Wyrok SN z dnia 21 października 2025 r., sygn. II CSKP 505/23
Klauzula ryzyka walutowego i klauzula spreadu walutowego w umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej stanowią nierozłączne składniki mechanizmu indeksacji i podlegają łącznej ocenie pod kątem abuzywności — ich rozszczepienie jest zabiegiem sztucznym. W razie uznania tych klauzul za niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c., żaden przepis prawa ani zwyczaj nie może zająć ich miejsca w umowie, a niemożność ustalenia wiążącego kursu waluty obcej prowadzi do nieważności całej umowy kredytu. Bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c. w stosunku do roszczeń kredytobiorcy o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie nieważnej umowy kredytu, jeżeli bank może zaspokoić swoją wierzytelność poprzez potrącenie.
Teza AI
Istota problemu
Sprawa dotyczyła oceny ważności umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF, w której kurs waluty stosowany zarówno przy wypłacie kredytu, jak i spłacie rat, był ustalany jednostronnie przez bank na podstawie własnych tabel kursowych bez określenia obiektywnych kryteriów jego wyznaczania. Obok kwestii abuzywności klauzul indeksacyjnych i skutków ich eliminacji dla bytu umowy, sprawa obejmowała dwa dodatkowe zagadnienia: dopuszczalność skorzystania przez bank z prawa zatrzymania na podstawie art. 496 k.c. w razie nieważności umowy kredytu oraz interes prawny kredytobiorcy w żądaniu ustalenia tej nieważności, mimo jednoczesnego dochodzenia roszczenia o zapłatę.
Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną banku, potwierdzając abuzywność klauzul indeksacyjnych jako postanowień określających główne świadczenia stron w sposób niejednoznaczny oraz niemożność utrzymania umowy po ich wyeliminowaniu, zgodnie z uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22). Sąd wykluczył dopuszczalność zastąpienia abuzywnych klauzul kursowych jakimkolwiek przepisem dyspozytywnym, w tym średnim kursem NBP z art. 358 § 2 k.c. Powołując się na uchwałę składu siedmiu sędziów z 19 czerwca 2024 r. (III CZP 31/23) oraz z 5 marca 2025 r. (III CZP 37/24), Sąd stwierdził ponadto, że bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania w stosunku do roszczenia kredytobiorcy o zwrot świadczeń nienależnych, gdyż bank może zaspokoić swoją wierzytelność w drodze potrącenia.
POTRZEBUJESZ POMOCY?