Interpretacja indywidualna z dnia 20 stycznia 2026 r., Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, sygn. 0112-KDIL2-2.4011.887.2025.4.MM
Przeniesienie przedsiębiorstwa w spadku do jednoosobowej działalności przez sukcesora powoduje przejęcie praw i obowiązków podatkowych zmarłego przedsiębiorcy, lecz zaliczenie odpisów amortyzacyjnych do kosztów jest niedopuszczalne przy opodatkowaniu ryczałtem; podział spadku bez spłat pozostaje neutralny podatkowo z uwagi na zwolnienia dla osób z I grupy podatkowej.
Interpretacja indywidualna – stanowisko w części prawidłowe i w części nieprawidłowe
Szanowne Panie,
stwierdzam, że stanowisko Pań w sprawie oceny skutków podatkowych opisanych zdarzeń przyszłych w podatku dochodowym od osób fizycznych jest:
-nieprawidłowe – w części dotyczącej możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów odpisów amortyzacyjnych,
-prawidłowe – w pozostałej części.
Zakres wniosku wspólnego o wydanie interpretacji indywidualnej
17 listopada 2025 r. wpłynął wniosek Pań z 12 listopada 2025 roku o wydanie interpretacji indywidualnej. Uzupełniły go Panie pismem z 22 grudnia 2025 r. (wpływ 2 stycznia 2026 r.) – w odpowiedzi na wezwanie. Treść wniosku wspólnego jest następująca:
Zainteresowani, którzy wystąpili z wnioskiem
1)Zainteresowana będąca stroną postępowania:
(...);
2)Zainteresowana niebędąca stroną postępowania:
(...).
Opis zdarzeń przyszłych
Żona i dwie córki zmarłego są jedynymi spadkobierczyniami po zmarłym (…), który prowadził jednoosobową działalność gospodarczą pod firmą (…).
Pomiędzy małżonkami (…) i zmarłym (…) obowiązywała rozdzielność majątkowa. (…) był również wspólnikiem w dwóch spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, tj.:
1)w spółce (…) sp. z o.o. był większościowym wspólnikiem posiadającym (…) udziałów z (…) udziałów w spółce, pełniąc przy tym funkcję Prezesa Zarządu spółki,
2)w spółce (…) sp. z o.o. był wspólnikiem posiadających (…) udziałów ze (…) udziałów w spółce, a także
3)w spółce (…) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa był komandytariuszem.
Po śmierci (…) przedsiębiorstwo zostało objęte zarządem sukcesyjnym zgodnie z ustawą z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej (Dz. U. z 2018r. poz. 1599 ze zm.).
Przedsiębiorstwo w spadku obejmuje w szczególności: (...), środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych, wszelkie prawa i obowiązki wynikające z prowadzonej działalności. W przedsiębiorstwie w spadku występuje nadwyżka w zakresie podatku VAT.
W ramach planowanego działu spadku żona zmarłego (…) otrzyma między innymi: (…) udziałów w spółce (…) sp. o.o., (…) udziałów w spółce (…) sp. z o.o., udział zmarłego w spółce komandytowej i całość przedsiębiorstwa w spadku. Córka zmarłego (…) otrzyma między innymi (…) udziałów w spółce (…) sp. z o.o. Córka zmarłego (…) nie otrzyma żadnych udziałów w spółkach.
Podział spadku i zniesienie współwłasności następuje nieodpłatnie, bez obowiązku spłaty pozostałych spadkobierców.
Spadkobierczynie planują dokonać działu spadku w drodze umowy zawartej przed notariuszem.
Następnie (…) zamierza przenieść odziedziczone przedsiębiorstwo (wszystkie składniki obejmujące przedsiębiorstwo zmarłego) do własnej, nowo założonej działalności gospodarczej, opodatkowanej ryczałtem, tak samo jak przedsiębiorstwo w spadku. Nowo utworzona działalność będzie miała identyczne PKD jak przedsiębiorstwo w spadku. Działalność zostanie utworzona przez (…) w dniu dokonania notarialnego działu spadku i dniu dokonania przeniesienia odziedziczonego przedsiębiorstwa lub przed tym dniem. (…) nie prowadziła dotychczas działalności gospodarczej i zostanie wpisana do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej w związku z przeniesieniem do działalności gospodarczej przedsiębiorstwa zmarłego męża.
Celem takiego działania jest kontynuacja działalności gospodarczej zmarłego. Wszystkie czynności mają służyć kontynuacji prowadzonej działalności gospodarczej po zmarłym (…) i nie są nakierowane na odpłatne zbycie składników majątkowych.
Masa spadkowa po zmarłym (…) w zakresie przedsiębiorstwa w spadku stanowi zorganizowany zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. Obejmuje m.in.: nieruchomości inwestycyjne, środki trwałe, dokumentacje oraz prawa i zobowiązania związane z prowadzoną działalnością. Działalność była kontynuowana w ramach zarządu sukcesyjnego ustanowionego przez spadkodawcę na wypadek śmierci przez córkę zmarłego (…), co potwierdza zachowana funkcjonalna i organizacyjna całość przedsiębiorstwa zgodnie z art. 551 k.c.
Z uwagi na to, że dział spadku dokonany zostanie w drodze umowy zawartej przed notariuszem, czynność wniesienia przedsiębiorstwa do działalności gospodarczej nastąpi po podpisaniu umowy o dział spadku w formie aktu notarialnego przez wszystkie spadkobierczynie, który wywołuje skutki prawne z dniem podpisania. Zarząd sukcesyjny wygaśnie przed dokonaniem przeniesienia przedsiębiorstwa do działalności gospodarczej (…), w pełnej ciągłości funkcjonalnej i organizacyjnej.
(…) zmarł (…) 2025 r. Zarządcę sukcesyjnego w osobie córki (…) wskazał jeszcze przed śmiercią.
Składniki majątkowe wniesione do jednoosobowej działalności gospodarczej (…) będą tożsame z tymi, które zostały nabyte przez spadkobierców w drodze spadku w ramach przedsiębiorstwa w spadku. Nie przewiduje się wyłączenia żadnych elementów ani wprowadzenia składników obcych względem majątku spadkowego. Przedsiębiorstwo będzie w aktualnym niezmienionym stanie organizacyjnym i majątkowym i będzie zdolne do kontynuowania działalności gospodarczej prowadzonej uprzednio przez spadkodawcę. Nie zachodzi potrzeba angażowania dodatkowych składników majątkowych, ponoszenia nakładów inwestycyjnych ani podejmowania innych czynności faktycznych i prawnych.
Zmarły, prowadząc działalność gospodarczą w ramach przedsiębiorstwa (…) w spadku, wykonywał czynności opodatkowane podatkiem od towarów i usług VAT. Działalność Spadkodawcy była opodatkowana w formie ryczałtu.
(…) w ramach działalności gospodarczej będzie prowadziła działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem od towarów i usług VAT. Będzie to kontynuacja działalności uprzednio wykonywanej przez zmarłego przedsiębiorcę. (…) będzie czynnym i zarejestrowanym podatnikiem podatku od towarów i usług VAT. Działalność będzie opodatkowana w formie ryczałtu.
Środki trwałe były wykorzystywane w działalności gospodarczej prowadzonej przez spadkodawcę i podlegały amortyzacji zgodnie z przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Aktualnie są amortyzowane w ramach przedsiębiorstwa w spadku i nie zostały jeszcze całkowicie zamortyzowane. Nieruchomości wchodzące w skład przedsiębiorstwa w spadku stanowią nieruchomości gruntowe inwestycyjne przeznaczone na cele zabudowy służącej do świadczenia usług turystycznych bądź sprzedaży.
