(1)

Przyciąganie i zatrzymywanie obywateli państw trzecich posiadających specjalistyczne umiejętności lub duży potencjał innowacyjny, w tym naukowców, studentów i absolwentów nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM), pracowników o wysokich kwalifikacjach i umiejętnościach, założycieli przedsiębiorstw typu start-up i innowacyjnych przedsiębiorców, ma zasadnicze znaczenie dla utrzymania wzrostu gospodarczego, konkurencyjności i wiodącej pozycji technologicznej Unii.

(2)

Przyciąganie talentów na potrzeby innowacji jest szczególnie ważne w sektorach kluczowych dla konkurencyjności i autonomii strategicznej Unii, w tym w sektorach technologii informacyjno-komunikacyjnych, najbardziej zaawansowanych technologii i pionierskich innowacji, takich jak sztuczna inteligencja („AI”), obliczenia kwantowe i półprzewodniki, światy wirtualne, czyste technologie i technologie energii odnawialnej (w tym technologia jądrowa), biotechnologia (w tym zastosowania w dziedzinie zdrowia i biogospodarce), zaawansowana produkcja i materiały oraz cyberbezpieczeństwo.

(3)

Utrzymujące się niedobory pracowników i kwalifikacji w sektorach wysoce innowacyjnych osłabiają zdolność Unii do osiągania jej celów. Od 2015 r. niedobory te wzrosły niemal dwukrotnie i według prognoz będą się nadal utrzymywać, a do 2035 r. ponad połowa nowych miejsc pracy będzie wymagała wysoko wykwalifikowanych pracowników. Jedną z przyczyn tych niedoborów jest nierówność płci, szczególnie jeśli chodzi o pracowników naukowych i inżynierów oraz pracowników sektora przedsiębiorstw. Niedobory te wynikają również z barier utrudniających pełne wykorzystanie umiejętności obywateli państw trzecich już przebywających w Unii, w tym trudności z uznawaniem kwalifikacji i ograniczony dostęp do zatrudnienia odpowiadającego ich profilom. Problem ten dotyka w nieproporcjonalnie dużym stopniu małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) oraz przedsiębiorstwa typu start-up, które napotykają trudności w przyciąganiu talentów niezbędnych do zwiększenia skali działalności i konkurowania na arenie międzynarodowej (1).

(4)

Zasadnicze znaczenie ma wykorzystanie potencjału siły roboczej samej Unii. Przyciągnięcie wykwalifikowanych i innowacyjnych osób spoza Unii jest jednak również niezbędne, aby zapewnić zrównoważoną rezerwę talentów, która wzmocni konkurencyjność Unii i umożliwi postępy w realizacji jej priorytetów strategicznych. W związku z coraz bardziej niepewną sytuacją na świecie otwartość Unii, poszanowanie praw podstawowych, wolność akademicka i silne instytucje demokratyczne stanowią o atrakcyjności Unii w oczach wykwalifikowanych i innowacyjnych osób poszukujących stabilnego i otwartego otoczenia, które umożliwia im swobodne życie, pracę i tworzenie.

(5)

W pakcie o migracji i azylu (2) potwierdzono znaczenie przyciągania do Unii umiejętności i talentów. W ostatnich latach Komisja przedstawiła zestaw środków ustawodawczych, operacyjnych i przyszłościowych, w tym wniosek dotyczący ustanowienia unijnej puli talentów (3) mający na celu rozwijanie międzynarodowej rekrutacji oraz ustanowienie partnerstw w zakresie talentów z myślą o wspieraniu ustrukturyzowanych ram współpracy z krajami partnerskimi.

(6)

Skutecznemu wdrażaniu środków przyciąganiu talentów powinna służyć współpraca z krajami partnerskimi, w szczególności w zakresie bezpieczeństwa dokumentów, zarządzania tożsamością i wymiany informacji, a także w zakresie rozwiązywania ewentualnych problemów związanych z drenażem mózgów. Taka współpraca powinna mieć na celu pogłębianie wzajemnego zaufania, przyczynianie się do integralności procedur przyjmowania i uzupełnianie szerszych partnerstw UE, w tym partnerstw w zakresie talentów oraz zaangażowania w kontekście rozszerzenia i sąsiedztwa. W związku z tym w Pakcie na rzecz regionu śródziemnomorskiego (4) podkreśla się znaczenie mobilności talentów dla budowania kompleksowych partnerstw, m.in. przez wspieranie szkolnictwa wyższego, zwiększanie mobilności studentów i zaproponowanie utworzenia Uniwersytetu Śródziemnomorskiego.

