(1)

Agencję Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Ścigania (Europol) ustanowiono rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/794 (3).

(2)

Misją Europolu jest wspieranie i wzmacnianie działań i wzajemnej współpracy właściwych organów państw członkowskich zdefiniowanych w rozporządzeniu (UE) 2016/794 (zwanych dalej „właściwymi organami państw członkowskich”) w zakresie zapobiegania i zwalczania poważnej przestępczości dotykającej co najmniej dwóch państw członkowskich oraz w zakresie zapobiegania terroryzmowi i formom przestępczości mającym wpływ na wspólny interes objęty polityką Unii oraz ich zwalczania, pełnienie funkcji unijnego centrum informacji kryminalnych oraz elastyczne i skuteczne udzielanie wsparcia operacyjnego poprzez przodowanie w innowacjach i badaniach w dziedzinie egzekwowania prawa oraz opracowywanie europejskich rozwiązań w zakresie działań policyjnych. W trakcie wypełniania swoich podstawowych zadań, takich jak analizowanie i wymiana informacji oraz udzielanie wsparcia operacyjnego i technicznego, Europol wnosi rzeczywistą wartość dodaną dla bezpieczeństwa Unii Europejskiej.

(3)

Przemyt migrantów jest działalnością przestępczą charakteryzującą się brakiem szacunku dla ludzkiego życia i godności ludzkiej w pogoni za zyskiem, naruszaniem praw podstawowych osób, których dotyczy, oraz utrudnianiem osiągnięcia celów Unii w zakresie zarządzania migracjami. W konkluzjach z dnia 9 lutego 2023 r. Rada Europejska potwierdziła znaczenie walki z przemytnikami oraz zamiar zintensyfikowania działań, aby zapobiegać wyjazdom o nieuregulowanym charakterze i ofiarom w ludziach w drodze zacieśnienia współpracy z krajami pochodzenia i tranzytu. Handel ludźmi jest poważnym przestępstwem popełnianym często w ramach przestępczości zorganizowanej, stanowi rażące naruszenie praw podstawowych oraz jest wyraźnie zakazany przez Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej (zwaną dalej „Kartą praw podstawowych”). Zapobieganie handlowi ludźmi i zwalczanie tego procederu oraz wspieranie ofiar handlu ludźmi, niezależnie od ich kraju pochodzenia, pozostaje jednym z priorytetów Unii i państw członkowskich. W tym celu ważna jest poprawa reagowania organów ścigania na przemyt migrantów i handel ludźmi przez zwiększenie ogólnych zdolności Europolu, a w szczególności jego unijnego ośrodka dysponującego specjalistyczną wiedzą fachową w zakresie zwalczania przemytu migrantów i handlu ludźmi.

(4)

Aby zapobiegać transgranicznej poważnej przestępczości zorganizowanej i terroryzmowi, wykrywać takie przestępstwa i prowadzić w ich sprawie postępowania przygotowawcze, konieczna jest koordynacja i wspólne działania. Rola Europolu we wspieraniu państw członkowskich w zakresie wymiany informacji o charakterze operacyjnym i w zakresie postępowań przygotowawczych prowadzonych przez państwa członkowskie znacznie się zmieniła dzięki opracowaniu innowacyjnych koncepcji stosowanych wobec podmiotów przestępczych stwarzających wysokie zagrożenie dla bezpieczeństwa. Coraz wyższy stopień złożoności wsparcia i współpracy wymaga specyficznych kompetencji i zasobów, w które państwa członkowskie i Europol muszą inwestować. Wykorzystanie operacyjnych grup zadaniowych umożliwia państwom członkowskim, przy wsparciu Europolu, prowadzenie wspólnych i skoordynowanych działań o charakterze priorytetowym w zakresie wymiany informacji o charakterze operacyjnym, co wiąże się z wymianą informacji o charakterze operacyjnym i odkrywaniem powiązań czy przeprowadzaniem analiz, oraz prowadzenie postępowań przygotowawczych, zwłaszcza w sprawie siatek i grup przestępczych, a także pojedynczych podmiotów przestępczych, stanowiących duże zagrożenie dla bezpieczeństwa. Wspierając tę elastyczną i tymczasową współpracę operacyjną, Europol powinien mieć możliwość udostępniania uczestniczącym państwom członkowskim wsparcia analitycznego, operacyjnego, technicznego, finansowego oraz w zakresie badań kryminalistycznych. Operacyjne grupy zadaniowe powinny być w możliwie największym stopniu zintegrowane z europejską multidyscyplinarną platformą przeciwko zagrożeniom kryminalnym (EMPACT).