Uzupełnienie
Czy otrzymanie przez Panie w ramach planowanego działu spadku składników majątku (rzeczy i praw), tj.:
-(…) udziałów w spółce (…) sp. o.o., (…) udziałów w spółce (…) sp. z o.o., udziału zmarłego w spółce komandytowej i całości przedsiębiorstwa w spadku – w przypadku Pani (…),
-(…) udziałów w spółce (…) sp. z o.o. – w przypadku Pani (…),
podlegać będzie opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn?
Otrzymanie w ramach planowanego działu spadku składniki majątku, tj.:
-(…) udziałów w spółce (…) sp. z o.o., (…) udziałów w spółce (…) sp. z o.o. udział zmarłego w spółce komandytowej i całość przedsiębiorstwa w spadku w przypadku Pani (…),
-(...) udziałów w spółce (…) sp. z o.o. w przypadku (…)
będzie podlegać podatkowi od spadków i darowizn.
Czy wartość majątku nabytego przez Panie w następstwie planowanego działu spadku przekroczy wartość udziału, jaki pierwotnie przysługiwał Paniom w masie spadkowej?
Wartość udziału nabytego przez Panią (…) w następstwie planowanego działu spadku przekroczy wartość udziału, jaki pierwotnie przysługiwał Pani (…) w masie spadkowej.
Czy i jakie jeszcze składniki majątku otrzymają Panie w ramach planowanego działu spadku oprócz wskazanych w opisie sprawy?
Zainteresowane w ramach planowanego działu spadku, oprócz wskazanych w opisie sprawy składników, otrzymają:
-(…):
(...),
-(…) – (...).
W następstwie takiego podziału wartość majątku nabytego przez (…) przekroczy wartość przypadającego jej udziału spadkowego w tych składnikach majątku.
Czy pytanie nr 6 odnosi się wyłącznie do Pani (…) w związku z planowanym działem spadku i tym samym otrzymaniem przez nią całości przedsiębiorstwa w spadku?
Pytanie nr 6 dotyczy (…).
Pytania w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych
1.Czy w przypadku przeniesienia przedsiębiorstwa do nowo utworzonej jednoosobowej działalności gospodarczej (…) w celu kontynuacji działalności gospodarczej spadkodawcy, (…) – przedsiębiorca przejmie ogół praw i obowiązków przedsiębiorstwa, w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych, powstałych zarówno za życia Spadkodawcy, jak i w czasie istnienia Przedsiębiorstwa w spadku? (pytanie oznaczone we wniosku nr 2)
2.Czy w związku z otrzymaniem przez spadkobierczynie, w okolicznościach określonych przedstawionym stanem faktycznym oraz zdarzeniem przyszłym, składników majątku (stanowiących składniki majątku przedsiębiorstwa zmarłego Spadkodawcy lub PwS) powstaje u spadkobierczyń przychód podatkowy w podatku dochodowym od osób fizycznych?(pytanie oznaczone we wniosku nr 6)
3.Czy nabycie przez spadkobiercę wskutek działu spadku składników majątkowych o wartości przekraczającej wartość udziału w spadku skutkuje powstaniem przychodu do opodatkowania? Czy spadkobierca wówczas korzysta ze zwolnienia podatkowego?(pytanie oznaczone we wniosku nr 7)
4.Jak powinna być obliczona wartość początkowa środków trwałych na cele prowadzonej przez spadkobiercę amortyzacji, które zostały wprowadzone do przedsiębiorstwa spadkobiercy z przedsiębiorstwa w spadku?(pytanie oznaczone we wniosku nr 8)
5.Czy przejęcie przez(…) (spadkobierczynię) na mocy umowy zawartej przed notariuszem o dział spadku, w wyniku której uzyska ona własność Przedsiębiorstwa w Spadku w celu dalszego prowadzenia w ramach nowo utworzonej jednoosobowej działalności gospodarczej, skutkuje na gruncie art. 24 ust. 3a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych obowiązkiem sporządzenia wykazu składników majątku (tzw. remanentu likwidacyjnego)?(pytanie oznaczone we wniosku nr 9)
6.Czy objęcie udziałów w spółkach z o.o. i komandytowej w ramach notarialnej umowy o dział spadku będzie zwolnione z podatku dochodowego lub podatku od czynności cywilnoprawnych?(pytanie oznaczone we wniosku nr 11)
Państwa stanowisko w sprawie
W Państwa ocenie – w odniesieniu do pytania nr 1 – (…), prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą, jako kontynuator działalności przedsiębiorstwa w spadku, przejmuje także prawa i obowiązki podatkowe związane z działalnością gospodarczą.
Przedsiębiorstwo w spadku, w przypadku gdy ustanowiono zarząd sukcesyjny, wstępuje w przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. W niniejszym przypadku rozpoczęcie nowej działalności gospodarczej wiąże się z koniecznością wyboru formy opodatkowania, wskazano ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Wybór tej formy opodatkowania pociąga za sobą obowiązek regularnego opłacania zaliczek na podatek dochodowy w odpowiednich terminach oraz odprowadzania składki na ubezpieczenie zdrowotne, której wysokość uzależniona jest od osiąganych przychodów. Przedsiębiorstwo w spadku zobowiązane jest stosować tą samą formę opodatkowania jak przedsiębiorca (spadkodawca).
Jak stanowi art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej:
Spadkobiercy podatnika, z zastrzeżeniem § 1a, 2 i 2a, przejmują przewidziane w przepisach prawo podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy.
Zgodnie z art. 97 § 1a cytowanej ustawy:
Przedsiębiorstwo w spadku, w przypadku gdy ustanowiono zarząd sukcesyjny, wstępuje w przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, z wyjątkiem tych praw, które nie mogą być kontynuowane na podstawie odrębnych ustaw. Przepis art. 26 stosuje się odpowiednio.
Stosownie do treści art. 97 § 1b ww. ustawy:
Do czasu wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe i niemajątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym również prawa nabyte przez przedsiębiorcę wynikające z decyzji wydanych na podstawie art. 67o § 1 pkt 1 i 2, są wykonywane przez zarządcę sukcesyjnego.
Z kolei, jak stanowi art. 97 § 2 Ordynacji podatkowej:
Jeżeli, na podstawie przepisów prawa podatkowego, spadkodawcy przysługiwały prawa o charakterze niemajątkowym, związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, uprawnienia te przechodzą na spadkobierców pod warunkiem dalszego prowadzenia tej działalności na ich rachunek.
Natomiast zgodnie z treścią art. 97 § 2a ww. ustawy:
Przepis § 2 stosuje się odpowiednio w przypadku dalszego prowadzenia działalności przez przedsiębiorstwo w spadku i ustanowienia zarządu sukcesyjnego.
Stosownie do treści art. 97 § 3 cytowanej ustawy:
Przepis § 2 stosuje się odpowiednio do praw i obowiązków z tytułu sprawowanej przez spadkodawcę funkcji płatnika.
Jak stanowi art. 97 § 4 Ordynacji podatkowej:
Przepisy § 1-3 stosuje się również do praw i obowiązków wynikających z decyzji wydanych na podstawie przepisów prawa podatkowego.
Ponadto, jak wskazano powyżej, właścicielem przedsiębiorstwa w spadku w rozumieniu ustawy o zarządzie sukcesyjnym może być osoba, która zgodnie z prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia albo europejskim poświadczeniem spadkowym, nabyła składniki niematerialne i materialne, na podstawie powołania do spadku z ustawy albo testamentu albo nabyła przedsiębiorstwo albo udział w przedsiębiorstwie na podstawie zapisu windykacyjnego.
