(1)

W art. 195 rozporządzenia (UE) nr 1308/2013 przewidziano możliwość zawieszenia przez Komisję procedury uszlachetniania czynnego w przypadku wystąpienia lub prawdopodobieństwa wystąpienia zakłóceń na rynku unijnym. Środek przewidziany w tym artykule jest środkiem o zasięgu ogólnym, przyjętym przez Komisję w drodze rozporządzenia wykonawczego Komisji.

(2)

Uszlachetnianie czynne jest specjalną procedurą celną określoną w art. 256 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 (2), zgodnie z którą towary nieunijne mogą być wykorzystywane bezcłowo i nieodpłatnie na obszarze celnym Unii w ramach co najmniej jednego procesu przetwarzania przed ich powrotnym wywozem lub dopuszczeniem do obrotu na obszarze celnym Unii, z zastrzeżeniem mających zastosowanie należności celnych przywozowych i opłat przywozowych. Podmioty unijne składają wniosek o pozwolenie na stosowanie procedury uszlachetniania czynnego na podstawie art. 211 ust. 1 tego rozporządzenia.

(3)

W ramach uszlachetniania czynnego istnieją dwie procedury: towary nieunijne mogą być przywożone, przetwarzane i ostatecznie powrotnie wywożone (IM-EX) lub podmioty mogą złożyć wniosek o pozwolenie na uprzedni wywóz produktów przetworzonych uzyskanych z towarów ekwiwalentnych, składających się z towarów unijnych, po którym, w ograniczonym okresie, towary nieunijne, zastąpione towarami ekwiwalentnymi, mogą być przywiezione na obszar celny Unii bezcłowo i nieodpłatnie oraz dopuszczone do obrotu na obszarze celnym Unii (EX-IM). W przypadku cukru załącznik 71-04 do rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) (3) 2015/2446 zezwala na wykorzystanie towarów ekwiwalentnych między surowym cukrem trzcinowym nieunijnym objętym kodami CN 1701 13 90 i 1701 14 90 a burakami cukrowymi objętymi kodem CN 1212 91 80 , pod warunkiem że uzyskiwane są produkty przetworzone objęte kodem CN 1701 99 10 (cukier biały).

(4)

Importer bezcłowego cukru surowego może być innym podmiotem niż eksporter cukru rafinowanego i może mieć siedzibę w innym państwie członkowskim. W związku z tym wywóz cukru białego lub cukru w produkcie przetworzonym może prowadzić do bezcłowego przywozu surowego cukru nieunijnego do państwa członkowskiego innego niż państwo, w którym miał miejsce pierwotny wywóz. Zasadą przewodnią procedury uszlachetniania czynnego jest zrównoważenie ilości towarów przywożonych bezcłowo i nieodpłatnie z odpowiadającym im wywozem towarów przetworzonych, w których skład te towary weszły. W sytuacji EX-IM, gdy przywóz ma miejsce w innym państwie członkowskim, wywóz cukru z jednego państwa członkowskiego może jednak prowadzić do zwiększenia dostępności cukru w innym państwie członkowskim i wpływać na handel wewnątrzunijny.

(5)

W odniesieniu do unijnego rynku cukru jako całości statystyki Eurostatu dotyczące handlu pokazują, że przywóz w ramach procedury uszlachetniania czynnego wzrósł w ciągu ostatnich trzech lat gospodarczych. W roku gospodarczym 2022/23 przywieziono 393 371 ton cukru surowego i 236 201 ton cukru białego. W roku gospodarczym 2024/25 przywóz cukru surowego wzrósł do 587 472 ton, natomiast przywóz cukru białego spadł do 154 915 ton, co oznacza, że całkowita wielkość przywozu cukru w ramach procedury uszlachetniania czynnego wyniosła 742 387 ton, co odpowiada 5 % popytu na rynku unijnym.

(6)

W pierwszych trzech miesiącach roku gospodarczego 2025/26 w ramach procedury uszlachetniania czynnego przywieziono 257 405 ton cukru surowego i 61 537 ton cukru białego. W porównaniu z pierwszymi trzema miesiącami roku gospodarczego 2024/25 stosowanie procedury uszlachetniania czynnego wzrosło o 43 %. Jeżeli tempo przywozu utrzyma się, przywóz w ramach procedury uszlachetniania czynnego za cały rok gospodarczy może ostatecznie osiągnąć poziom 8 % szacowanego popytu w Unii w odniesieniu do roku gospodarczego 2025/26.

(7)

Z informacji zawartych w powiadomieniach państw członkowskich dotyczących cen cukru białego, powierzchni upraw buraków cukrowych i produkcji cukru białego, przekazanych na podstawie rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2017/1185 (4), wynika, że niedawny okres wysokich cen cukru zwiększył atrakcyjność finansową upraw, co doprowadziło do zwiększenia powierzchni upraw buraków cukrowych w latach gospodarczych 2023/24 i 2024/25. Produkcja cukru białego wzrosła odpowiednio z 15,6 mln ton w roku gospodarczym 2023/24 do 16,6 mln ton w roku gospodarczym 2024/25. W tym samym okresie popyt w Unii utrzymywał się na stałym poziomie 15,3 mln ton.

