Jak wypełnić raport imienny ZUS RCA za osobę prowadzącą działalność pozarolniczą

Od 1 stycznia 2022 r. płatnicy składek - m.in. przedsiębiorcy - mają obowiązek rozliczania należności na rzecz ZUS za pomocą nowych wzorów formularzy. Zmieniony został miesięczny raport rozliczeniowy ZUS RCA oraz deklaracja ZUS DRA, natomiast wycofano raport ZUS RZA. Zmianie uległy także terminy przesyłania dokumentacji rozliczeniowej do ZUS.

Od 1 stycznia 2022 r. dotychczas obowiązujący formularz ZUS RCA został zmodyfikowany. Zmiany są podyktowane wejściem w życie ustawy Polski Ład, która radykalnie zmieniła zasady ustalania wysokości składki zdrowotnej przez osoby prowadzące działalność pozarolniczą. Zmiany, które zostały wprowadzone w formularzu ZUS RCA (także w deklaracji ZUS DRA), dotyczą w pierwszej kolejności tej grupy osób ubezpieczonych.

Formularz ZUS RCA od 1 stycznia 2022 r. służy nie tylko do rozliczania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Od 2022 r. używany jest także w sytuacji, gdy osoba ubezpieczona (również przedsiębiorca prowadzący własną działalność) podlega wyłącznie ubezpieczeniu zdrowotnemu. Przed zmianą do rozliczania składki zdrowotnej służył raport imienny ZUS RZA.

Warto przypomnieć, że osoba prowadząca działalność pozarolniczą, która opłaca składki wyłącznie za siebie, należności na rzecz ZUS rozlicza w deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA, a nie w raporcie imiennym. Obowiązek wypełniania raportu ZUS RCA dotyczy zatem tych osób prowadzących działalność pozarolniczą, które - oprócz siebie - zgłaszają do ubezpieczeń przynajmniej jedną osobę ubezpieczoną (np. osobę współpracującą, zleceniobiorcę, pracownika). Zmiany i zakres nowych danych wprowadzonych do deklaracji ZUS DRA po wejściu w życie Polskiego Ładu są analogiczne do zmian wprowadzonych w raporcie imiennym ZUS RCA.

Ważną zmianą, obowiązującą od 2022 r., jest likwidacja szczególnego uprawnienia dotyczącego osób fizycznych prowadzących własną działalność gospodarczą i rozliczających składki tylko za siebie lub tylko za siebie i osobę współpracującą. Osoby te były dotychczas zwolnione z obowiązku składania comiesięcznej dokumentacji rozliczeniowej, jeżeli opłacały składki od najniższej obowiązującej podstawy i w stosunku do poprzedniego

miesiąca nie zachodziła żadna zmiana. Obecnie wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne przedsiębiorcy jest uzależniona m.in. od dochodu lub przychodu uzyskanego z działalności - a tym samym ulega zmianie w kolejnych miesiącach. Z tego względu przedsiębiorcy muszą co miesiąc rozliczać się z ZUS, z uwzględnieniem bieżących danych o przychodach/dochodach z działalności gospodarczej.

Wzór formularza ZUS RCA składanego za osobę prowadzącą działalność pozarolniczą

Komentarz 1. Identyfikator raportu

Należy wpisać identyfikator raportu za miesiąc, którego dotyczy rozliczenie (np. 01 02 2022 - za luty 2022 r.). Identyfikator raportu ZUS RCA musi być zgodny z identyfikatorem deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA przesyłanej w tym samym komplecie dokumentów.

Komentarz 2. Dane identyfikacyjne płatnika składek

W polach 01-09 bloku Dane identyfikacyjne płatnika składek należy podać prawidłowy zestaw danych identyfikacyjnych płatnika: m.in. numery NIP, REGON, PESEL, nazwę skróconą, nazwisko i imię - w zależności od formy prowadzonej działalności (np. pola 03-05 oraz 07-09 wypełniają tylko płatnicy - osoby fizyczne). Identyfikatory powinny być zgodne ze wskazanymi w zgłoszeniu płatnika składek ZUS ZPA/ZUS ZFA/ZUS ZIPA, we wniosku CEIDG-1 lub we wniosku o wpis do KRS oraz NIP-8 złożonym w urzędzie skarbowym.