(5)

Równocześnie z wymianą informacji o charakterze operacyjnym w związku z działaniem operacyjnych grup zadaniowych można wszczynać postępowania przygotowawcze w co najmniej jednym państwie członkowskim, które w ramach podejścia uzupełniającego może skorzystać na utworzeniu wspólnego zespołu dochodzeniowo-śledczego w celu gromadzenia materiału dowodowego. Zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2016/794 Europol może zaproponować zainteresowanym państwom członkowskim utworzenie wspólnego zespołu dochodzeniowo-śledczego.

(6)

W 2016 r. zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2016/794 zarząd Europolu (zwany dalej „zarządem”) ustanowił Europejskie Centrum ds. Przemytu Migrantów jako unijne centrum dysponujące specjalistyczną wiedzą fachową. Wzrost działalności przestępczej przemytników migrantów i handlarzy ludźmi, którzy ułatwiają osobom o nieuregulowanym statusie przybycie do Unii i niedozwolone przemieszczanie się w jej granicach, zdolność zorganizowanych grup przestępczych do szybkiego przystosowania się oraz rozwój nowych sposobów działania i zaawansowanych metod wskazują na pilną konieczność znacznego zwiększenia roli tego ośrodka przez nadanie mu stałej struktury w ramach Europolu. Nazwa tego ośrodka powinna brzmieć „Europejskie Centrum Zwalczania Przemytu Migrantów”.

(7)

Europejskie Centrum Zwalczania Przemytu Migrantów powinno zapewniać państwom członkowskim wsparcie strategiczne, operacyjne i techniczne w celu zapobiegania przemytowi migrantów i handlowi ludźmi oraz zwalczania tych przestępstw. W tym kontekście Europejskie Centrum Zwalczania Przemytu Migrantów powinno również pomagać podczas identyfikacji ofiar handlu ludźmi lub innych osób wymagających szczególnego traktowania, a także współpracować w niezbędnym zakresie z koordynatorem UE ds. zwalczania handlu ludźmi, o którym mowa w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/36/UE (4).

(8)

W trosce o jak największą skuteczność Europejskiego Centrum Zwalczania Przemytu Migrantów oraz terminową i systematyczną koordynację i wymianę informacji w celu przeciwdziałania przemytowi migrantów i handlowi ludźmi na poziomie Unii w skład Europejskiego Centrum Zwalczania Przemytu Migrantów powinni wchodzić przedstawiciele Agencji Unii Europejskiej ds. Współpracy Wymiarów Sprawiedliwości w Sprawach Karnych (Eurojust) oraz Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej, stosownie do ich mandatów. Europejskie Centrum Zwalczania Przemytu Migrantów powinno również mieć możliwość zapraszania Komisji, głównych podmiotów w ramach EMPACT oraz innych odpowiednich organów lub agencji Unii, takich jak Agencja Unii Europejskiej ds. Azylu, do pomocy w realizacji jego działań, jeżeli działania, jakie należy podjąć, wchodzą w zakres ich kompetencji. Ponadto Europejskie Centrum Zwalczania Przemytu Migrantów powinno mieć możliwość współpracy z urzędnikami łącznikowymi ds. imigracji znajdującymi się w państwach trzecich, a jeżeli jest to absolutnie konieczne i proporcjonalne – z Europejską Służbą Działań Zewnętrznych i odpowiednimi misjami w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony, zgodnie z ich odpowiednimi uprawnieniami i zgodnie z mandatem Europolu.