(7)

W dokumencie „Unia umiejętności” (5) wskazano rezultaty na szczeblu unijnym, krajowym, regionalnym i lokalnym, jakie należy osiągnąć, aby przyciągać i zatrzymywać umiejętności z państw trzecich w celu rozwiązania problemu niedoboru wykwalifikowanej siły roboczej i rozwoju talentów w Unii. Podkreślono w nim również znaczenie wspierania integracji i życia rodzinnego w celu przyciągnięcia i zatrzymania wykwalifikowanych pracowników i naukowców, w tym konieczność rozwoju atrakcyjnej kariery naukowej zgodnie z Europejską kartą naukowca.

(8)

W ramach unii umiejętności dąży się do tego, aby do 2030 r. roczna liczba osób uczących się spoza UE przyjeżdżających na studia i pragnących uzyskać dyplom ukończenia studiów wyższych w UE wynosiła co najmniej 350 000. Program Erasmus+ jest ważnym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi unii umiejętności, m.in. przez inicjatywy przewodnie, takie jak program Erasmus Mundus, sojusze w ramach inicjatywy Uniwersytety Europejskie i przyszły wspólny europejski dyplom/znak jakości.

(9)

Przyszła strategia kształcenia i szkolenia zawodowego (VET), zapowiedziana w komunikacie w sprawie unii umiejętności, również przyczyni się do zwiększenia atrakcyjności studentów i absolwentów VET, którzy mogą wspierać innowacje w Unii.

(10)

Inicjatywa „Wybierz naukę. Wybierz Europę” (6) promuje Europę jako doskonałe miejsce dla międzynarodowych studentów, naukowców i specjalistów, a unijna strategia na rzecz przedsiębiorstw typu start-up i scale-up (7) ma na celu uczynienie Europy najlepszym miejscem na świecie do zakładania i rozwijania globalnych przedsiębiorstw technologicznych, w tym przedsiębiorstw w dziedzinie najbardziej zaawansowanych technologii. Inicjatywy te, wraz z Planem działania na rzecz kontynentu sztucznej inteligencji (8), uwypuklają strategiczne znaczenie sektorów najbardziej zaawansowanych technologii, sztucznej inteligencji, czystych technologii, zdrowia i technologii cyfrowych dla konkurencyjności i suwerenności Europy, a także potrzebę zapewnienia, aby UE mogła przyciągnąć wykwalifikowanych specjalistów, którzy będą pobudzać rozwój tych sektorów. Działania „Maria Skłodowska-Curie” są kluczowym instrumentem przyciągania i zatrzymywania międzynarodowych talentów w Europie, wspierającym szkolenie i rozwój kariery naukowców z całego świata na wszystkich etapach ich drogi zawodowej. Ponadto inicjatywa UE „Niebieski dywan”, uruchomiona w ramach unijnej strategii na rzecz przedsiębiorstw typu start-up i scale-up, ułatwi przyciąganie i zatrzymywanie wysoko wykwalifikowanych i zróżnicowanych talentów, oraz będzie ukierunkowana na kształcenie w zakresie przedsiębiorczości, aspekty opcji na akcje dla pracowników związane z podatkami i zatrudnienie transgraniczne.

(11)

Komisja oferuje wsparcie za pomocą trwających i planowanych inicjatyw mających wzmocnić atrakcyjność UE dla talentów, zwłaszcza za pośrednictwem działań pt. „Wybierz Europę” w dziedzinie badań naukowych i innowacji. Wysiłki te będą również polegać na oferowaniu możliwości finansowania i prowadzeniu działań w zakresie informowania talentów o możliwościach zatrudnienia w unijnych organizacjach badawczych.

(12)

Przyszły europejski plan na rzecz innowacji ma na celu zwiększenie i przyspieszenie wdrażania innowacji oraz poprawę otoczenia regulacyjnego pod kątem innowacyjnych przedsiębiorstw, w tym przedsiębiorstw typu start-up i scale-up. Wniosek Komisji dotyczący aktu o europejskiej przestrzeni badawczej (EPB) wesprze również inwestycje w badania i rozwój, dostosuje unijne i krajowe priorytety inwestycji oraz ułatwi mobilność naukowców do Unii i w jej obrębie. Plan działania Komisji na rzecz kobiet w badaniach naukowych, innowacjach i przedsiębiorstwach typu start-up będzie dotyczył utrzymujących się nierówności płci, które utrudniają pełne wykorzystanie talentów i potencjału innowacyjnego, a jego celem będzie uczynienie UE do 2030 r. najbardziej atrakcyjnym miejscem na świecie dla kobiet, jeżeli chodzi o te dziedziny.

