Podstawa wymiaru składki zdrowotnej dla niektórych przedsiębiorców w 2025 r.

Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne przedsiębiorców jest ustalana w zależności od formy opodatkowania działalności gospodarczej. Od 1 stycznia 2025 r. weszła w życie nowelizacja ustawy zdrowotnej, która wprowadziła zmiany zasad ustalania podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla niektórych przedsiębiorców. Dotyczą one m.in. wyłączenia z podstawy wymiaru składki zdrowotnej przychodów ze sprzedaży środków trwałych oraz obniżenia minimalnej podstawy wymiaru tej składki.

Przedsiębiorcy opodatkowani na zasadach ogólnych, tj. rozliczający się według skali podatkowej albo opodatkowani podatkiem liniowym, płacą składkę zdrowotną proporcjonalną do dochodu. Przedsiębiorców na ryczałcie obowiązuje składka zdrowotna zryczałtowana, której wysokość uzależniona jest od wysokości uzyskiwanych przychodów. Natomiast osoby rozliczające się w formie karty podatkowej płacą składkę zdrowotną w stałej wysokości.

Przedsiębiorcy opodatkowani na zasadach ogólnych (według skali podatkowej i podatkiem liniowym) oraz w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych

Dla osób prowadzących działalność gospodarczą, rozliczających się na zasadach ogólnych, podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne jest ustalana według dochodu z miesiąca bezpośrednio poprzedzającego miesiąc, za który dokonywane jest rozliczenie.

Dochód z działalności jest ustalany w następujący sposób:

• dochód za pierwszy miesiąc podlegania ubezpieczeniu to różnica między osiągniętymi przychodami a poniesionymi kosztami uzyskania przychodów zgodnie z przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych;
• ten dochód pomniejsza się o kwotę składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe opłaconych w tym miesiącu, jeżeli nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów;
• dochód za kolejne miesiące ustalany jest narastająco, jako różnica między sumą przychodów osiągniętych od początku roku i sumą kosztów uzyskania przychodów w rozumieniu ustawy o pdof, poniesionych od początku roku;
• tak ustalony dochód pomniejsza się o sumę dochodów za miesiące poprzedzające i o różnicę między sumą składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, zapłaconych od początku roku, a sumą składek odliczonych w poprzednich miesiącach.

Przy obliczaniu dochodu należy uwzględnić różnice remanentowe. Nie uwzględnia się natomiast przychodów niepodlegających opodatkowaniu, innych niż osiągnięte z działalności w strefie ekonomicznej, osiągnięte z realizacji nowej inwestycji określonej w decyzji o wsparciu oraz przychodów zwolnionych w związku z przeniesieniem rezydencji podatkowej na terytorium Polski, wychowywaniem 4 dzieci oraz pozostawaniem na rynku pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego.

W przypadku ww. osób składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi:

• 9% podstawy wymiaru składki (dochodu z działalności gospodarczej) dla przedsiębiorców opodatkowanych według skali podatkowej,
• 4,9% podstawy wymiaru składki (dochodu z działalności gospodarczej) dla przedsiębiorców opodatkowanych podatkiem liniowym.

Składkę wynoszącą 4,9% podstawy wymiaru mogą opłacać także przedsiębiorcy uzyskujący przychody z tytułu kwalifikowanych praw własności intelektualnej – IP Box, pod warunkiem że jako podstawową formę opodatkowania wybrali podatek liniowy.

Przy czym w czasie roku składkowego obejmującego okres od 1 lutego 2025 r. do 31 stycznia 2026 r. minimalna:

• miesięczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 75% minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w pierwszym dniu roku składkowego,
• roczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne nie może być niższa niż kwota stanowiąca iloczyn liczby miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w 2025 r. i 75% minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w pierwszym dniu roku składkowego.

Składka zdrowotna nie może być zatem niższa od kwoty:

• 381,78 zł (za styczeń 2025 r. – ostatni miesiąc roku składkowego, tj. 9% podstawy wymiaru składki – 4242 zł),
• 314,96 zł (za okres od lutego 2025 r. do stycznia 2026 r., tj. 9% podstawy wymiaru składki – 3499,50 zł).

Przedsiębiorcy opodatkowani według skali podatkowej, podatkiem liniowym albo ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych stosują roczne rozliczenie składki na ubezpieczenie zdrowotne. Oznacza to, że składki obliczają co miesiąc od miesięcznej podstawy wymiaru, a po zakończeniu roku ustalają dodatkowo wysokość składki rocznej od rocznej podstawy jej wymiaru. Składka roczna może być wyższa lub niższa od sumy składek opłaconych miesięcznie. Wówczas trzeba będzie dopłacić powstałą różnicę albo wystąpić o zwrot nadpłaty.

