Jak określić wymiar czasu pracy dla pracownika młodocianego

PROBLEM

Jak w umowie o pracę lekką określić wymiar czasu pracy dla pracownika młodocianego? Czy ze względu na różne normy obowiązujące w różnych okresach: zajęć lekcyjnych lub ferii szkolnych możemy powołać się na zapisy kodeksu dotyczące tych norm bez określenia wymiaru w postaci wskazania konkretnego wymiaru etatu? Czy jest to możliwe w kontekście art. 29 KP? Jeśli powinniśmy jednak wskazać wymiar etatu, to czy tak, jak w przypadku niepełnoetatowców należy umieścić zapis o dopuszczalnej liczbie godzin pracy ponad określony w umowie wymiar czasu pracy? Jeśli konieczne jest wskazanie etatu np. ¼ dostosowując do norm (12 h tygodniowo), czy w sytuacji, kiedy zmienią się normy na okres ferii, wakacji, czy należy każdorazowo aneksować umowę w zakresie wymiaru czasu pracy? Czy wskazany wymiar, np. 1/4 etatu determinuje ilość godzin do przepracowania, czy mimo etatu 1/4 młodociany może przepracować wyłącznie np. 2h tygodniowo i pracodawca nie będzie miał obowiązku wypłaty dodatku wyrównawczego (do wymiaru etatu)?

RADA

Przepisy regulujące problematykę zatrudniania młodocianych przy pracach lekkich - jako dozwolonych wykonywanych w innym celu niż przygotowanie zawodowe nie zawierają szczególnych postanowień dotyczących sposobu umownego określania wymiaru czasu pracy pracowników młodocianych zatrudnionych przy pracach lekkich. Pracodawca ustala wymiar i rozkład czasu pracy młodocianego zatrudnionego przy lekkiej pracy, uwzględniając tygodniową liczbę godzin nauki wynikającą z programu nauczania, a także z rozkładu zajęć szkolnych młodocianego. Postanowienia umowne powinny zatem odwoływać się do tygodniowego wymiaru czasu pracy, jak również wymiaru czasu w w okresie ferii szkolnych - z uwzględnieniem wieku młodocianego.

UZASADNIENIE

Zatrudnianie osób pełnoletnich czyli takich które ukończyły 18 rok życia jest standardową sytuacją. Wyjątkiem jest zatrudnianie osób młodszych, które przepisy prawa pracy określają pojęciem młodocianych. Osoby takie podlegają szczególnej ochronie - w zakresie organizacji pracy oraz zasad dotyczących technicznego bezpieczeństwa pracy, uwzględniając młody wiek takich osób i związany z tym rozwój, jak również proces edukacji

Młodocianym w rozumieniu kodeksu pracy jest osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 lat. Wcześniejsze uzyskanie pełnoletności - przykładowo na skutek zawarcia małżeństwa odnosi skutek wyłącznie w sferze cywilnoprawnej - a nie w zakresie szczególnych warunków zatrudnienia na podstawie prawa pracy.

Młodociany może być zatrudniony w innym celu niż przygotowanie zawodowe - na podstawie umowy o pracę na przy wykonywaniu lekkich prac. Zasadą jest, że praca lekka nie może powodować zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego młodocianego, a także nie może utrudniać młodocianemu wypełniania obowiązku szkolnego. Uwzględniając powyższe obostrzenia, przepisy zawierają ograniczenia w zakresie wymiaru czasu pracy pracowników młodocianych zatrudnionych przy lekkich pracach.