(8)

Zwiększona dostępność, stagnacja popytu i znaczny spadek cen na rynkach światowych doprowadziły do spadku średniej unijnej ceny cukru białego od początku 2024 r. Ostatnia dostępna średnia cena unijna wynosi 516 EUR za tonę w styczniu 2025 r., co oznacza spadek z najwyższego poziomu 856 EUR za tonę w grudniu 2023 r.

(9)

Szereg unijnych uczestników rynku zareagowało na nadwyżkę podaży, zmniejszając produkcję buraków cukrowych i cukru białego w Unii. W roku gospodarczym 2025/26 powierzchnia upraw buraka cukrowego zmniejszyła się o 12 %. W wyniku korzystnych warunków uprawy szacowana produkcja została jednak zmniejszona jedynie o 3 % do 16 mln ton cukru białego. Biorąc pod uwagę sytuację na rynku światowym, oczekuje się, że znaczna część nadwyżki produkcji zostanie dodana do już znacznych poziomów zapasów cukru w Unii, które zgodnie z powiadomieniami państw członkowskich przekazanymi na podstawie rozporządzenia wykonawczego (UE) 2017/1185 wyniosły 2,3 mln ton na koniec roku gospodarczego 2024/25 w porównaniu z 1,5 mln ton na początku roku gospodarczego 2022/23.

(10)

Oprócz zmniejszenia powierzchni upraw buraka cukrowego reakcja rynku przybrała również formę wyraźnie zwiększonego wywozu cukru białego. Statystyki Eurostatu dotyczące handlu za lata 2022/23-2024/25 pokazują, że unijny rynek cukru uległ zmianie z rynku przywozu netto na rynek wywozu netto. W tym okresie zwykły wywóz cukru wzrósł z 0,6 mln ton do 1,6 mln ton, podczas gdy zwykły przywóz zmniejszył się z 2,3 mln ton do 0,6 mln ton. Odzwierciedla to zmniejszone zapotrzebowanie na cukier z państw trzecich na rynku unijnym oraz nadwyżkę produkcji unijnej.

(11)

Według statystyk Eurostatu dotyczących handlu w latach gospodarczych 2022/23 i 2024/25 przywóz w ramach zwykłego przywozu i przywozu w ramach procedury uszlachetniania czynnego łącznie spadł z 3 mln ton do 1,4 mln ton cukru. Przywóz w ramach procedury uszlachetniania czynnego stanowił jednak 54 % całkowitego przywozu cukru w roku 2024/2025 w porównaniu z 21 % w roku 2022/2023. W pierwszych trzech miesiącach roku gospodarczego 2025/26 udział przywozu w ramach procedury uszlachetniania czynnego wynosił 58 % łącznego przywozu. W związku z tym częstsze stosowanie procedury uszlachetniania czynnego w coraz większym stopniu wypierało popyt na cukier pochodzący z Unii i osłabiało skutki rynkowe zmniejszenia zwykłego przywozu i zwiększenia zwykłego wywozu.

(12)

Ponadto przejście od zwykłego przywozu cukru do przywozu w ramach procedury uszlachetniania czynnego wywiera dodatkową presję na średnią cenę w Unii, ponieważ średnia wartość przywozu (koszt, ubezpieczenie, fracht - CIF) w ramach procedury uszlachetniania czynnego jest niższa niż średnia wartość CIF zwykłego przywozu. W ramach procedury uszlachetniania czynnego unijne podmioty gospodarcze mogą przywozić bezcłowo i nieodpłatnie cukier z bardziej konkurencyjnych miejsc pochodzenia niż miejsca pochodzenia, które mają preferencyjny dostęp do rynku unijnego. W szczególności rosnący udział przywozu cukru surowego, który w przypadku procedury uszlachetniania czynnego EX-IM może zostać poddany rafinacji i dopuszczony do swobodnego obrotu na rynku wewnętrznym Unii, wywiera presję na unijne ceny cukru, narażając rynek w większym stopniu na niskie ceny na rynku światowym, i powoduje opóźnienia w ożywieniu rynku. Zmniejsza to również skuteczność starannie skalibrowanych ustaleń dotyczących dostępu do rynku wynegocjowanych w ramach dwustronnych i wielostronnych umów handlowych, w których cukier uznaje się za produkt wrażliwy, zgodnie z wnioskiem Grupy Wysokiego Szczebla ds. Cukru zawartym w jej sprawozdaniu z dnia 5 lipca 2019 r. (5).