Tym samym – jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie, jedna ze spadkobierczyń, wskutek działu spadku, stanie się wyłącznym właścicielem przedsiębiorstwa w spadku, które w całości przeniesie do nowo utworzonej jednoosobowej działalności gospodarczej. Działalność Spadkodawcy jest kontynuowana na zasadach zarządu sukcesyjnego, jako przedsiębiorstwo w spadku, a funkcję zarządcy pełni jedna ze spadkobierczyń – córka zmarłego.
Zgodnie z art. 97 § 1-1a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111) Spadkobiercy podatnika, z zastrzeżeniem § 1a, 2 i 2a, przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy.
Przedsiębiorstwo w spadku w przypadku, gdy ustanowiono zarząd sukcesyjny, wstępuje w przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, z wyjątkiem tych praw, które nie mogą być kontynuowane na podstawie odrębnych ustaw. Przepis art. 26 stosuje się odpowiednio.
W myśl art. 97 § 2 ww. ustawy: jeżeli, na podstawie przepisów prawa podatkowego, spadkodawcy przysługiwały prawa o charakterze niemajątkowym, związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, uprawnienia te przechodzą na spadkobierców pod warunkiem dalszego prowadzenia tej działalności na ich rachunek. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio w przypadku dalszego prowadzenia działalności przez przedsiębiorstwo w spadku i ustanowienia zarządu sukcesyjnego (art. 97 § 2a ww. ustawy).
Artykuł 97 § 4 Ordynacji podatkowej stanowi, że przepisy § 1-3 stosuje się również do praw i obowiązków wynikających z decyzji wydanych na podstawie przepisów prawa podatkowego.
Do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o przyjęciu lub odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe (art. 98 § 1 Ordynacji podatkowej).
Wspomniany wcześniej art. 924-925 Kodeksu cywilnego wskazuje, że spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy. Natomiast spadkobierca nabywa spadek z chwilą jego otwarcia.
Z powołanych przepisów wynika, że w przypadku śmierci przedsiębiorcy prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą sukcesja podatkowa uzależniona jest od tego, czy ustanowiono zarządcę sukcesyjnego. Jeżeli taka sytuacja ma miejsce, to sukcesorem na mocy przepisów Ordynacji podatkowej jest przedsiębiorstwo w spadku. Prawa i obowiązki wynikające z przepisów prawa podatkowego wykonuje w tym przypadku zarządca sukcesyjny. Te prawa i obowiązki nie przechodzą na spadkobierców mocą wyraźnego zastrzeżenia z art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej. Gdy natomiast zarządcy sukcesyjnego nie ustanowiono, prawa i obowiązki przejmują spadkobiercy.
Natomiast w przypadku wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego ustaje byt prawny przedsiębiorstwa w spadku osoby fizycznej. Oznacza to, że po wygaśnięciu zarządu sukcesyjnego prawa i obowiązki przejmują spadkobiercy na zasadach ogólnych.
Zaznaczenia wymaga, że powołany powyżej art. 97 ustawy – Ordynacja podatkowa stanowi o prawach i obowiązkach spadkodawcy, które były związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, natomiast art. 97a dotyczy zobowiązań podatkowych przedsiębiorstwa w spadku. Przepis art. 97a ustawy – Ordynacja podatkowa, dodany ustawą o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej, reguluje kwestie odpowiedzialności podatkowej, przedsiębiorstwa w spadku. Wskazuje on podmioty odpowiedzialne za zobowiązania podatkowe przedsiębiorstwa w spadku, a są nimi:
-zapisobierca windykacyjny kontynuujący prowadzenie tego przedsiębiorstwa;
-spadkobiercy zmarłego przedsiębiorcy, jeżeli nie został uczyniony zapis windykacyjny obejmujący przedsiębiorstwo w spadku;
-małżonek zmarłego przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku.
Jedna ze spadkobierczyń – córka zmarłego stała się zarządcą sukcesyjnym przedsiębiorstwa w spadku, w okresie od śmierci ojca do dnia przeprowadzenia działu spadku obejmującego przedsiębiorstwo w spadku będzie istnieć przedsiębiorstwo w spadku, które przejmie przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe i niemajątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą.
Dokonanie przed notariuszem działu spadku obejmującego przedsiębiorstwo w spadku, które w ramach działu spadku zostanie przyznane spadkobierczyni (…), żonie zmarłego przedsiębiorcy, spowoduje wygaśniecie zarządu sukcesyjnego. Po wygaśnięciu zarządu sukcesyjnego ustanie byt prawny przedsiębiorstwa w spadku osoby fizycznej, a spadkobierczyni, która zamierza po wygaśnięciu zarządu sukcesyjnego kontynuować działalność przedsiębiorstwa w spadku w ramach nowej założonej przez siebie jednoosobowej działalności gospodarczej, przejmie przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawo i obowiązki zmarłego, jak i jego prawa niemajątkowe.
Po dokonaniu, w okolicznościach określonych przedstawionym stanem faktycznym oraz zdarzeniem przyszłym, nabycia spadku, (…) przejmie ogół prawnopodatkowych praw i obowiązków (w tym prawa o charakterze niemajątkowym, związane z prowadzoną działalnością gospodarczą) przedsiębiorstwa, powstałych zarówno za życia Spadkodawcy, jak i w czasie istnienia PwS.
Z kolei, jak wynika z cytowanego powyżej przepisu art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej – przepis stanowi uregulowanie kwestii przejęcia praw i obowiązków spadkodawcy – spadkobiercy podatnika (z pewnymi zastrzeżeniami) przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Ponadto, przedsiębiorstwo w spadku, w przypadku gdy ustanowiono zarząd sukcesyjny, wstępuje w przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, z wyjątkiem tych praw, które nie mogą być kontynuowane na podstawie odrębnych ustaw (art. 97 § 1a przedmiotowej ustawy).
Spadkobierca, który kontynuuje działalność gospodarczą spadkodawcy oraz przedsiębiorstwa w spadku, powinien przejąć prawa i obowiązki przedsiębiorstwa w spadku na zasadach analogicznych do art. 97 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej.
Zatem w sytuacji, kiedy przejęty majątek służy dalej spadkobiercy, który wskutek działu spadku został wyłącznym właścicielem przedsiębiorstwa w spadku i przenosi przedsiębiorstwo do nowo utworzonej jednoosobowej działalności gospodarczej celu kontynuacji działalności spadkodawcy, musi dojść również do przejęcia praw i obowiązków przedsiębiorstwa w spadku.
W niniejszej sprawie jedna ze spadkobierczyń wskutek działu spadku stanie się wyłącznym właścicielem przedsiębiorstwa w spadku i przeniesie je do jednoosobowej dzielność gospodarczej w celu kontynuacji jego działalności. Zatem skoro nabywca przejmie całość przedsiębiorstwa w spadku i będzie kontynuował jego działalność, to tym samym nabywca przejmie również wszelkie prawa i obowiązki przedsiębiorstwa w spadku.
W związku z przeniesieniem przedsiębiorstwa do jednoosobowej działalności gospodarczej w celu kontynuacji działalności gospodarczej nabywca będzie sukcesorem podatkowym praw i obowiązków podatkowych przedsiębiorstwa w spadku.
W Państwa ocenie – w odniesieniu do pytania nr 2 – jak wskazuje art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2025 r. po. 163 ze zm., dalej „PIT”): opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52 coraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Z powyższego wynika zatem, że podstawową zasadą podatku dochodowego od osób fizycznych jest zasada powszechności opodatkowania.