Komentarz 3. Dane identyfikacyjne osoby ubezpieczonej

W bloku III.A formularza ZUS RCA wpisuje się dane osoby ubezpieczonej, za którą w tym formularzu są rozliczane należne składki. Należy wskazać dane podane w zgłoszeniu do ubezpieczeń ZUS ZUA lub ZUS ZZA, a w przypadku zmiany/korekty danych identyfikacyjnych ubezpieczonego - dane podane w bloku IV dokumentu ZUS ZIUA.

W przypadku obywateli polskich w imiennych raportach miesięcznych podaje się pierwsze imię i nazwisko ubezpieczonego oraz numer PESEL, a w przypadku obcokrajowców, do czasu nadania im identyfikatora PESEL - serię i numer paszportu.

Osoba prowadząca działalność pozarolniczą jest zarazem ubezpieczonym oraz płatnikiem składek na własne ubezpieczenia. Dlatego dane identyfikacyjne osoby ubezpieczonej w przykładowym formularzu są tożsame z danymi płatnika składek.

Komentarz 4. Kod tytułu ubezpieczenia

Należy wpisać 6-znakowy kod tytułu ubezpieczenia podany w zgłoszeniu do ubezpieczeń. Najczęściej stosowane kody tytułu ubezpieczeń przez osoby prowadzące działalność pozarolniczą to:

• 05 10 - osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą (…) dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 60% kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, osoba prowadząca niepubliczną bądź publiczną szkołę, placówkę lub ich zespół na podstawie przepisów o systemie oświaty oraz osoba prowadząca pozarolniczą działalność w zakresie wolnego zawodu;
• 05 12 - osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą (…) mająca ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 60% kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia;
• 05 40 - osoba niepodlegająca ubezpieczeniom społecznym i podlegająca ubezpieczeniu zdrowotnemu, zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (korzystająca z tzw. ulgi na start);
• 05 43 - wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólnicy spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej oraz akcjonariusz prostej spółki akcyjnej wnoszący jako wkład świadczenie pracy lub usług;
• 05 70 - osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą niemająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia (tzw. zasady preferencyjne określone w art. 18a ustawy systemowej); 05 72 - osoba z ustalonym prawem do renty z tytułu niezdolności do pracy;
• 05 90 - osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą niemająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne uzależniona jest od przychodu; 05 72 - osoba z ustalonym prawem do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Dwie ostatnie cyfry kodu tytułu ubezpieczeń informują ZUS o posiadanym prawie do emerytury lub renty osoby ubezpieczonej (lub braku takiego prawa) oraz o posiadanym orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności (lub o braku takiego orzeczenia).

Komentarz 5. Zestawienie należnych składek na ubezpieczenia społeczne

Należy wskazać podstawę wymiaru składek, od której zostaną naliczone należności. Formy ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, za osobę czynnie prowadzącą działalność gospodarczą, przedstawia tabela.

Warto wskazać, że od stycznia 2022 r., ze względu na likwidację raportu ZUS RZA, na formularzu ZUS RCA składki rozliczają także przedsiębiorcy korzystający z tzw. ulgi na start. W raporcie RCA rozliczają tylko składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Tabela. Formy oskładkowania na ubezpieczenia społeczne

Komentarz 6. Wysokość składek

Należy wskazać kwoty składek na poszczególne ubezpieczenia społeczne.

Płatnik składek na własne ubezpieczenia jest zobowiązany do naliczania składek na ubezpieczenia społeczne według stóp procentowych określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

W przypadku raportu składanego za osobę prowadzącą działalność pozarolniczą wszystkie składki, tj.:

• na ubezpieczenie emerytalne - 19,52% podstawy wymiaru,
• na ubezpieczenia rentowe - 8% podstawy wymiaru,
• na ubezpieczenie chorobowe - 2,45% podstawy wymiaru (składka dobrowolna),
• na ubezpieczenie wypadkowe - 1,67% podstawy wymiaru (przyjęto zryczałtowaną wysokość składki obowiązującą do 31 marca 2022 r.),

są w całości finansowane przez ubezpieczonego - czyli osobę prowadzącą działalność.