(13)

Konkretnie w roku gospodarczym 2024/25 surowy cukier trzcinowy objęty kodem CN 1701 14 90 przywożony w ramach procedury uszlachetniania czynnego miał średnią wartość CIF wynoszącą 469 EUR za tonę w porównaniu ze średnią wartością CIF wynoszącą 604 EUR za tonę w przypadku zwykłego przywozu surowego cukru trzcinowego objętego kodem CN 1701 14 10 . Te ceny CIF oblicza się na podstawie wartości i wielkości tego przywozu zgodnie ze statystykami Eurostatu dotyczącymi handlu. W ramach zwykłego przywozu surowy cukier trzcinowy przywożony w celu uzyskania cukru białego jest objęty kodem CN 1701 14 10 , który podlega procedurze końcowego przeznaczenia. W ramach procedury uszlachetniania czynnego stosuje się kod CN 1701 14 90 w odniesieniu do surowego cukru trzcinowego przywożonego w celu uzyskania cukru białego.

(14)

Chociaż przywóz cukru objętego procedurą uszlachetniania czynnego jest zrównoważony wywozem produktów przetworzonych, nadmierne stosowanie procedury uszlachetniania czynnego, w szczególności przywozu surowego cukru trzcinowego w celu uzyskania cukru białego, wypiera popyt na cukier pochodzący z Unii na rynku unijnym. Przyczynia się to do osłabienia pozycji negocjacyjnej unijnych producentów cukru, opóźnia zawieranie umów oraz zwiększa prawdopodobieństwo akumulacji zapasów i sprzedaży po obniżonych cenach. Skutki te mogą zmienić kształtowanie się cen i planowanie sprzedaży na rynku unijnym, a tym samym spowodować zakłócenia na rynku.

(15)

W związku z powyższym Komisja uważa, że na unijnym rynku cukru występują zakłócenia i może on ulegać dodatkowym zakłóceniom przez stale rosnący udział przywozu w ramach procedury uszlachetniania czynnego, w szczególności w odniesieniu do surowego cukru trzcinowego wykorzystywanego do uzyskania cukru białego, którego wartość CIF była niższa od wartości CIF przywozu zwykłego i znacznie niższa od średniej ceny unijnej.

(16)

Należy zatem zawiesić stosowanie procedury uszlachetniania czynnego w sektorze cukru w odniesieniu do surowego cukru trzcinowego wykorzystywanego do uzyskania cukru białego. Biorąc pod uwagę, że wzrost przywozu w ramach procedury uszlachetniania czynnego dotyczy głównie przywozu surowego cukru trzcinowego, który ma największy udział w całkowitym stosowaniu procedury uszlachetniania czynnego i w przypadku którego różnica w cenie w porównaniu ze zwykłym przywozem jest największa, proporcjonalne jest jedynie częściowe zawieszenie stosowania procedury uszlachetniania czynnego, czyli jedynie w odniesieniu do surowego cukru trzcinowego wykorzystywanego do uzyskania cukru białego.

(17)

Aby uniknąć dalszych zakłóceń na rynku, należy zatem zawiesić udzielanie nowych pozwoleń na uszlachetnianie czynne cukru surowego objętego kodami CN 1701 13 90 i 1701 14 90 wykorzystywanego do uzyskiwania cukru białego oraz wykorzystywanie cukru jako towaru ekwiwalentnego, jak opisano w załączniku 71-04 do rozporządzenia delegowanego (UE) 2015/2446, z dniem opublikowania niniejszego rozporządzenia w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Aby utrzymać pewność prawa i uniknąć zakłóceń w wypełnianiu już obowiązujących zobowiązań umownych wynikających z już udzielonych pozwoleń, należy przewidzieć okres przejściowy wynoszący trzydzieści dni, po upływie którego należy zawiesić te istniejące pozwolenia, które uprawniają do stosowania uszlachetniania czynnego w odniesieniu do surowego cukru trzcinowego lub stosowania towarów ekwiwalentnych.

(18)

W świetle szacunków produkcji na rok gospodarczy 2025/26 oraz skumulowanych zapasów, które zostaną przeniesione na rok gospodarczy 2026/27, przewiduje się, że po zakończeniu bieżącego roku gospodarczego 2025/26 rynek nadal będzie podatny na zakłócenia spowodowane przywozem w ramach procedury uszlachetniania czynnego. Należy zatem zawiesić odpowiednie ustalenia dotyczące procedury uszlachetniania czynnego w odniesieniu do surowego cukru trzcinowego na okres 12 miesięcy do dnia 27 maja 2027 r. Komisja dokona przeglądu skutków zawieszenia w ciągu sześciu miesięcy od daty jego wejścia w życie.

(19)

Środki przewidziane w niniejszym rozporządzeniu są zgodne z opinią Komitetu ds. Wspólnej Organizacji Rynków Rolnych - Rośliny Uprawne i Oliwa z Oliwek,