(13)

Przyciąganie międzynarodowych talentów na potrzeby innowacji i konkurencyjności jest również jednym z kluczowych celów strategii UE w zakresie polityki wizowej (9), w której określono ramy polityki wizowej sprzyjające długoterminowym interesom Europy dzięki zwiększeniu bezpieczeństwa w całej strefie Schengen, wspieraniu dobrobytu i konkurencyjności UE oraz eksponowaniu pozycji i odporności Europy na arenie międzynarodowej.

(14)

Unia powinna wdrożyć już rozpoczęte działania i zwiększyć swoje starania przez wprowadzenie dodatkowych środków, aby stać się atrakcyjnym miejscem docelowym dla międzynarodowych talentów, których umiejętności, wiedza lub działalność mogą przyczynić się do poprawy jej konkurencyjności i rozwoju ekosystemów innowacji. Środki te powinny poprawić dostęp do unijnych i krajowych ram dotyczących studiów, badań naukowych, zatrudnienia w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji i umiejętności, założycieli przedsiębiorstw typu start-up i innowacyjnych przedsiębiorców, oraz wdrażanie tych ram.

(15)

Elastyczność przewidzianą w unijnych ramach prawnych należy wykorzystać do przyspieszenia i ułatwienia przyjmowania międzynarodowych talentów oraz zwiększenia atrakcyjności Unii. Środkom tym powinny towarzyszyć środki operacyjne zarówno na szczeblu unijnym, jak i krajowym.

(16)

Dorobek prawny UE zapewnia ramy przyciągania i zatrzymywania talentów z państw trzecich. Dyrektywa (UE) 2016/801 („dyrektywa w sprawie studentów i naukowców”) (10) harmonizuje warunki wjazdu i pobytu studentów i naukowców, co ułatwia mobilność oraz możliwości odbycia studiów i prowadzenia badań naukowych; w dyrektywie (UE) 2021/1883 („dyrektywie w sprawie niebieskiej karty UE”) (11) ustanowiono wspólne zasady dotyczące przyjmowania oraz praw pracowników o wysokich kwalifikacjach. Uzupełnieniem tych przepisów jest dyrektywa Rady 2003/86/WE („dyrektywa w sprawie łączenia rodzin”) (12) określająca warunki łączenia rodzin, które odgrywa ważną rolę w przyciąganiu i zatrzymywaniu utalentowanych obcokrajowców oraz propagowaniu długoterminowej integracji.

(17)

Długotrwałe procedury, trudności utalentowanych pracowników w dostępie do konsulatów, brak informacji i złożone systemy krajowe, w tym dotyczące założycieli przedsiębiorstw typu start-up i innowacyjnych przedsiębiorców, nadal osłabiają skuteczność unijnych ram oraz ograniczają ich atrakcyjność i widoczność na szczeblu globalnym. Ograniczają one również wpływ działań Unii w innych obszarach, takich jak edukacja, badania naukowe czy innowacje.

(18)

Aby przyciągnąć do Unii międzynarodowe talenty, konieczne są szybkie, przejrzyste i przewidywalne procedury przyjmowania. Można podjąć konkretne działania służące uproszczeniu i zwiększeniu przewidywalności procesów przyjmowania, skróceniu okresu rozpatrywania wniosków oraz odpowiedniemu wyposażeniu systemów konsularnych i administracyjnych, aby mogły one sprawnie rozpatrywać wnioski oraz zapewniać ochronę przed potencjalnymi nadużyciami, m.in. przy wsparciu finansowym Unii.

(19)

Poprawa perspektyw długoterminowych ma kluczowe znaczenie dla przyciągnięcia i zatrzymania naukowców, międzynarodowych studentów, pracowników o wysokich kwalifikacjach i umiejętnościach oraz założycieli przedsiębiorstw typu start-up i innowacyjnych przedsiębiorców. Dyrektywa Rady 2003/109/WE („dyrektywa w sprawie rezydentów długoterminowych”) (13) daje możliwość uzyskania statusu rezydenta długoterminowego UE po pięciu latach legalnego i nieprzerwanego pobytu w państwie członkowskim oraz wspiera bardzo mobilne talenty, takie jak naukowcy i wysoko wykwalifikowani pracownicy. Przyjęcie wniosku Komisji (14) dotyczącego przekształcenia dyrektywy w sprawie rezydentów długoterminowych przyczyniłoby się do zwiększenia atrakcyjności Unii.