Jednak, aby zastosowanie mogły znaleźć postanowienia ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w konkretnej sytuacji, u podatnika musi powstać przychód. Następnie przychód ten musi mieścić się w katalogu źródeł przychodów zdefiniowanych w ustawie podatkowej. Dodatkowo przychód ten nie może podlegać wyłączeniu od opodatkowania – stosownie do przepisów art. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Jak wskazuje art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych: przepisów ustawy nie stosuje się do przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przepisów ustawy nie stosuje się do przychodów z tytułu podziału wspólnego majątku małżonków w wyniku ustania lub ograniczenia małżeńskiej wspólności majątkowej oraz przychodów z tytułu wyrównania dorobków po ustaniu rozdzielności majątkowej małżonków lub śmierci jednego z nich.
Stosownie do art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem m.in. dziedziczenia.
Należy mieć na uwadze wyłączenia z opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn, które zostały określone w art. 3 ustawy regulującej ten podatek. Art. 3 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn podatkowi nie podlega nabycie w drodze spadku, zapisu windykacyjnego lub darowizny praw autorskich i praw pokrewnych, praw do projektów wynalazczych, znaków towarowych i wzorów zdobniczych oraz wierzytelności wynikających z nabycia tych praw.
Jak wynika z opisanego stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego, Wnioskodawczyni nabędzie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym między innymi własność towarów znajdujących się w magazynie, należności z tytułu wystawionych faktur, środki pieniężne zgromadzone w kasie przedsiębiorstwa, środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych, prawa do umów handlowych, księgi i dokumenty związane z działalnością prowadzoną w ramach przedsiębiorstwa, pracownicy, narzędzia, przyrządy, wyposażenie niestanowiące środków trwałych, a także środki trwałe stanowiące nieruchomości oraz ruchomości stanowiących przedsiębiorstwo, którego działalność Wnioskodawczyni będzie kontynuować w ramach własnej działalności, co w konsekwencji prowadzi do otrzymania składników majątku w trybie art. 28 ust. 2 ustawy o zarządzie sukcesyjnym.
W związku z czynnościami określonymi w przedstawionym stanie faktycznym oraz zdarzeniu przyszłym nie powstaje przychód dla Wnioskodawczyni na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych ze względu:
-na wyłączenie art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT (w przypadku nabycia w drodze spadku),
-na brak przysporzenia majątkowego (w pozostałym zakresie).
Ponadto na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy PIT: „Przepisów ustawy nie stosuje się do przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn”.
W myśl art. 4b ust. 1 ustawy o podatku od spadku i darowizn ( dalej UPSD): „Zwalnia się od podatku nabycie w drodze dziedziczenia lub zapisu windykacyjnego własności przedsiębiorstwa osoby fizycznej lub udziału w nim, pod warunkiem:
1)zgłoszenia przez nabywcę nabycia własności przedsiębiorstwa lub udziału w nim właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania europejskiego poświadczenia spadkowego;
2)prowadzenia tego przedsiębiorstwa przez nabywcę przez okres co najmniej 2 lat od dnia jego nabycia”.
W myśl art. 4b ust. 3 UPSD: „Warunki określone w ust. 1 pkt 2 i ust. 2 uważa się za zachowane także w przypadku, gdy przedsiębiorstwo zostało w całości wniesione jako wkład do spółki, a objęte w zamian udziały lub akcje nie zostaną zbyte przed upływem 2 lat od dnia nabycia własności przedsiębiorstwa lub udziału w nim.
W Państwa ocenie – w odniesieniu do pytania nr 3 – dokonanie działu spadku poprzez przyznanie składników majątkowych przekraczających wartość udziału żonie spadkodawcy – (…), w tym przyznanie jej własności Przedsiębiorstwa w spadku i przeniesienie przedsiębiorstwa w spadku do nowo założonej jednoosobowej działalności gospodarczej, jest neutralne na gruncie ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U.2021.1128 t.j. ze zm., dalej: u.p.d.o.f.), a w przypadku odmiennego twierdzenia, korzysta ze zwolnienia podatkowego.
Zarząd sukcesyjny unormowany jest w ustawie z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw (dalej: Ustawa). Zgodnie z art. 59 ust. 1 tej Ustawy zarząd sukcesyjny wygasa m.in. z upływem dwóch lat od dnia śmierci przedsiębiorcy (pkt 7, z zastrzeżeniem art. 60), dniem dokonania działu spadku obejmującego PwS (pkt 6) lub dniem nabycia przedsiębiorstwa w spadku w całości przez jedną osobę, o której mowa w art. 3 pkt 3 (właściciela przedsiębiorstwa w spadku lub podmiotu, który nabył przedsiębiorstwo od jego właścicieli) (pkt3). Zgodnie z art. 60 Ustawy sąd z ważnych przyczyn może przed dniem wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego przedłużyć okres zarządu sukcesyjnego na czas nie dłuższy niż pięć lat od dnia śmierci przedsiębiorcy.
Na gruncie PIT PwS jest podatnikiem tego podatku i kontynuuje działalność zmarłego przedsiębiorcy (art. 1a ust. 1 i 2 u.p.d.o.f.). Konstrukcja prawna PwS na gruncie u.p.d.o.f. to jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, która jest podatnikiem PIT z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (art. 1a ust. 2 oraz art. 7a ust. 1). Jednocześnie spadkobiercy są współwłaścicielami majątku tego przedsiębiorstwa wg przysługujących im udziałów spadkowych, co wynika wprost z art. 3 pkt 1 i 2 oraz art. 4 Ustawy. Wskutek zgodnego podziału spadku gros składników majątkowych przypadnie żonie spadkodawcy, będącej matką pozostałych spadkobierczyń. W wyniku działu spadku żona ( matka) uzyska majątek przekraczający jej udział spadkowy. Spadkobierczynie nie przewidują spłat i dopłat.
Zgodnie z art. 5a pkt 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2647 ze zm.):
Ilekroć w ustawie mowa jest o przedsiębiorstwie – oznacza to przedsiębiorstwo w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego.
W myśl art. 551 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r., poz. 1360 ze zm.):
Przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej.
Obejmuje ono w szczególności:
1)oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);
2)własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;
3)prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;
4)wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;
5)koncesje, licencje i zezwolenia;
6)patenty i inne prawa własności przemysłowej;
7)majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;
8)tajemnice przedsiębiorstwa;
9)księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Zgodnie art. 9 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.
W myśl art. 9 ust. 2 ww. ustawy:
Dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy art. 23o, art. 23u, art. 24-24b, art. 24c, art. 24e, art. 30ca, art. 30da oraz art. 30f nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów.
Stosownie do treści art. 11 ust. 1 powyższej ustawy:
Przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.
Za przychody należy zatem uznać każdą formę przysporzenia majątkowego, zarówno formę pieniężną, jak i niepieniężną, w tym nieodpłatne świadczenia otrzymane przez podatnika.
W związku z tym należy wskazać, że obok pieniędzy i wartości pieniężnych ustawodawca za przychody uważa również wartość otrzymanych świadczeń w naturze. Świadczenia w naturze to takie świadczenia, w przypadku których przedmiot świadczenia jest inny niż pieniądz lub wartość pieniężna. Będą to w szczególności różnego rodzaju świadczenia rzeczowe, chociaż przedmiotem świadczenia mogą być również prawa.
Powyższe związane jest z przyjętą zasadą kompletności opodatkowania, w myśl której opodatkowaniu powinny podlegać niemal wszelkie przysporzenia majątkowe, a nie tylko te o charakterze pieniężnym. W przypadku świadczeń w naturze przychody powstają dopiero z chwilą ich otrzymania.