Tabela 1. Wysokość składki zdrowotnej w 2025 r. – skala podatkowa/podatek liniowy

* Jeżeli podstawa wymiaru składki zdrowotnej z działalności gospodarczej ustalona jako dochód z tej działalności jest w danym miesiącu niższa od 75% kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w pierwszym dniu roku składkowego, to podstawę wymiaru składki za ten miesiąc stanowi 75% kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w pierwszym dniu roku składkowego, czyli 1 lutego 2025 r. (składka miesięczna) oraz 75% kwoty minimalnego wynagrodzenia pomnożona przez 12 miesięcy (składka roczna) – w 2025 r. wynosi ona odpowiednio 3499,50 zł oraz 41 994 zł (12 x 3499,50 zł).

Roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla osób, które prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną:

• według skali podatkowej,
• podatkiem liniowym,
• podatkiem z kwalifikowanych praw własności intelektualnej (IP Box),

stanowi dochód z działalności gospodarczej ustalony za rok kalendarzowy jako różnica między osiągniętymi przychodami a poniesionymi kosztami, z uwzględnieniem różnic remanentowych.

Do przychodów uwzględnianych przy obliczeniu podstawy wymiaru składki zdrowotnej nie należy zaliczać przychodów niepodlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym, z wyjątkiem:

• dochodów osiągniętych z działalności prowadzonej na terenie specjalnej strefy ekonomicznej,
• dochodów z działalności gospodarczej osiągniętych z realizacji nowej inwestycji określonej w decyzji o wsparciu, o której mowa w ustawie o wspieraniu nowych inwestycji,
• przychodów podatników z umowy o pracę, umowy zlecenia albo działalności gospodarczej, którzy przenieśli miejsce zamieszkania na terytorium Polski, do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 85 528 zł,
• przychodów podatników z umowy o pracę, umowy zlecenia albo działalności gospodarczej, którzy sprawowali władzę rodzicielską w stosunku do co najmniej 4 dzieci, do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 85 528 zł,
• przychodów otrzymanych przez podatników po ukończeniu 60 roku życia w przypadku kobiety i 65 roku życia w przypadku mężczyzny, do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 85 528 zł, pod warunkiem że nie otrzymują emerytury lub renty rodzinnej.

W przypadku osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą opodatkowaną ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych podstawa wymiaru składki zdrowotnej jest uzależniona od wysokości uzyskanych przychodów. Składka zdrowotna wynosi 9% podstawy wymiaru składki.

Miesięczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne stanowi:

• kwotę równą 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego, jeżeli przychody z działalności osiągnięte od początku roku kalendarzowego, nie przekroczyły kwoty 60 000 zł,
• kwotę równą przeciętnemu miesięcznemu wynagrodzeniu w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego, jeżeli przychody z działalności osiągnięte od początku roku kalendarzowego przekroczyły kwotę 60 000 zł, a nie przekroczyły kwoty 300 000 zł,
• kwotę równą 180% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego, jeżeli przychody z działalności osiągnięte od początku roku kalendarzowego przekroczyły kwotę 300 000 zł.

Do ustalenia podstawy wymiaru składki należy przyjąć kwotę przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez Prezesa GUS w „Monitorze Polskim”.

W IV kwartale 2024 r. przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw, włącznie z wypłatami z zysku, wyniosło 8549,18 zł.

Tabela 2. Wysokość składki zdrowotnej w 2025 r. – ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Zgodnie z wyjaśnieniami Ministerstwa Rozwoju i Technologii – MRiT (zawartymi na www.biznes.gov.pl) w razie przekroczenia kwoty przychodów w danym miesiącu za ten miesiąc należy rozliczyć składkę od podstawy wymiaru obowiązującej dla kolejnego progu przychodów.

Roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla przedsiębiorców opodatkowanych ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych stanowi:

• iloczyn liczby miesięcy w roku kalendarzowym i kwoty równej 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, jeżeli osiągnięte przychody z działalności nie przekroczyły w tym okresie kwoty 60 000 zł,
• iloczyn liczby miesięcy w roku kalendarzowym i kwoty równej przeciętnemu miesięcznemu wynagrodzeniu, jeżeli osiągnięte przychody z działalności przekroczyły w tym okresie kwotę 60 000 zł i nie przekroczyły kwoty 300 000 zł,
• iloczyn liczby miesięcy w roku kalendarzowym i kwoty równej 180% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, jeżeli osiągnięte przychody z działalności przekroczyły w tym okresie kwotę 300 000 zł.

Ponadto przychody osiągnięte z działalności gospodarczej opodatkowanej ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych (uwzględniane przy ustaleniu podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne) pomniejsza się o kwoty opłaconych składek na ubezpieczenia: emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe.