Komentarz 7. Kwota wpłaty w ramach PPK

Osoba prowadząca działalność pozarolniczą, opłacająca składki na własne ubezpieczenia, nie jest osobą zatrudnioną w rozumieniu ustawy o PPK i w związku z tym nie może za siebie odprowadzać wpłat do PPK.

Komentarz 8. Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne

Należy wskazać obowiązującą przedsiębiorcę podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zmiany w zakresie ustalania tej podstawy i w zakresie wysokości samej składki, m.in. za osoby prowadzące działalność pozarolniczą, stanowią jedną z najistotniejszych regulacji Polskiego Ładu. Ustawodawca zasadniczo uzależnił wysokość obciążeń z tego tytułu od wybranej przez przedsiębiorcę formy opodatkowania oraz od wysokości dochodu (lub przychodu) uzyskiwanego z działalności gospodarczej (zob. szczegółowe wyjaśnienia poniżej).

Przykładowy formularz został wypełniony za osobę prowadzącą działalność gospodarczą opodatkowaną według zasad ogólnych, podatkiem liniowym.

Komentarz 9. Kwota składki zdrowotnej

Od ustalonej podstawy wymiaru należy obliczyć składkę zdrowotną, zgodnie z zasadami obowiązującymi w odniesieniu do danej grupy płatników (przedsiębiorców). Dla osób prowadzących działalność i opodatkowanych podatkiem liniowym składka zdrowotna zasadniczo wynosi 4,9% ustalonej podstawy wymiaru (w przykładzie: 4,9% z 7653,65 zł).

Komentarz 10. Forma opodatkowania

Blok III.E nowego formularza ZUS RCA służy do poinformowania ZUS o obowiązującej płatnika formie opodatkowania. Między innymi od niej są uzależnione zasady, zgodnie z którymi ustala się dla przedsiębiorcy wysokość obciążeń na ubezpieczenie zdrowotne.

Komentarz 11. Opodatkowanie według skali

Pola 01-04 bloku III.E wypełnia przedsiębiorca opodatkowany na zasadach ogólnych, progresywnie według skali podatkowej. Składka dla tej grupy osób wynosi 9% ustalonej podstawy wymiaru.

Dla osób, które prowadzą pozarolniczą działalność (albo korzystają z ulgi na start) i osiągają przychody z działalności gospodarczej oraz stosują opodatkowanie w formie skali, podstawa wymiaru składki zdrowotnej:

• za styczeń 2022 r. - równa się zadeklarowanej kwocie, nie niższej niż 4665,78 zł (tj. 75% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z IV kwartału 2021 r.); sama składka za styczeń 2022 r. nie może być niższa od kwoty 419,92 zł (tj. 9% podstawy wymiaru składki);
• za okres od lutego 2022 r. do stycznia 2023 r. - równa się dochodowi z miesiąca bezpośrednio poprzedzającego miesiąc, za który jest dokonywane rozliczenie; miesięczna podstawa wymiaru składki nie może być niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia (tj. 3010 zł w 2022 r.); sama składka nie może być niższa od kwoty 270,90 zł (tj. 9% z 3010 zł).

Osoba opodatkowana na zasadach ogólnych według skali:

• w polu 01 zaznacza „x”,
• w polu 02 wskazuje kwotę dochodu uzyskanego w miesiącu bezpośrednio poprzedzającym miesiąc, za który jest dokonywane rozliczenie,
• w polu 03 wskazuje podstawę wymiaru składki (równą kwocie dochodu wskazanego w polu 02),
• w polu 04 - oblicza kwotę składki w wysokości 9% od ustalonej podstawy,

z uwzględnieniem minimalnych progów wskazanych powyżej.