Z kolei na podstawie art. 11 ust. 2 cytowanej ustawy:
Wartość pieniężną świadczeń w naturze, z zastrzeżeniem art. 12 ust. 2-2c, określa się na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca ich uzyskania.
W myśl art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17.
Sformułowanie „w szczególności” dowodzi, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie art. 20 ust. 1 ustawy. O przychodzie podatkowym z innych źródeł należy mówić w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe.
Zgodnie z art. 924 ww. kodeksu spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, natomiast spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku (art. 925 Kodeksu cywilnego).
Oznacza to, że z chwilą śmierci należące do spadkodawcy prawa i obowiązki stają się spadkiem, który podlega przepisom prawa spadkowego, a data śmierci (chwila śmierci) spadkodawcy ustala, kto staje się spadkobiercą oraz co wchodzi w skład masy spadkowej. Natomiast postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia potwierdzają jedynie prawo spadkobiercy do tego spadku od momentu jego otwarcia. Powyższe wyjaśnienie oznacza, że dniem nabycia spadku przez spadkobiercę jest data śmierci spadkodawcy.
Natomiast zgodnie z art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego:
Sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Notariusz na zasadach określonych w przepisach odrębnych sporządza akt poświadczenia dziedziczenia.
Z instytucją działu spadku mamy natomiast do czynienia w sytuacji, w której spadek przypada kilku spadkobiercom. Jeżeli więc spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych (art. 1035 ww. kodeksu).
Zgodnie z zapisem art. 1037 § 1 Kodeksu cywilnego dział spadku może nastąpić na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców. Zatem do momentu zniesienia współwłasności lub dokonania działu spadku spadkobiercy są współwłaścicielami rzeczy i praw wchodzących w skład spadku. Na podstawie art. 1038 § 1 Kodeksu cywilnego sądowy dział spadku powinien obejmować cały spadek. Jednakże z ważnych powodów może być ograniczony do części spadku. § 2 wskazuje, że umowny dział spadku może objąć cały spadek lub być ograniczony do części spadku.
W wyniku działu spadku prawa majątkowe objęte spadkiem przyznane poszczególnym spadkobiercom stosownie do wielkości ich udziałów przechodzą na nich. Ustaje więc wspólność majątku spadkowego. Umowa o dział spadku lub prawomocne orzeczenie sądowe o dziale spadku stanowią tytuł własności rzeczy, które w dziale przypadły poszczególnym spadkobiercom. Tak więc na skutek działu spadku następuje „konkretyzacja” składników masy spadkowej przypadających poszczególnym spadkobiercom. Jeżeli zatem wartość składników majątku nabytych w wyniku działu spadku jest zgodna z udziałem posiadanym przed działem spadku – na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych nie następuje nabycie podlegające opodatkowaniu, ponieważ w ten sposób nie ulega powiększeniu zarówno zakres dotychczasowego władztwa tej osoby nad rzeczą, jak i stan jej majątku osobistego.
Dział spadku, w wyniku którego udział w składnikach majątku przedsiębiorstwa nie zwiększył się, zmienia się wyłącznie charakter własności. Jednakże nabycie składników majątku zmarłego – w drodze działu spadku w części przekraczającej udział spadkowy stanowi nabycie w świetle przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jeżeli nabycie to jest nieodpłatne, to rodzi ono określone skutki podatkowe w rozumieniu przepisów ustawy. Otrzymując nieodpłatnie – w wyniku działu spadku – część przekraczającą udział spadkowy podatnik uzyskuje przysporzenie majątkowe mające konkretny wymiar finansowy.
Zgodnie z teorią prawa rzeczowego przyznanie danej osobie na wyłączną własność rzeczy w drodze zniesienia współwłasności, podziału majątku wspólnego czy działu spadku jest nabyciem tych rzeczy. Natomiast, biorąc pod uwagę przyjętą linię orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, nabyciem rzeczy w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie jest przyznanie jej na wyłączną własność jednemu ze współwłaścicieli w wyniku podziału majątku wspólnego, jeśli:
-podział taki jest ekwiwalentny w naturze i nie towarzyszą mu spłaty i dopłaty lub
-wartość otrzymanej przez daną osobę rzeczy w wyniku podziału tego majątku mieści się w udziale, jaki przysługiwał jej w majątku wspólnym.
Z powyższego wynika, że jeżeli spełnione są wymienione wyżej warunki, dział spadku nie może być rozpatrywany w kategoriach nabycia podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Natomiast wszelkie przypadki, gdy udział danej osoby ulega powiększeniu, traktowane być muszą w kategorii nabycia, gdyż w ten sposób ulega powiększeniu zarówno zakres dotychczasowego władztwa tej osoby nad rzeczą (składnikami majątku przedsiębiorstwa), jak też stan jej majątku osobistego. W sytuacji natomiast, gdy dział spadku ma charakter nieodpłatny, a na skutek jego dokonania dotychczasowy udział danej osoby ulega powiększeniu, mamy do czynienia z przysporzeniem, mającym konkretny wymiar finansowy. To z kolei, w związku z faktem, że nabycie rzeczy lub praw majątkowych na podstawie działu spadku nie podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn, powoduje powstanie obowiązku podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych, na skutek osiągnięcia przychodu z tzw. innych źródeł, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
W wyniku planowanego działu spadku żona zmarłego otrzyma składniki majątkowe, w tym własność przedsiębiorstwa zmarłego o wartości przewyższającej jej udział w spadku po zmarłym mężu. Tym samym w wyniku nieodpłatnego nabycia powyższych składników wchodzących w skład masy spadkowej nastąpi po jej stronie przysporzenie majątkowe (uzyskane nieodpłatnie, gdyż bez żadnego ekwiwalentu finansowego), które stanowić będzie – w tej części, w której pozostali spadkobiercy przekażą na jej rzecz swoje udziały – przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Wartość nieodpłatnego świadczenia, o którym mowa wyżej ustala się według uregulowań art. 11 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, tj. na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami tego rodzaju.
Zgodnie jednak z art. 21 ust. 1 pkt 125 ww. ustawy:
Wolna od podatku dochodowego jest wartość świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń, obliczona zgodnie z art. 11 ust. 2-2b, otrzymanych od osób zaliczonych do I i II grupy podatkowej w rozumieniu przepisów o podatku od spadków i darowizn, z zastrzeżeniem ust. 20.
W myśl art. 21 ust 20 ww. ustawy:
Zwolnienia, o których mowa w ust. 1 pkt 125 oraz 125a, nie mają zastosowania do świadczeń otrzymywanych na podstawie stosunku pracy, pracy nakładczej lub umów będących podstawą uzyskiwania przychodów zaliczonych do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2.
Z wykładni językowej tego zwolnienia, a zwłaszcza z wykładni zawartego w nim zwrotu „wartość świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń, obliczona zgodnie z art. 11 ust. 2-2b” wynika, że do powyższego zwolnienia uprawnione są osoby, które otrzymają świadczenia nieodpłatnie od osób zaliczonych do I i II grupy podatkowej w rozumieniu przepisów o podatku od spadków i darowizn.
