Wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 lipca 2024 r., sygn. I SA/Wa 617/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie Sędzia WSA Przemysław Żmich Asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 lipca 2024 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w [...] na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie nabycia nieruchomości z mocy prawa przez gminę oddala skargę.

Uzasadnienie

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa (dalej jako "KKU" lub "organ") decyzją z 31 stycznia 2024 r. nr KKU-120/23, na skutek odwołania Gminy Miasto [...] (dalej jako "gmina"), uchyliła decyzję Wojewody [...] (dalej jako "Wojewoda") z [...] kwietnia 2023 r. znak: [...] i stwierdziła nieodpłatne nabycie przez gminę, z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r., prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako dz. nr [...] o pow. [...] m2, w obrębie [...].

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Prezydent Miasta [...] wnioskiem z [...] maja 2021 r. wystąpił do Wojewody o podjęcie, na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32 poz. 191 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa komunalizacyjna", rozstrzygnięcia w sprawie komunalizacji z mocy prawa przedmiotowej nieruchomości.

Wojewoda decyzją z [...] kwietnia 2023 r. odmówił stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę prawa własności ww. działki i wskazał, że z zebranej w sprawie dokumentacji wynika, że w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej stanowiła ona własność Skarbu Państwa, co potwierdza wpis w dziale II księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości. Zgodnie zaś z archiwalnym wypisem z rejestru gruntów, działka w dacie 27 maja 1990 r. pozostawała we władaniu Polskich Kolei Państwowych (dalej jako "PKP"), przy czym dz. nr [...] o pow. [...] m2 stanowiła wtedy część dz. nr [...] o pow. [...] m2. Z pisma Polskich Kolei Państwowych S.A. w [...] (dalej jako "skarżąca") z 26 sierpnia 2022 r. wynika z kolei, że w dacie 27 maja 1990 r. przedmiotowa nieruchomość stanowiła tereny kolejowe przynależne do linii kolejowej nr [...] (w tym przyległy pas gruntu stanowiący teren ochronny służący prawidłowej eksploatacji linii w rozumieniu ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz.U. z 2021 r. poz. 1984)), służącej do realizacji przewozów kolejowych, co według stanu prawnego na dzień 27 maja 1990 r. należało do właściwości organu administracji rządowej szczebla centralnego, nadzorującego funkcjonowanie przedsiębiorstwa państwowego PKP. Wojewoda zauważył, że z punktu widzenia komunalizacji z mocy prawa istotne jest natomiast ustalenie, czy w dniu 27 maja 1990 r. przedsiębiorstwu państwowemu przysługiwał tytuł prawny w stosunku do mienia, które pozostawało w jego władaniu. Wyłączeniu z komunalizacji podlegają bowiem nieruchomości, które na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74) oddane zostały w zarząd lub wcześniej w użytkowanie, które z mocy art. 87 ust. 1 tej ustawy przekształciło się w prawo zarządu. Inaczej mówiąc, nieruchomość stanowiąca składnik majątku przedsiębiorstwa państwowego nie podlega komunalizacji z mocy prawa, jeżeli pozostaje w zarządzie tego przedsiębiorstwa lub gdy przedsiębiorstwo ma do niej inny tytuł prawny, zaś faktyczne władanie mieniem bez tytułu prawnego nie jest równoznaczne z pojęciem należenia do przedsiębiorstwa państwowego. Wojewoda przywołał następnie art. 7 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 97, poz. 568), zgodnie z którym "wszelkie nieruchomości przeznaczone do użytku kolei stają się z chwilą ich nabycia przez przedsiębiorstwo PKP własnością Skarbu Państwa, przedsiębiorstwo zaś zatrzymuje je w swoim użytkowaniu i powierniczym zarządzie". Na podstawie zaś art. 4 ust. 1 ww. rozporządzenia przedsiębiorstwo PKP prowadząc eksploatację wszystkich linii kolejowych zarządzanych dotychczas przez Ministerstwo Komunikacji obejmuje w zarząd i użytkowanie cały ich majątek nieruchomy, który to wyodrębnia się z ogólnego majątku Skarbu Państwa (art. 6 ust. 1). Grunty związane z funkcjonowaniem kolei z mocy przepisów regulujących powstanie i funkcjonowanie PKP i jego poprzedników prawnych, oddane zostały zatem w jego użytkowanie i zarząd. Bez względu więc na to, czy wymienione przedsiębiorstwo legitymuje się obecnie dokumentem wykazującym przekazanie mu konkretnego gruntu, może ono udowadniać wszelkimi środkami dowodowymi, że konkretna nieruchomość była gruntem związanym z funkcjonowaniem kolei i wobec tego była w zarządzie PKP. Fakt ten stanowi przeszkodę do komunalizacji mienia. Tym samym, w ocenie Wojewody, PKP legitymowały się w dniu 27 maja 1990 r. prawem zarządu do przedmiotowej nieruchomości. Nawet w przypadku przyjęcia odmiennego stanowiska, w sprawie zastosowanie miałby art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej, bowiem ustawowo powierzone w zarząd PKP (jako stan faktyczny) mienie pozwalało tej jednostce realizować zadania - cel społeczno-gospodarczy oraz stanowić podstawę do działania tej jednostki w imieniu własnym, jak i Skarbu Państwa, w stosunku do powierzonego mienia.