(20)

Ułatwienie uznawania kwalifikacji i walidacji umiejętności obywateli państw trzecich ma również kluczowe znaczenie dla skuteczności polityki przyciągania i zatrzymywania pracowników. W ramach inicjatywy na rzecz przenoszenia umiejętności, która ma zostać przyjęta w 2026 r., zbadana zostanie możliwość przedstawienia wniosku w sprawie wspólnych zasad umożliwiających uproszczenie procedur uznawania i walidacji kwalifikacji i umiejętności obywateli państw trzecich.

(21)

Usprawnienie przekazywania informacji talentom za granicą, wzmocnienie koordynacji między kształceniem, szkoleniem, instytucjami badawczymi i podmiotami zajmującymi się innowacjami oraz zapewnienie odpowiednich zdolności administracyjnych mają zasadnicze znaczenie dla przyspieszenia procedur oraz zwiększenia ich przejrzystości i skuteczności.

(22)

Należy przedstawić ukierunkowane zalecenia, aby ułatwić talentom dostęp do Unii i państw członkowskich oraz usprawnić procedury składania wniosków, wzmocnić środki mające na celu przyciągnięcie i zatrzymanie międzynarodowych talentów, które mogą przyczynić się do konkurencyjności i wzrostu gospodarczego Unii, zwiększyć zdolności oraz dostęp do informacji i promowania mechanizmów koordynacji.

(23)

Beneficjenci ochrony międzynarodowej przebywający w UE lub obywatele państw trzecich potrzebujący ochrony przesiedleni w państwie trzecim mogą również posiadać umiejętności potrzebne na europejskim rynku pracy lub duży potencjał innowacyjny. Mogą jednak napotkać szczególne wyzwania związane z uzyskaniem dokumentów pobytowych w celu podjęcia studiów, badań naukowych i zatrudnienia w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji. Obejmuje to rozwiązanie problemów związanych z dostępem do procedur uznawania zagranicznych dyplomów, świadectw i innych dowodów potwierdzających posiadanie kwalifikacji, w szczególności w sytuacji braku dokumentów potwierdzających lub niemożności pokrycia kosztów związanych z procedurami uznawania kwalifikacji. W tym względzie można wykorzystać doświadczenia zdobyte w ramach uzupełniających dróg migracji związanych z pracą lub edukacją, zgodnie z zaleceniem Komisji w sprawie legalnych dróg uzyskania ochrony w UE (15).

(24)

Należy wspierać współpracę i wymianę informacji w zakresie przyciągania talentów na potrzeby innowacji między państwami członkowskimi, partnerami społecznymi i zainteresowanymi stronami, m.in. przez wzajemne uczenie się i wymianę dobrych praktyk. Należy stworzyć platformę przyciągania talentów na potrzeby innowacji, skupiającą ekspertów - udzielających się na istniejących forach - ds. migracji, zatrudnienia, kształcenia i innowacji w celu wytworzenia synergii, zapewnienia koordynacji i monitorowania wdrażania zalecenia.

(25)

Począwszy od 2026 r. Komisja powinna regularnie podsumowywać wdrażanie niniejszego zalecenia, m.in. aby ocenić, czy konieczne są ukierunkowane zmiany legislacyjne mające na celu uproszczenie procedur i lepsze dostosowanie ich do ambitnych zamierzeń UE w zakresie konkurencyjności i innowacji. W tym celu należy zwrócić się do państw członkowskich o informowanie Komisji o istotnych krajowych inicjatywach, reformach, dobrych praktykach i statystykach.

(26)

Niniejsze zalecenie powinno koncentrować się na ramach przyjmowania i pobytu w przypadku pobytów trwających dłużej niż 90 dni. Państwa członkowskie mogą również podjąć decyzję o stosowaniu środków przewidzianych w niniejszym zaleceniu do odpowiednich kategorii obywateli państw trzecich podlegających obowiązkowi wizowemu, którzy odwiedzają UE w celu podjęcia studiów, badań naukowych lub w celach biznesowych, na pobyt do 90 dni w ciągu 180-dniowego okresu, pod warunkiem że jest to zgodne z obowiązującymi ramami prawnymi UE dotyczącymi wiz krótkoterminowych (16).

(27)

Zgodnie z art. 79 ust. 5 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej niniejsze zalecenie nie ma wpływu na kompetencje państw członkowskich w zakresie ustalania wielkości napływu obywateli państw trzecich w poszukiwaniu pracy,