Zgodnie natomiast z art. 14 ust. 3 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2021 r. poz. 1043): do poszczególnych grup podatkowych zalicza się:
1)do grupy I – małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów;
2)do grupy II – zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych;
3)do grupy III – innych nabywców.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że w wyniku opisanego powyżej planowanego nieodpłatnego działu spadku żona zmarłego i matka pozostałych spadkobierczyń uzyska od spadkobierców (osób zaliczonych do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od spadków i darowizn) składnik majątku o wartości przewyższającej wartość udziału w spadku, jaki przysługiwał jej po zmarłym mężu, osiągając przychód ze źródła, o którym mowa w art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przychód ten korzysta jednak ze zwolnienia z opodatkowania na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 125 tej ustawy i w rezultacie spadkobierczyni nie jest zobowiązana do zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu takiego nabycia.
W związku z nieodpłatnym działem spadku powstanie u spadkobierczyni – żony zmarłego przychód z innych źródeł, który będzie jednak podlegał zwolnieniu na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 125 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Tym samym planowana czynność – nieodpłatnego działu spadku, w tym w zakresie przedsiębiorstwa, nie spowoduje u spadkobierczyni – żony zmarłego powstania obowiązku podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych.
W Państwa ocenie – w odniesieniu do pytania nr 4 – przepis art. 924 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny przesądza, że spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy. Natomiast spadkobierca nabywa spadek z chwilą jego otwarcia (art. 925 Kodeksu cywilnego).
W myśl art. 1025 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego: sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Notariusz na zasadach określonych w przepisach odrębnych sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą.
Z przytoczonych przepisów Kodeksu cywilnego można wywieść, że z chwilą śmierci spadkodawcy wszystkie jego prawa i obowiązki, poza wyraźnie wskazanymi wyjątkami, ściśle związanymi z osobą spadkodawcy, przechodzą na spadkobierców.
Amortyzacji podlegają, z zastrzeżeniem art. 22c, stanowiące własność lub współwłasność podatnika, nabyte lub wytworzone we własnym zakresie, kompletne i zdatne do użytku w dniu przyjęcia do używania:
1) budowle, budynki oraz lokale będące odrębną własnością,
2) maszyny, urządzenia i środki transportu,
3) inne przedmioty
– o przewidywanym okresie używania dłuższym niż rok, wykorzystywane przez podatnika na potrzeby związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą albo oddane do używania na podstawie umowy najmu, dzierżawy lub umowy określonej w art. 23a pkt 1, zwane środkami trwałymi.
Stosownie zaś do art. 22c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Regulacja art. 22h ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych stanowi natomiast, że: odpisów amortyzacyjnych dokonuje się od wartości początkowej środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych, z zastrzeżeniem art. 22k, począwszy od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym ten środek lub wartość wprowadzono do ewidencji (wykazu), z zastrzeżeniem art. 22e, do końca tego miesiąca, w którym następuje zrównanie sumy odpisów amortyzacyjnych z ich wartością początkową lub w którym postawiono je w stan likwidacji, zbyto lub stwierdzono ich niedobór; suma odpisów amortyzacyjnych obejmuje również odpisy, których, zgodnie z art. 23 ust. 1, nie uważa się za koszty uzyskania przychodów.
Stosownie do art. 22g ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych: za wartość początkową środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, z uwzględnieniem ust. 2-18, uważa się w razie nabycia w drodze spadku, darowizny lub w inny nieodpłatny sposób – wartość rynkową z dnia nabycia, chyba że umowa darowizny albo umowa o nieodpłatnym przekazaniu określa tę wartość w niższej wysokości.
Jak stanowi z kolei art. 22g ust. 15 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych: w razie nabycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części w drodze spadku lub darowizny, łączną wartość początkową nabytych środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych stanowi suma ich wartości rynkowej, nie wyższa jednak od różnicy pomiędzy wartością tego przedsiębiorstwa albo jego zorganizowaną częścią a wartością składników mienia, niebędących środkami trwałymi ani wartościami niematerialnymi i prawnymi, określoną dla celów podatku od spadków i darowizn.
W myśl art. 22g ust. 16 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych: przy ustalaniu wartości początkowej poszczególnych środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, zgodnie z ust. 1 pkt 3-5 oraz ust. 2, 8. 9, 14 i 15, przepis art. 19 stosuje się odpowiednio.
Przy czym, zgodnie z art. 19 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych: wartość rynkową, o której mowa w ust. 1, rzeczy lub praw majątkowych określa się na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca odpłatnego zbycia.
W związku z przedmiotowymi regulacjami w orzecznictwie można się spotkać ze stanowiskiem, zgodnie z którym w przypadku, w którym małżonków nie łączył ustrój ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, to również kontynuowanie przez małżonka działalności gospodarczej prowadzonej wcześniej przez zmarłego współmałżonka powoduje obowiązek kontynuacji amortyzacji. Takie stanowisko wyraził m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 27.11.2013 r., I SA/Gd 1217/13. W wyroku tym, dotyczącym również kwestii amortyzacji składników przedsiębiorstwa zmarłej żony przez męża kontynuującego po jej śmierci działalność gospodarczą, WSA wskazał, że „(...) wnioskodawca, pozostając z żoną we wspólności małżeńskiej majątkowej, ponosił za życia żony koszty nabycia lub wytworzenia środków trwałych wykorzystywanych w działalności gospodarczej żony (w tej części w jakiej posiadał udział w majątku wspólnym). W przypadku, gdy jeden z małżonków przejmie do swojej działalności składnik majątkowy wykorzystywany wcześniej (amortyzowany) w działalności współmałżonka, wartość początkową środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych ustala się w wysokości wartości początkowej określonej w ewidencji (wykazie) współmałżonka wykorzystującego dotychczas ten składnik w swojej działalności gospodarczej, podobnie jak ma to miejsce w przypadku zmiany działalności wykonywanej samodzielnie przez jednego z małżonków na działalność wykonywaną samodzielnie przez drugiego z małżonków. Małżonek przejmujący składnik majątkowy wykorzystywany dotychczas w działalności gospodarczej współmałżonka powinien – jeśli wartość początkowa środka trwałego nie została jeszcze w pełni zamortyzowana – dokonywać odpisów amortyzacyjnych z uwzględnieniem dotychczasowej wysokości odpisów oraz kontynuować metodę amortyzacji przyjętą przez współmałżonka wykorzystującego dotychczas tenże składnik”.
Nabyte w drodze spadku środki trwałe wchodzące uprzednio w skład Przedsiębiorstwa w spadku Wnioskodawczyni może wycenić wg wartości rynkowej z dnia nabycia spadku, z uwzględnieniem postanowień cytowanych uprzednio przepisów art. 19 i art. 22g ust. 15 powołanej ustawy.
Reasumując, (…) ma w tej sytuacji prawo do rozliczania w kosztach podatkowych odpisów amortyzacyjnych od składników majątkowych przejętych z przedsiębiorstwa zmarłego męża, przy uwzględnianiu wartości rynkowej tych składników z dnia nabycia spadku (chyba że umowa darowizny albo umowa o nieodpłatnym przekazaniu określa tę wartość w niższej wysokości).
W Państwa ocenie – w odniesieniu do pytania nr 5 – uzyskanie przez (…) własności przedsiębiorstwa w spadku wskutek notarialnego działu spadku i przeniesienie przez (…) Przedsiębiorstwa w spadku w celu dalszego prowadzenia działalności gospodarczej do nowo utworzonej działalność gospodarczej powoduje wygaśnięcie zarządu sukcesyjnego. To z kolei oznacza likwidację działalności. Zatem powstaje obowiązek sporządzenia wykazu składników majątku na dzień wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego – likwidacji działalności gospodarczej, o którym mowa w art. 24 ust. 3a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W celu dalszego prowadzenia działalności gospodarczej do ewidencji środków trwałych należy wprowadzić środki trwałe o wartości z dnia ich nabycia.