Miesięczny dochód (poz. III.E.02) ustala się następująco:

• dochód za pierwszy miesiąc stanowi różnicę między osiągniętymi przychodami a poniesionymi kosztami uzyskania tych przychodów, w rozumieniu ustawy o pdof,
• dochód ustalony w powyższy sposób należy pomniejszyć o kwotę składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, które były opłacone w tym miesiącu - jeżeli nie zaliczono ich do kosztów uzyskania przychodów,
• dochód za kolejne miesiące ustala się jako różnicę między sumą przychodów (osiągniętych od początku roku) a sumą kosztów uzyskania tych przychodów (poniesionych od początku roku),
• dochód ustalony w powyższy sposób należy pomniejszyć o sumę dochodów ustalonych za miesiące poprzedzające i o różnicę między sumą składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe (zapłaconych od początku roku), a sumą składek odliczonych w poprzednich miesiącach. Dochodu nie pomniejsza się jednak o składki, jeżeli zaliczono je do kosztów uzyskania przychodów.

W przypadku gdy podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne, ustalona zgodnie z powyższym schematem, będzie niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku składkowym, podstawę wymiaru składki stanowi kwota minimalnego wynagrodzenia (w 2022 r. 3010 zł).

PRZYKŁAD

Adam B. prowadzi działalność gospodarczą, z której przychody są opodatkowane zgodnie z zasadami ogólnymi, według skali. W styczniu 2022 r. przychody z działalności wyniosły 5000 zł, w lutym - 9000 zł, w marcu - 13 000 zł. Koszty uzyskania przychodów to: w styczniu - 4000 zł, w lutym - 2000 zł, w marcu - 8000 zł. Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, opłacone za wskazane miesiące, zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.

Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne tego przedsiębiorcy wynosi:

• za styczeń 2022 r. - 75% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w IV kwartale 2021 r. (jest obliczana na zasadach obowiązujących w grudniu 2021 r.);

• za luty - 3010 zł (dochód ustalony za styczeń 2022 r. zgodnie z wyliczeniem: 5000 zł - 4000 zł = 1000 zł jest niższy od kwoty minimalnego wynagrodzenia, dlatego ulega podwyższeniu do tej kwoty);

• za marzec 2022 r. - jest to kwota dochodu za luty, wynosząca 7000 zł, co wynika z wyliczenia:

- 5000 zł + 9000 zł = 14 000 zł (suma przychodów za styczeń i luty 2022 r.),

- 4000 zł + 2000 zł = 6000 zł (suma kosztów za styczeń i luty 2022 r.),

- 14 000 zł - 6000 zł - 1000 zł (przychód narastająco - koszty narastająco - dochód za styczeń 2022 r.) = 7000 zł;

• za kwiecień 2022 r. - jest to kwota dochodu za marzec, wynosząca 5000 zł, co wynika z wyliczenia:

- 5000 zł + 9000 zł + 13 000 zł = 27 000 zł (suma przychodów za styczeń, luty i marzec 2022 r.),

- 4000 zł + 2000 zł + 8000 zł = 14 000 zł (suma kosztów za styczeń, luty i marzec 2022 r.),

- 27 000 zł - 14 000 zł - 8000 zł (przychód narastająco - koszty narastająco - dochód za poprzednie miesiące, tj. styczeń i luty 2022 r.) = 5000 zł.

Komentarz 12. Opodatkowanie liniowe

Pola 05-08 bloku III.E wypełnia przedsiębiorca opodatkowany na zasadach ogólnych, liniowo. Składka dla tej grupy osób wynosi (zasadniczo) 4,9% ustalonej podstawy wymiaru.

Dla osób, które prowadzą pozarolniczą działalność (albo korzystają z ulgi na start) i osiągają przychody z działalności gospodarczej oraz stosują opodatkowanie w formie liniowej, podstawa wymiaru składki zdrowotnej:

• za styczeń 2022 r. - równa się zadeklarowanej kwocie, nie niższej niż 4665,78 zł (tj. 75% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z IV kwartału 2021 r.); sama składka za styczeń 2022 r. - zgodnie z wytycznymi ZUS - nie może być niższa od kwoty 419,92 zł (tj. 9% podstawy wymiaru składki);
• za okres od lutego 2022 r. do stycznia 2023 r. - równa się dochodowi z miesiąca bezpośrednio poprzedzającego miesiąc, za który jest dokonywane rozliczenie; miesięczna podstawa wymiaru składki nie może być niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia (tj. 3010 zł w 2022 r.); sama składka nie może być niższa od kwoty 270,90 zł (tj. 9% z 3010 zł).