(9)

W celu zapewnienia, aby Europejskie Centrum Zwalczania Przemytu Migrantów działało skutecznie i sprawnie, o jego funkcjonowaniu, w tym o jego zadaniach i składzie, powinien decydować zarząd zgodnie z niniejszym rozporządzeniem.

(10)

Utworzenie Europejskiego Centrum Zwalczania Przemytu Migrantów pozostaje bez uszczerbku dla roli i funkcji zarządu, w szczególności przy podejmowaniu decyzji, z uwzględnieniem wymogów związanych z działalnością i finansowych, dotyczących ustanawiania wewnętrznych struktur Europolu, w tym innych unijnych ośrodków dysponujących specjalistyczną wiedzą fachową na wniosek dyrektora wykonawczego.

(11)

EMPACT zrzesza wiele różnych właściwych organów na zasadzie partnerstwa i stanowi ramy skoordynowanego reagowania na zorganizowaną i poważną przestępczość międzynarodową, a także pełni rolę katalizatora, jeżeli chodzi o wdrażanie unijnych polityk i strategii bezpieczeństwa. W celu wzmocnienia reagowania Unii w odniesieniu do zapobiegania poważnym przestępstwom i przestępczości zorganizowanej, co obejmuje również przemyt migrantów i handel ludźmi, Europol i wszystkie właściwe organy na podstawie niniejszego rozporządzenia powinny zacieśnić współpracę w ramach EMPACT i zwiększyć wsparcie operacyjne w zakresie działań prowadzonych przez tę platformę. W tym celu Europol powinien mieć możliwość wzmocnienia swojego wsparcia strategicznego, operacyjnego i finansowego na rzecz działań operacyjnych realizowanych w ramach EMPACT, w tym również – w stosownych przypadkach – poprzez zaangażowanie głównych podmiotów w ramach EMPACT. Właściwe organy państw członkowskich zaangażowane w realizację działań operacyjnych w ramach EMPACT powinny przekazywać Europolowi wszelkie odpowiednie informacje.

(12)

Europol powinien przekazywać właściwym organom państw członkowskich dane nieosobowe dotyczące operacyjnych grup zadaniowych. Takie dane obejmują między innymi odpowiednie obszary, na których prowadzona jest działalność przestępcza, sposoby działania zamieszanych podmiotów przestępczych oraz właściwe organy uczestniczące w operacyjnych grupach zadaniowych. Europol powinien również ułatwiać komunikację między państwami członkowskimi prowadzącymi operacyjne grupy zadaniowe a państwami członkowskimi prowadzącymi działania operacyjne w ramach EMPACT.

(13)

Europol powinien gromadzić i przetwarzać dane osobowe w ramach zapobiegania przemytowi migrantów i handlowi ludźmi, ich wykrywania i prowadzenia postępowań przygotowawczych w ich sprawie zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2016/794 i rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1725 (5) oraz zgodnie z obowiązującymi unijnymi standardami ochrony danych, w tym z zasadami celowości, konieczności i proporcjonalności.

(14)

W należycie uzasadnionych przypadkach przekazywanie danych osobowych przez Europol do państw trzecich może – w przypadku braku decyzji stwierdzającej odpowiedni stopień ochrony czy adekwatnych lub odpowiednich zabezpieczeń ochrony danych – odbywać się zgodnie z art. 25 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2016/794.

(15)

Europol powinien stanowić unijne centrum informacji kryminalnych i pełnić rolę podmiotu zapewniającego usługi, w szczególności przez udostępnianie bezpiecznej sieci wymiany danych, takiej jak aplikacja sieci bezpiecznej wymiany informacji (zwana dalej „aplikacją SIENA”), w celu ułatwienia wymiany informacji między państwami członkowskimi, Europolem, innymi organami Unii, państwami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi, zgodnie z niniejszym rozporządzeniem i dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/977 (6).