Na podstawie art. 24a ust. 3a ustawy PIT: „W razie likwidacji działalności gospodarczej lub działów specjalnych produkcji rolnej, w tym także prowadzonych w formie spółki niebędącej osobą prawną, lub wystąpienia wspólnika z takiej spółki sporządza się wykaz składników majątku na dzień likwidacji działalności gospodarczej lub działów specjalnych produkcji rolnej lub na dzień wystąpienia wspólnika z takiej spółki. Wykaz powinien zawierać co najmniej następujące dane: liczbę porządkową, określenie (nazwę) składnika majątku, datę nabycia składnika majątku, kwotę wydatków poniesionych na nabycie składnika majątku oraz kwotę wydatków poniesionych na nabycie składnika majątku zaliczoną do kosztów uzyskania przychodów, wartość początkową, metodę amortyzacji, sumę odpisów amortyzacyjnych oraz wysokość wypłaconych środków pieniężnych należnych wspólnikom z tytułu udziału w spółce niebędącej osobą prawną na dzień wystąpienia lub likwidacji”.
Zgodnie z treścią art. 7a ust 3 pkt 1 ustawy PIT: „Równoznaczne z likwidacją działalności gospodarczej jest wygaśnięcie – zarządu sukcesyjnego”.
W Państwa ocenie – w odniesieniu do pytania nr 6 – objęcie udziałów w spółce z o.o. lub komandytowej w ramach notarialnej umowy o dział spadku nie skutkuje powstaniem przychodu po spełnieniu określonych warunków.
Na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy PIT: „Przepisów ustawy nie stosuje się do przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn”. Na podstawie art. 4a ust. 1 UPSD: „Zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli:
1)zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-5, 7 i 8 oraz ust. 1a-2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia – w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4, oraz
2)w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne, a ich wartość doliczona do wartości majątku nabytego dotychczas od tej samej osoby w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok przekracza kwotę określoną w art. 9 ust. 1 pkt 1 – udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym”.
Na podstawie art. 4a ust. 4 UPSD: „Obowiązek zgłoszenia nie obejmuje przypadków, gdy:
1)wartość majątku ostatnio nabytego doliczona do wartości majątku nabytego dotychczas od tej samej osoby lub po tej samej osobie w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok nie przekracza kwoty określonej w art. 9 ust. 1 pkt 1 lub
2)nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego albo w tej formie zostało złożone oświadczenie woli jednej ze stron”.
W związku z powyższym w sytuacji dokonania przez Wnioskodawczynie zgłoszenia nabycia udziałów w spółkach zgodnie z ww. przepisami podatku od spadków i darowizn nabycie przez spadkobierczynie udziałów w spółkach z o.o. i spółce komandytowej w ramach notarialnej umowy o dział spadku nie będzie opodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Stanowisko do pytania nr 6 wynika z uzupełnienia do wniosku.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawiły Panie we wniosku, jest:
-nieprawidłowe – w części dotyczącej możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów odpisów amortyzacyjnych,
-prawidłowe – w pozostałej części.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Przepisy ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw (Dz. U. z 2021 r. poz. 170 ze zm.) wprowadziły specyficzny rodzaj podatnika, jaki stanowi przedsiębiorstwo w spadku.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw:
Przedsiębiorstwo w spadku obejmuje składniki niematerialne i materialne, przeznaczone do wykonywania działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę, stanowiące mienie przedsiębiorcy w chwili jego śmierci.
W myśl art. 2 ust. 2 ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw:
Jeżeli w chwili śmierci przedsiębiorcy przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 551 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2020 r. poz. 1740) stanowiło w całości mienie przedsiębiorcy i jego małżonka, przedsiębiorstwo w spadku obejmuje całe to przedsiębiorstwo.
Stosownie do art. 2 ust. 3 ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw:
Przedsiębiorstwo w spadku obejmuje także składniki niematerialne i materialne, przeznaczone do wykonywania działalności gospodarczej, nabyte przez zarządcę sukcesyjnego albo na podstawie czynności, o których mowa w art. 13, w okresie od chwili śmierci przedsiębiorcy do dnia wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego albo wygaśnięcia uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego.
Z kolei art. 3 ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw stanowi, że:
Właścicielem przedsiębiorstwa w spadku w rozumieniu ustawy jest:
1)osoba, która zgodnie z prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia albo europejskim poświadczeniem spadkowym, nabyła składniki niematerialne i materialne, o których mowa w art. 2 ust. 1, na podstawie powołania do spadku z ustawy albo testamentu albo nabyła przedsiębiorstwo albo udział w przedsiębiorstwie na podstawie zapisu windykacyjnego;
2)małżonek przedsiębiorcy w przypadku, o którym mowa w art. 2 ust. 2, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku;
3)osoba, która nabyła przedsiębiorstwo w spadku albo udział w przedsiębiorstwie w spadku bezpośrednio od osoby, o której mowa w pkt 1 lub 2, w tym osoba prawna albo jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 331 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, do której wniesiono przedsiębiorstwo tytułem wkładu - w przypadku gdy po śmierci przedsiębiorcy nastąpiło zbycie tego przedsiębiorstwa albo udziału w tym przedsiębiorstwie.
Zgodnie z art. 29 ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw:
Od chwili ustanowienia zarządu sukcesyjnego zarządca sukcesyjny wykonuje prawa i obowiązki zmarłego przedsiębiorcy wynikające z wykonywanej przez niego działalności gospodarczej oraz prawa i obowiązki wynikające z prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku.
W myśl natomiast art. 59 ust. 1 ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw:
Zarząd sukcesyjny wygasa z:
1)upływem dwóch miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy, jeżeli w tym okresie żaden ze spadkobierców przedsiębiorcy nie przyjął spadku ani zapisobierca windykacyjny nie przyjął zapisu windykacyjnego, którego przedmiotem jest przedsiębiorstwo albo udział w przedsiębiorstwie, chyba że zarządca sukcesyjny działa na rzecz małżonka przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku;
2)dniem uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego, jeżeli jeden spadkobierca albo zapisobierca windykacyjny nabył przedsiębiorstwo w spadku w całości;
3)dniem nabycia przedsiębiorstwa w spadku w całości przez jedną osobę, o której mowa w art. 3 pkt 3;
4)upływem miesiąca od dnia wykreślenia zarządcy sukcesyjnego z CEIDG, chyba że w tym okresie powołano kolejnego zarządcę sukcesyjnego;
5)dniem ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy;
6)dniem dokonania działu spadku obejmującego przedsiębiorstwo w spadku;
7)upływem dwóch lat od dnia śmierci przedsiębiorcy.
Z kolei art. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.) stanowi, że:
Ustawa reguluje opodatkowanie podatkiem dochodowym dochodów osób fizycznych oraz daninę solidarnościową.
Natomiast zgodnie z art. 1a ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Ustawa reguluje również opodatkowanie podatkiem dochodowym dochodów przedsiębiorstwa w spadku.
W myśl art. 1a ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Przedsiębiorstwo w spadku, stanowiące jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, jest podatnikiem z tytułu dochodów osiąganych w okresie od otwarcia spadku do dnia wygaśnięcia:
1) zarządu sukcesyjnego albo
2)uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego, jeżeli zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony i dokonano zgłoszenia, o którym mowa w art. 12 ust. 1c ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz.U. z 2024 r. poz. 375 i 1721).
Stosownie do art. 7a ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Przychody przedsiębiorstwa w spadku uznaje się za przychody ze źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3.