W tych przychodach nie uwzględnia się przychodów niepodlegających opodatkowaniu, innych niż zwolnione z podatku w związku z przeniesieniem rezydencji podatkowej na terytorium Polski, wychowywaniem 4 dzieci oraz pozostawaniem na rynku pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego.

ZUS w komunikacie z 2 stycznia 2025 r. zwraca uwagę na istotne zmiany w ustalaniu podstawy wymiaru składki zdrowotnej dotyczące przedsiębiorców opodatkowanych według skali podatkowej, podatkiem liniowym lub ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych.

Od 1 stycznia 2025 r. w przypadku ww. przedsiębiorców przy ustalaniu przychodu/dochodu, na podstawie którego obliczana jest podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne, nie uwzględnia się przychodów i kosztów uzyskania związanych ze sprzedażą środków trwałych i wartości niematerialnych oraz prawnych.

W przypadku osób opodatkowanych według skali lub podatkiem liniowym, ustalających podstawę wymiaru składki na podstawie dochodu z miesiąca poprzedniego, wyłączenie to będzie miało zastosowanie do składek należnych za okres od 1 lutego 2025 r.

Przedsiębiorcy opodatkowani według skali lub podatkiem liniowym po zakończeniu roku składkowego będą mogli zdecydować o uwzględnieniu w rocznej podstawie wymiaru składki zdrowotnej (począwszy od rozliczenia rocznego za 2025 r.) osiągniętych przychodów i poniesionych kosztów uzyskania związanych ze sprzedażą środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych poprzez złożenie stosownego oświadczenia na dokumencie rozliczeniowym.

Ponadto od 1 styczna 2025 r. dla celów ustalania przychodu/dochodu, na podstawie którego obliczana jest podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne, uwzględnia się przepisy dotyczące metody kasowej ustalania przychodu podatkowego.

W przypadku wyboru metody kasowej rozliczania przychodów przy ustalaniu wysokości przychodu/dochodu, na podstawie którego obliczana jest podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne, przedsiębiorca jest zobowiązany uwzględniać również osiągnięte przychody i poniesione koszty uzyskania w okresie zawieszenia działalności gospodarczej.

Wyłączenie przychodów i kosztów uzyskania za okres zawieszenia działalności gospodarczej dla celów wyliczania składki na ubezpieczenie zdrowotne nadal ma zastosowanie, ale tylko wówczas, jeśli nie jest do nich stosowana metoda kasowa.

Działalność gospodarcza opodatkowana w formie karty podatkowej

Podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne przedsiębiorców opodatkowanych w formie karty podatkowej stanowi 75% kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego 1 stycznia danego roku, tj. 3499,50 zł. Składka zdrowotna wynosi 9% podstawy wymiaru.

Od 1 stycznia 2025 r. kwota minimalnego wynagrodzenia to 4666 zł. Tym samym kwota składki zdrowotnej wynosi 314,96 zł.

Ustalenie składki zdrowotnej przedsiębiorców prowadzących kilka działalności

Jak wyjaśnia MRiT, jeżeli przedsiębiorca prowadzi więcej niż jedną pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną według skali podatkowej, podatkiem liniowym lub podatkiem z kwalifikowanych praw własności intelektualnej (IP Box), składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana od sumy dochodów.

W przypadku prowadzenia więcej niż jednej pozarolniczej działalności gospodarczej opodatkowanej ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, żeby ustalić limit przychodów warunkujących wysokość składki, przyjmuje się sumę przychodów z tych działalności.

Przedsiębiorca na żądanie ZUS ma obowiązek przekazać informację i przedstawić dokumenty potwierdzające stosowaną formę opodatkowania oraz wysokość przychodu lub dochodu z pozarolniczej działalności stanowiącego podstawę wymiaru składki, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania.

Ustalenie składki zdrowotnej osób prowadzących pozarolniczą działalność (które nie osiągają przychodów z działalności) oraz za osobę współpracującą

W przypadku osób, które prowadzą pozarolniczą działalność i nie osiągają przychodów z działalności gospodarczej, oraz osób współpracujących z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność albo z osobami korzystającymi z ulgi do ustalenia podstawy wymiaru składki zdrowotnej przyjmuje się kwotę przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, tj. 8549,18 zł.

Składka zdrowotna wynosi 9% podstawy wymiaru składki.

Tabela 3. Składka zdrowotna osób prowadzących pozarolniczą działalność (które nie osiągają przychodów z działalności) i osób współpracujących

Małgorzata Kozłowska

radca prawny, specjalista i praktyk, od wielu lat zajmuje się prawem ubezpieczeń społecznych