(16)

Skuteczna wymiana informacji na temat egzekwowania prawa obejmuje wymianę danych biometrycznych, na przykład odcisków palców lub wizerunków twarzy zdefiniowanych w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/680 (7). Skuteczne wykorzystanie danych biometrycznych ma kluczowe znaczenie dla zlikwidowania luk i słabych punktów, dzięki którym terroryści i inni przestępcy starają się ukryć pod fałszywymi lub wielokrotnymi tożsamościami. Zgodnie z art. 30 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2016/794 ramy prawne Europolu umożliwiają mu już przetwarzanie danych biometrycznych w celach operacyjnych oraz w celu zapobiegania przestępstwom objętym jej celami lub zwalczania tych przestępstw. Jak jednak podkreślono w sprawozdaniu specjalnym Europejskiego Trybunału Obrachunkowego z 2021 r. w sprawie wsparcia Europolu na rzecz zwalczania przemytu migrantów, istnieje potrzeba umożliwienia Europolowi skutecznego wykorzystywania danych biometrycznych. Europol powinien zatem dysponować możliwością skutecznego i sprawnego przetwarzania danych biometrycznych, aby móc lepiej wspierać państwa członkowskie, w tym również w zwalczaniu przemytu migrantów i handlu ludźmi.

(17)

Przetwarzanie danych biometrycznych powinno odbywać się przy zapewnieniu istniejących zabezpieczeń określonych w rozporządzeniach (UE) 2016/794 i (UE) 2018/1725 oraz powinno być absolutnie niezbędne oraz proporcjonalne do zamierzonego celu. Szczególną uwagę należy zwrócić na określenie odpowiednich standardów jakości mających zastosowanie do przetwarzania i przechowywania danych biometrycznych. Te standardy jakości powinny być spójne z odpowiednimi minimalnymi standardami jakości określonymi w prawie Unii w odniesieniu do porównywalnego przetwarzania danych biometrycznych w celu zapewnienia równoważnego poziomu jakości, w tym z minimalnymi standardami jakości ustanowionymi przez Komisję na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/982 (8).

(18)

Aktywne zaangażowanie państw członkowskich i wymiana wszystkich odpowiednich informacji z Europolem ma zasadnicze znaczenie dla kompleksowego i skoordynowanego podejścia Unii do walki z przemytem migrantów i handlem ludźmi. W tym celu zachęca się państwa członkowskie do utworzenia centralnych służb specjalizujących się w walce z przemytem migrantów i handlem ludźmi przy zapewnieniu synergii z krajowymi koordynatorami ds. zwalczania handlu ludźmi lub równoważnymi mechanizmami ustanowionymi zgodnie z dyrektywą 2011/36/UE, a także do zapewnienia im wystarczających zasobów w celu zapobiegania przemytowi migrantów i handlowi ludźmi oraz zwalczania tych zjawisk, a także efektywnej wymiany informacji z Europolem na temat postępowań przygotowawczych za pomocą aplikacji SIENA.

(19)

Państwa członkowskie powinny zapewnić, aby wszystkie odpowiednie informacje na potrzeby zapobiegania przemytowi migrantów i handlowi ludźmi oraz zwalczania tego procederu, w tym informacje przekazywane przez urzędników łącznikowych ds. imigracji znajdujących się w państwach trzecich, które uznano za objęte zakresem ram prawnych Europolu, były terminowo i skutecznie udostępniane Europolowi przy użyciu aplikacji SIENA.

