedurami] W sytuacji gdy relacja długu publicznego w stosunku do PKB jest większa od 55%, ale mniejsza od 60%, to w projekcie budżetu na kolejny rok nie przewiduje się istnienia deficytu budżetowego państwa lub uchwala się budżet zapewniający spadek relacji długu publicznego do PKB w stosunku do roku bieżącego.

Ponadto nie przewiduje się wzrostu wynagrodzeń pracowników państwowej sfery budżetowej, a waloryzacja rent i emerytur nie może przekroczyć poziomu wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych w poprzednim roku budżetowym.

4

[Zadania organów państwa w zakresie stosowania wprowadzonych procedur] Dodatkowo wyklucza się możliwość udzielania z budżetu państwa nowych pożyczek i kredytów oraz ogranicza się wzrost wydatków wielu instytucji państwowych, takich jak: Kancelaria Sejmu, Kancelaria Senatu, Kancelaria Prezydenta RP, Trybunał Konstytucyjny, Najwyższa Izba Kontroli, Sąd Najwyższy. W tym przypadku Rada Ministrów jest zobowiązana do przeglądu wydatków budżetu państwa, finansowanych środkami pochodzącymi z kredytów zagranicznych, oraz przeglądu programów wieloletnich. Rada Ministrów jest zobowiązana do przedstawienia programu sanacyjnego, mającego na celu obniżenie relacji długu publicznego do PKB. W tym celu wprowadza się ograniczenia wysokości wydatków jednostki samorządu terytorialnego.

Gdy wartość relacji kwoty państwowego długu publicznego do produktu krajowego brutto jest równa lub większa od 60%, to oprócz postanowień pkt 2 lit. a i b oraz e-g komentowanego przepisu Rada Ministrów jest zobowiązana, w ciągu miesiąca od daty ogłoszenia relacji, do przedstawienia programu sanacyjnego, obniżającego relację poniżej poziomu 60% PKB, ponadto wydatki jednostki samorządu terytorialnego nie mogą być wyższe niż jej dochody, a poczynając od siódmego dnia od ogłoszenia relacji, jednostki sektora finansów publicznych nie mogą udzielać nowych poręczeń i gwarancji.