Osoba opodatkowana liniowo:

• w polu 05 zaznacza „x”,
• w polu 06 wskazuje kwotę dochodu uzyskanego w miesiącu bezpośrednio poprzedzającym miesiąc, za który jest dokonywane rozliczenie (w przykładowym formularzu składanym za marzec 2022 r. należy wpisać dochód z lutego 2022 r.),
• w polu 07 wskazuje podstawę wymiaru składki (równą kwocie dochodu wskazanego w polu 06),
• w polu 08 - oblicza kwotę składki, zasadniczo w wysokości 4,9% od ustalonej podstawy,

z uwzględnieniem minimalnych progów wskazanych powyżej.

Miesięczny dochód (poz. III.E.06) ustala się analogicznie jak w przypadku osób opodatkowanych według skali (zob. komentarz 11).

Komentarz 13. Karta podatkowa

Pola 09-11 bloku III.E wypełnia przedsiębiorca kontynuujący opodatkowanie w formie karty podatkowej (ta forma opodatkowania nie jest już dostępna od 2022 r. dla nowych podmiotów). Składka dla tej grupy osób wynosi 9% podstawy wymiaru, którą jest kwota minimalnego wynagrodzenia - 3010 zł w 2022 r. Składka na ubezpieczenie zdrowotne tych osób wynosi zatem 270,90 zł (tj. 9% z 3010 zł).

Komentarz 14. Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Pola 12-13 bloku III.E wypełnia przedsiębiorca opodatkowany ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Osoba opodatkowana w tej formie:

• w polu 12 zaznacza „x”,
• w polu 13 wskazuje sumę przychodów w bieżącym roku kalendarzowym.

Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne w 2022 r. dla przedsiębiorców opodatkowanych ryczałtem wynosi:

• 3732,62 zł (60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z IV kwartału 2021 r.) - jeżeli przychody z działalności gospodarczej, osiągnięte od początku roku kalendarzowego, nie przekroczyły kwoty 60 000 zł; składka wynosi 335,94 zł (tj. 9% z 3732,62 zł);
• 6221,04 zł (100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z IV kwartału 2021 r.) - jeżeli przychody z działalności gospodarczej, osiągnięte od początku roku kalendarzowego, przekroczyły kwotę 60 000 zł i nie przekroczyły kwoty 300 000 zł; składka wynosi 559,89 zł (tj. 9% z 6221,04 zł);
• 11 197,87 zł (180% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z IV kwartału 2021 r.) - jeżeli przychody z działalności gospodarczej, osiągnięte od początku roku kalendarzowego, przekroczyły kwotę 300 000 zł; składka wynosi 1007,81 zł (tj. 9% z 11 197,87 zł).

Wysokość przychodu, warunkującą wysokość podstawy wymiaru składki zdrowotnej, przedsiębiorca powinien pomniejszyć o kwoty opłaconych składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, jeżeli nie zaliczono ich do kosztów uzyskania przychodów lub odliczono od dochodu na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw, włącznie z wypłatami z zysku, w IV kwartale 2021 r. wynosi 6221,04 zł.

PRZYKŁAD

Przedsiębiorczyni Anna B. prowadziła działalność gospodarczą, opodatkowaną według skali, od stycznia do czerwca 2022 r. Działalność została zakończona. Załóżmy, że kolejną działalność gospodarczą Anna B. rozpoczęła w sierpniu 2022 r. i jako formę opodatkowania wybrała ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Przychody z drugiej działalności na ryczałcie od sierpnia do września 2022 r. nie przekroczyły 60 000 zł. Przekroczyły ten limit w październiku.

Anna B. powinna w kolejnych miesiącach 2022 r. ustalić składkę zdrowotną w następujący sposób:

• za styczeń - na starych zasadach, obowiązujących do 31 grudnia 2021 r. (9% z przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w IV kwartale 2021 r.),

• za miesiące od lutego do czerwca - na podstawie dochodów z działalności gospodarczej,

• za sierpień i wrzesień - od podstawy wymiaru odpowiadającej kwocie 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w IV kwartale 2021 r.,

• za miesiące od października do grudnia - od podstawy wymiaru odpowiadającej kwocie 100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w IV kwartale 2021 r.