(20)

Urzędnicy łącznikowi ds. imigracji wyznaczeni i oddelegowani do państw trzecich przez właściwe organy państw powinni być podłączeni do aplikacji SIENA i powinni z niej korzystać w celu udostępniania Europolowi odpowiednich informacji o przemycie migrantów i handlu ludźmi bezpośrednio lub za pośrednictwem swoich właściwych organów krajowych. Jeżeli połączenie z aplikacją SIENA nie jest możliwe z przyczyn prawnych, organizacyjnych lub technicznych, urzędnicy łącznikowi ds. imigracji wyznaczeni i oddelegowani przez właściwe organy państw członkowskich powinni udostępniać Europolowi odpowiednie informacje innymi bezpiecznymi kanałami za pośrednictwem swojego właściwego organu krajowego. Urzędnicy łącznikowi ds. imigracji wyznaczeni i oddelegowani przez organy krajowe inne niż właściwe organy państw członkowskich, powinni udostępniać odpowiednie informacje właściwemu organowi krajowemu w celu przekazania ich Europolowi.

(21)

Należy zachęcać Europol i właściwe organy państw członkowskich do współpracy w zakresie postępowań przygotowawczych dotyczących przemytu migrantów i handlu ludźmi, w tym również w przypadkach gdy przestępstwa te popełniane są z wykorzystaniem internetu, na przykład za pośrednictwem platform mediów społecznościowych.

(22)

Aby zapobiegać przemytowi migrantów i handlowi ludźmi, wykrywać takie przestępstwa i prowadzić w ich sprawie postępowania przygotowawcze, konieczna jest koordynacja i wspólne działania. W tym celu państwa członkowskie mogą powołać wspólny zespół dochodzeniowo-śledczy zgodnie z decyzją ramową Rady z dnia 13 czerwca 2002 r. (9), w tym przy wsparciu ze strony Europolu. Jeżeli Europol ma powody, by uważać, że powołanie wspólnego zespołu dochodzeniowo-śledczego stanowiłoby wartość dodaną dla prowadzonego postępowania przygotowawczego w sprawie przemytu migrantów lub handlu ludźmi, może zaproponować to odpowiednim państwom członkowskim i podjąć środki, aby pomóc im w powołaniu takiego zespołu zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2016/794. W takich przypadkach Europol powinien ściśle współpracować z Eurojustem.

(23)

Aby wspierać i wzmacniać działania podejmowane przez właściwe organy państw członkowskich, Europol powinien mieć możliwość tymczasowego oddelegowania pracowników, w tym ekspertów krajowych, w celu udzielenia wsparcia analitycznego, operacyjnego, technicznego lub w zakresie badań kryminalistycznych. Takie oddelegowanie powinno odbywać się w szczególności w przypadku złożonych, zakrojonych na szeroką skalę priorytetowych postępowań przygotowawczych oraz wymiany informacji o charakterze operacyjnym, jeżeli potrzebne jest wsparcie Europolu. Takie oddelegowania powinny również wspierać dalsze kontrole bezpieczeństwa z wykorzystaniem baz danych Europolu lub krajowych baz danych w celu ułatwienia szybkiej wymiany informacji z myślą o wzmocnieniu kontroli na granicach zewnętrznych Unii (dodatkowe kontrole bezpieczeństwa), lub zespoły wspierające zarządzanie migracjami zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1896 (10). Europol powinien również korzystać z takich oddelegowań, aby wspierać państwa członkowskie w związku z ważnymi wydarzeniami międzynarodowymi.

(24)

Oddelegowania pracowników Europolu na terytorium państwa członkowskiego powinny być dokonywane na wniosek właściwych organów danego państwa członkowskiego oraz za ich zgodą i w porozumieniu z nimi. Na potrzeby oddelegowań pracowników Europolu na terytorium państwa członkowskiego, dane państwa członkowskie powinny niezwłocznie przekazywać Europolowi jako unijnemu centrum informacji kryminalnych, wszystkie odpowiednie informacje w celu wspierania i wzmacniania działań państw członkowskich.