Przepisy regulujące problematykę zatrudniania młodocianych przy pracach lekkich nie regulują w sposób szczegółowy zawierania umów, w tym umownego określenia wymiaru czasu pracy. Tym samym w braku szczegółowych wskazań należy odwołać się do zasad dotyczących zawierania umów o pracę z pełnoletnimi pracownikami. Uwzględniając brak obostrzeń można przyjąć, iż umowa o pracę z pracownikiem młodocianym jak najbardziej ma prawo odwoływać się do zapisów kodeksowych zgodnie z którymi pracodawca ustala wymiar i rozkład czasu pracy młodocianego zatrudnionego przy lekkiej pracy, uwzględniając tygodniową liczbę godzin nauki wynikającą z programu nauczania, a także z rozkładu zajęć szkolnych młodocianego. Tygodniowy wymiar czasu pracy młodocianego w okresie odbywania zajęć szkolnych nie może przekraczać 12 godzin. W dniu uczestniczenia w zajęciach szkolnych wymiar czasu pracy młodocianego nie może przekraczać 2 godzin. Wymiar czasu pracy młodocianego w okresie ferii szkolnych nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu. Dobowy wymiar czasu pracy młodocianego w wieku do 16 lat nie może jednak przekraczać 6 godzin.

Przyjmuje się, że określenie wymiaru czasu pracy nie jest elementem koniecznym umowy o pracę – w kontekście ważności zawarcia umowy. Oznacza to, że brak zapisu o wymiarze czasu pracy w umowie o pracę nie decyduje o skuteczności jej zawarcia. W umowie o pracę nie należy wpisywać układu godzin, w którym pracownik jest obowiązany pozostawać do dyspozycji pracodawcy w ciągu doby, tygodnia, miesiąca. Taki zapis w umowie dotyczy rozkładu czasu pracy pracownika, a nie wymiaru czasu pracy. Fakt, iż młodociany zatrudniony przy pracach lekkich ma kodeksowo limitowany wymiar czasu pracy na innym poziomie nie oznacza, iż jest on zatrudniony na takich samych zasadach jak pełnoletni pracownik wykonujący pracę na część etatu. Zatrudnienie młodocianego w ramach dopuszczalnych limitów czasu pracy nie jest podstawą do umieszczania w treści umowy informacji o dopuszczalnej liczbie godzin pracy ponad określony w umowie wymiar czasu pracy.

Dopiero w sytuacji gdy pracownik młodociany byłby zatrudniony w niższym wymiarze - niż wymiar dopuszczalny, istniałoby uzasadnienie do zastosowania przepisu zgodnie z którym strony ustalają w umowie o pracę dopuszczalną liczbę godzin pracy ponad określony w umowie wymiar czasu pracy pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy, których przekroczenie uprawnia pracownika, oprócz normalnego wynagrodzenia, do dodatku do wynagrodzenia. Wymiar czasu pracy jak najbardziej determinuje liczbę godzin do przepracowania w tym znaczeniu - że pracodawca ma roszczenie względem pracownika młodocianego aby ten przepracował dany wymiar czasu pracy, z uwzględnieniem przywołanych wcześniej norm ochronnych.

Obowiązkiem pracodawcy jest taka organizacja pracy aby pracownik miał możliwość wypracowania godzin zgodnie z wymiarem etatu - wprawdzie wynagrodzenie za pracę należy się za pracę wykonaną, pracownik nie może ponosić ryzyka z tego tytułu, że pracodawca nie jest w stanie zorganizować pracy tak aby pracownik miał możliwość wypracowania uzgodnionych wcześniej godzin pracy. Państwowa Inspekcja Pracy kontroluje zasady wykonywania pracy przez pracowników młodocianych zatrudnionych przy pracach lekkich. Jeżeli pracodawca wykaże, iż stosuje przepisy graniczne określające wymiar czasu pracy pracowników młodocianych, inspektor pracy nie będzie formułował szczególnych środków prawnych dotyczących umownie określonego wymiaru czasu pracy (oczywiście może mieć swoje propozycje w tym zakresie). Nie zmienia to oczywiście tego, iż pracownik młodociany powinien wiedzieć czy jest jest zatrudniony w pełnym dopuszczalnym wymiarze czasu pracy czy w częściowym. Przepisy nie określają jednak kwestii technicznych związanych ze sposobem określenia umownego wymiaru czasu pracy uwzględniając regulacje ochronne, w tym w okresie ferii szkolnych.

Podstawa prawna:

• art. 29, 151, 190, 200² ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (j.t. Dz.U. z 2022 r. poz. 1510 ze zm.).

Sebastian Kryczka