Wyrok SN z dnia 27 maja 2025 r., sygn. III USKP 1/25
Ustalenie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego na podstawie art. 84 ust. 1 w związku z art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wymaga każdorazowo samodzielnego ustalenia przez sąd stanu świadomości osoby pobierającej świadczenie w odniesieniu do chwili jego wypłaty, a nie z perspektywy okoliczności stwierdzonych post factum. Prawomocny wyrok stwierdzający niepodleganie ubezpieczeniom społecznym nie wiąże sądu w zakresie oceny przesłanki świadomego wprowadzenia organu rentowego w błąd, gdyż moc wiążąca orzeczenia na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. obejmuje jedynie sentencję, a nie ustalenia dotyczące sfery motywacyjnej ubezpieczonego. Organ rentowy, który przez wiele lat wypłacał świadczenia bez kwestionowania tytułu ubezpieczenia ani wysokości deklarowanej podstawy wymiaru składek, nie może następnie przerzucać na ubezpieczonego skutków własnych zaniechań w ramach instytucji świadomego wprowadzenia w błąd.
Teza AI
Istota problemu
Sprawa dotyczyła kwestii, czy osoba, której organ rentowy przez sześć lat wypłacał świadczenia z ubezpieczenia chorobowego, a następnie prawomocnym wyrokiem sądu potwierdzono brak tytułu do ubezpieczeń społecznych od określonej daty, obowiązana jest do zwrotu tych świadczeń jako nienależnie pobranych w rozumieniu art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Problem prawny koncentrował się na tym, czy ustalenia faktyczne dotyczące niepodlegania ubezpieczeniom wiążą automatycznie sąd orzekający w sprawie o zwrot świadczeń w zakresie przesłanki świadomego wprowadzenia organu rentowego w błąd.
Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, stwierdzając, że sąd drugiej instancji błędnie oparł rozstrzygnięcie wyłącznie na ustaleniach z odrębnego postępowania dotyczącego podlegania ubezpieczeniom, bez samodzielnego zbadania stanu świadomości ubezpieczonej w chwili pobierania każdego ze świadczeń. Sąd wskazał, że wieloletnia bezczynność organu rentowego, który przez sześć lat wypłacał świadczenia, nie kwestionując tytułu ubezpieczenia ani podstawy wymiaru składek, może wykluczać przypisanie ubezpieczonej złej woli wymaganej do stwierdzenia nienależnego pobrania świadczeń.
POTRZEBUJESZ POMOCY?