Przedsiębiorca dokona rocznego rozliczenia składki zdrowotnej po zakończeniu 2022 r.

Komentarz 15. Ustalanie podstawy wymiaru składki zdrowotnej na podstawie przychodu z poprzedniego roku

Pola 14-17 bloku III.E wypełnia przedsiębiorca opodatkowany ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, który jest uprawniony do opłacania składek zdrowotnych na podstawie przychodów z poprzedniego roku podatkowego i chce z tego prawa skorzystać. Wówczas:

• w polach 14 i 15 deklaruje opłacanie składek na podstawie przychodów uzyskanych w poprzednim roku kalendarzowym, jeżeli przez cały poprzedni rok korzystał z opodatkowania według skali podatkowej, liniowego lub ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych,
• w polach 16 i 17 wskazuje podstawę wymiaru składki zdrowotnej - oblicza kwotę składki w wysokości 9% od ustalonej podstawy.

Ten sposób ustalania składki zdrowotnej dotyczy przedsiębiorców na ryczałcie, którzy przez cały poprzedni rok kalendarzowy prowadzili działalność gospodarczą, z której przychody były opodatkowane:

• według skali podatkowej,
• podatkiem liniowym,
• podatkiem z kwalifikowanych praw własności intelektualnej lub
• ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych.

Osoba taka w celu ustalenia miesięcznej składki zdrowotnej w bieżącym roku (czyli określenia, w którym przedziale przychodowym się znajduje) może przyjąć kwotę przychodów uzyskanych w poprzednim roku kalendarzowym (pomniejszoną o kwotę opłaconych w poprzednim roku kalendarzowym składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe - jeżeli nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów lub odliczone od dochodu). Tak ustaloną miesięczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne stosuje się przez cały rok kalendarzowy (z wyjątkiem zakończenia, a następnie ponownego rozpoczęcia prowadzenia działalności).

Po zakończeniu roku kalendarzowego przedsiębiorca - ryczałtowiec - ma obowiązek wpłacić różnicę między sumą wpłaconych składek za poszczególne miesiące roku kalendarzowego a składką roczną (ustaloną w oparciu o roczną podstawę wymiaru składki). Niedopłatę należy uregulować najpóźniej w terminie 1 miesiąca od upływu terminu złożenia zeznania podatkowego PIT-28.

Komentarz 16. Inne formy opodatkowania

Pola 18-20 bloku III.E są wypełniane przez pozostałe osoby prowadzące działalność pozarolniczą (inne niż wskazane powyżej).

Osoba, która prowadzi działalność pozarolniczą i nie zalicza się do żadnej z grup osób wcześniej wymienionych, ustala podstawę składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w IV kwartale roku poprzedniego. W 2022 r. opłaca składkę zdrowotną w wysokości 559,89 zł (tj. 9% z 6221,04 zł).

PRZYKŁAD

Andrzej M. jest nieprzerwanie od 2019 r. wspólnikiem spółki komandytowej. Rozlicza podatek dochodowy od zysku ze spółek (nie z działalności gospodarczej). Składkę na ubezpieczenie zdrowotne w 2022 r. oblicza od kwoty 100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w IV kwartale 2021 r. Składka w tej wysokości obowiązuje go od stycznia do grudnia 2022 r.

Składkę zdrowotną na analogicznych zasadach ustala się także dla osób współpracujących przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej.

Komentarz 17. Rozliczenie roczne przedsiębiorcy na ryczałcie

Blok III.F jest wypełniany przez osoby prowadzące działalność pozarolniczą opodatkowaną w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Przedsiębiorca:

• w polu 01 wskazuje rok, którego dotyczy rozliczenie,
• w polu 02 wpisuje kwotę przychodów osiągniętych z działalności gospodarczej w rozliczanym roku,
• w polu 03 wylicza roczną składkę obliczoną od rocznej podstawy,
• w polu 04 wskazuje sumę miesięcznych należnych składek, wynikającą ze złożonych dokumentów za rozliczany rok,
• w polu 05 oblicza kwotę do dopłaty (wartość w polu 03 - wartość w polu 04).

Roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla przedsiębiorców opodatkowanych ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych stanowi:

• iloczyn liczby miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu i kwoty 60% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, jeżeli osiągnięte przychody z działalności nie przekroczyły w tym okresie kwoty 60 000 zł,
• iloczyn liczby miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu i kwoty równej prognozowanemu przeciętnemu miesięcznemu wynagrodzeniu, jeżeli osiągnięte przychody z działalności przekroczyły w tym okresie kwotę 60 000 zł i nie przekroczyły kwoty 300 000 zł,
• iloczyn liczby miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu i kwoty 180% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, jeżeli osiągnięte przychody z działalności przekroczyły w tym okresie kwotę 300 000 zł.

Jeśli składka roczna okaże się wyższa od sumy składek wpłaconych za poszczególne miesiące 2022 r., przedsiębiorca będzie zobowiązany dopłacić różnicę. Jeżeli składka roczna okaże się niższa, to będzie mu przysługiwał zwrot różnicy (pod warunkiem że nie zalega z należnościami na rzecz ZUS). O zwrot będzie można wystąpić w ciągu miesiąca od upływu terminu na złożenie zeznania podatkowego (czyli najczęściej do końca maja danego roku). Aby uzyskać zwrot, konieczne będzie złożenie odrębnego wniosku - nie wystarczą w tym celu dane przekazane w raporcie ZUS RCA (lub deklaracji ZUS DRA).

Wnioski złożone po terminie nie będą rozpatrywane przez ZUS, a przedsiębiorca straci nadpłatę.

Komentarz 18. Oświadczenie płatnika składek

Należy wskazać datę wypełnienia raportu, złożyć wymagane oświadczenie i podpisać formularz (jeżeli jest składany w formie papierowej).

Trzeba pamiętać, że od 2022 r. zmieniły się terminy, w których płatnicy składek są zobowiązani do przesyłania dokumentacji rozliczeniowej do ZUS. Obecnie obowiązujące terminy to:

• do 5 dnia następnego miesiąca - dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych,
• do 15 dnia następnego miesiąca - dla płatników składek posiadających osobowość prawną,
• do 20 dnia następnego miesiąca - dla pozostałych płatników składek.

Osoby fizyczne prowadzące działalność pozarolniczą mieszczą się obecnie w trzeciej z ww. grup płatników i rozliczają (oraz opłacają) składki ZUS w terminie do 20 dnia miesiąca za miesiąc poprzedni. Ze względu na zmiany wprowadzone w ramach Polskiego Ładu raport imienny (lub deklarację rozliczeniową) przedsiębiorcy muszą przekazywać co miesiąc. Od 1 stycznia 2022 r. nie przysługuje im już zwolnienie z tego obowiązku.

PODSTAWA PRAWNA:

• art. 18 ust. 8, art. 18a, art. 18c, art. 41 ust. 3, art. 46 ust. 3-4, art. 47 ust. 1, ust. 2c ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - j.t. Dz.U. z 2021 r. poz. 423; ost.zm. Dz.U. z 2020 r. poz. 2105

• art. 79, art. 81 ust. 2-2zd, art. 83 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - j.t. Dz.U. z 2021 r. poz. 1285; ost.zm. Dz.U. z 2022 r. poz. 91

• art. 18 ustawy z 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - j.t. Dz.U. z 2021 r. poz. 162; ost.zm. Dz.U. z 2020 r. poz. 2105

• załączniki nr 12, 17 i 25 do rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 20 grudnia 2020 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika składek, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, raportów informacyjnych, oświadczeń o zamiarze przekazania raportów informacyjnych, informacji o zawartych umowach o dzieło oraz innych dokumentów - Dz.U. z 2020 r. poz. 2366; ost.zm. Dz.U. z 2021 r. poz. 2366

Joanna Stolarska

prawnik, ekspert prawa ubezpieczeń społecznych, autorka licznych publikacji i opracowań z zakresu składkowego, były wieloletni pracownik ZUS