(25)

Wzmocnienie ram prawnych Europolu stanowi okazję do wyjaśnienia, że cele Europolu powinny również wyraźnie obejmować naruszenia unijnych środków ograniczających, zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1226 (11). Unijne środki ograniczające są podstawowym narzędziem służącym ochronie wartości Unii, jej bezpieczeństwa, niezależności i integralności, umacnianiu i wspieraniu demokracji, praworządności, praw człowieka i zasad prawa międzynarodowego oraz utrzymaniu pokoju międzynarodowego, zapobieganiu konfliktom i wzmacnianiu bezpieczeństwa międzynarodowego zgodnie z celami i zasadami Karty Narodów Zjednoczonych. W przypadku gdy naruszenie unijnych środków ograniczających stanowi również inną formę przestępstwa wymienioną w załączniku I do rozporządzenia (UE) 2016/794, Europol wspiera postępowania przygotowawcze prowadzone przez państwa członkowskie w odniesieniu do mienia pochodzącego z działalności przestępczej i należącego do osób fizycznych i prawnych podlegających sankcjom unijnym lub postępowania przygotowawcze związane z obchodzeniem sankcji handlowych i gospodarczych nałożonych przez Unię. Z uwagi na to, że naruszenia unijnych środków ograniczających stanowią formę przestępczości mającą wpływ na wspólny interes objęty polityką Unii oraz formę przestępczości, z jaką państwa członkowskie mają coraz częściej do czynienia, Europol powinien być uprawniony do podejmowania działań w celu wspierania i wzmacniania działań podejmowanych przez państwa członkowskie w tym zakresie. Uprawnienia te stanowią wsparcie dla państw członkowskich w ich wzajemnej współpracy oraz we współpracy z Europolem, Eurojustem i Prokuraturą Europejską w ramach ich odpowiedniej właściwości i zgodnie z obowiązującymi ramami prawnymi w celu skutecznego prowadzenia postępowań przygotowawczych w sprawie naruszeń unijnych środków ograniczających i ich ścigania.

(26)

Zgodnie z art. 3 Protokołu nr 21 w sprawie stanowiska Zjednoczonego Królestwa i Irlandii w odniesieniu do przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, załączonego do Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) i do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), Irlandia powiadomiła o chęci uczestniczenia w przyjęciu i stosowaniu niniejszego rozporządzenia.

(27)

Zgodnie z art. 1 i 2 Protokołu nr 22 w sprawie stanowiska Danii, załączonego do TUE i do TFUE, Dania nie uczestniczy w przyjęciu niniejszego rozporządzenia i nie jest nim związana ani go nie stosuje.

(28)

Zgodnie z art. 42 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2018/1725 skonsultowano się z Europejskim Inspektorem Ochrony Danych, który wydał opinię dnia 23 stycznia 2024 r.

(29)

Ponieważ cel niniejszego rozporządzenia, mianowicie poprawa skuteczności zapobiegania przemytowi migrantów i handlowi ludźmi, wykrywania tych przestępstw oraz prowadzenia stosownych postępowań przygotowawczych w tym zakresie, nie może zostać osiągnięty w sposób wystarczający samodzielnie przez państwa członkowskie w związku z transgranicznym charakterem tych przestępstw, natomiast ze względu na wpływ współpracy i wymiany informacji możliwe jest lepsze osiągnięcie tych celów na poziomie Unii, może ona podjąć działania zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 TUE. Zgodnie z zasadą proporcjonalności, określoną w tym artykule, niniejsze rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu.

(30)

Niniejsze rozporządzenie jest w pełni zgodne z prawami podstawowymi i zabezpieczeniami oraz z zasadami uznanymi w szczególności w Karcie praw podstawowych, w szczególności z prawem do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego oraz prawem do ochrony danych osobowych, określonymi w art. 7 i 8 Karty praw podstawowych oraz w art. 16 TFUE.

(31)

Należy zatem odpowiednio zmienić rozporządzenie (UE) 2016/794,