Przepis art. 7a ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych stanowi, że:
Powstanie przedsiębiorstwa w spadku nie jest traktowane jako rozpoczęcie działalności gospodarczej.
W myśl art. 7a ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Równoznaczne z likwidacją działalności gospodarczej jest wygaśnięcie:
1) zarządu sukcesyjnego albo
2)uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego - w przypadku gdy zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony i dokonano zgłoszenia, o którym mowa w art. 12 ust. 1c ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników.
Z wniosku wynika, że są Panie (żona i córka) spadkobierczyniami po zmarłym (…) 2025 r. (…) (dalej: Spadkodawca), który prowadził jednoosobową działalność gospodarczą opodatkowaną ryczałtem. Między małżonkami (Panią - żoną Spadkodawcy i Spadkodawcą) obowiązywała rozdzielność majątkowa. Spadkodawca był również wspólnikiem w dwóch spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością oraz komandytariuszem w spółce komandytowej. Po śmierci Spadkodawcy przedsiębiorstwo zostało objęte zarządem sukcesyjnym. W ramach planowanego działu spadku w drodze umowy zawartej przed notariuszem Pani (żona Spadkodawcy) otrzyma: (…) udziałów w jednej ze spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz (…) udziałów w drugiej ze spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, udział Spadkodawcy w spółce komandytowej i całość przedsiębiorstwa w spadku oraz inne składniki majątku wskazane w uzupełnieniu wniosku. Druga z Pań (córka Spadkodawcy) otrzyma (…) udziałów w jednej ze spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz środki w gotówce. Podział spadku i zniesienie współwłasności następuje nieodpłatnie bez obowiązku spłaty pozostałych spadkobierców. Następnie Pani (żona Spadkodawcy) zamierza przenieść odziedziczone przedsiębiorstwo (wszystkie składniki obejmujące przedsiębiorstwo Spadkodawcy) do własnej, nowo założonej działalności gospodarczej, opodatkowanej ryczałtem. Nowo utworzona działalność będzie miała identyczne PKD jak przedsiębiorstwo w spadku. Działalność zostanie utworzona przez Panią (żonę Spadkodawcy) w dniu dokonania notarialnego działu spadku i dniu dokonania przeniesienia odziedziczonego przedsiębiorstwa lub przed tym dniem. Pani (żona Spadkodawcy) nie prowadziła dotychczas działalności gospodarczej i zostanie wpisana do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej w związku z przeniesieniem do działalności gospodarczej przedsiębiorstwa Spadkodawcy. Celem takiego działania jest kontynuacja działalności gospodarczej Spadkodawcy. Masa spadkowa po Spadkodawcy w zakresie przedsiębiorstwa w spadku stanowi zorganizowany zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. Działalność ta była kontynuowana w ramach zarządu sukcesyjnego ustanowionego przez Spadkodawcę (w osobie drugiej z Pań - córki Spadkodawcy) na wypadek śmierci. Ponieważ dział spadku dokonany zostanie w drodze umowy zawartej przed notariuszem, czynność wniesienia przedsiębiorstwa do działalności gospodarczej nastąpi po podpisaniu umowy o dział spadku w formie aktu notarialnego przez wszystkie spadkobierczynie, który wywołuje skutki prawne z dniem podpisania. Zarząd sukcesyjny wygaśnie przed dokonaniem przeniesienia przedsiębiorstwa do Pani (żony Spadkodawcy) działalności gospodarczej. Składniki majątkowe wniesione do Pani (żony Spadkodawcy) jednoosobowej działalności gospodarczej będą tożsame z tymi, które zostały nabyte przez spadkobierców w drodze spadku w ramach przedsiębiorstwa w spadku. Nie przewiduje się wyłączenia żadnych elementów ani wprowadzenia składników obcych względem majątku spadkowego. Przedsiębiorstwo będzie w aktualnym niezmienionym stanie organizacyjnym i majątkowym i będzie zdolne do kontynuowania działalności gospodarczej prowadzonej uprzednio przez Spadkodawcę. Nie zachodzi potrzeba angażowania dodatkowych składników majątkowych, ponoszenia nakładów inwestycyjnych ani podejmowania innych czynności faktycznych i prawnych. Pani (żony Spadkodawcy) działalność gospodarcza będzie opodatkowana w formie ryczałtu. Środki trwałe były wykorzystywane w działalności gospodarczej prowadzonej przez Spadkodawcę i podlegały amortyzacji zgodnie z przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Aktualnie są amortyzowane w ramach przedsiębiorstwa w spadku i nie zostały jeszcze całkowicie zamortyzowane.
Pierwsza z wątpliwości Pań dotyczy kwestii, czy -w przypadku przeniesienia przedsiębiorstwa do nowo utworzonej jednoosobowej Pani (żony Spadkodawcy) działalności gospodarczej w celu kontynuacji działalności gospodarczej Spadkodawcy - Pani (żona Spadkodawcy) przejmie ogół praw i obowiązków przedsiębiorstwa w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych, powstałych zarówno za życia Spadkodawcy, jak i w czasie istnienia przedsiębiorstwa w spadku.
Wyjaśniam, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy – Ordynacja podatkowa:
Spadkobiercy podatnika, z zastrzeżeniem § 1a, 2 i 2a, przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy.
Stosownie do art. 97 § 1a ustawy – Ordynacja podatkowa:
Przedsiębiorstwo w spadku, w przypadku gdy ustanowiono zarząd sukcesyjny, wstępuje w przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, z wyjątkiem tych praw, które nie mogą być kontynuowane na podstawie odrębnych ustaw. Przepis art. 26 stosuje się odpowiednio.
W myśl art. 97 § 2 i § 2a ustawy – Ordynacja podatkowa:
Jeżeli, na podstawie przepisów prawa podatkowego, spadkodawcy przysługiwały prawa o charakterze niemajątkowym, związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, uprawnienia te przechodzą na spadkobierców pod warunkiem dalszego prowadzenia tej działalności na ich rachunek.
Przepis § 2 stosuje się odpowiednio w przypadku dalszego prowadzenia działalności przez przedsiębiorstwo w spadku i ustanowienia zarządu sukcesyjnego.
Natomiast art. 97 § 4 Ordynacji podatkowej stanowi, że:
Przepisy § 1-3 stosuje się również do praw i obowiązków wynikających z decyzji wydanych na podstawie przepisów prawa podatkowego.
Z przepisów tych wynika, że spadkobiercy przejmują wszelkie majątkowe prawa i obowiązki, a prawa niemajątkowe – w zależności od tego, czy kontynuują działalność spadkodawcy czy nie. Przejęcie przez spadkobiercę majątkowych praw i obowiązków spadkodawcy, jak i przejście na spadkobiercę praw o charakterze niemajątkowym dotyczy również praw i obowiązków wynikających z decyzji wydanych na podstawie przepisów prawa podatkowego.
Zgodnie z art. 98 § 1 Ordynacji podatkowej:
Do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe.
I tak, stosownie do art. 924 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.):
Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy.
W myśl art. 925 Kodeksu cywilnego:
Spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku.
Na podstawie art. 1025 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego:
Sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Notariusz na zasadach określonych w przepisach odrębnych sporządza akt poświadczenia dziedziczenia.
Domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą.
Z przytoczonych przepisów Kodeksu cywilnego można wywieść, że z chwilą śmierci spadkodawcy wszystkie jego prawa i obowiązki, poza wyraźnie wskazanymi wyjątkami, ściśle związanymi z osobą spadkodawcy, przechodzą na spadkobierców.
Zgodnie natomiast z art. 1035 Kodeksu cywilnego:
Jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów niniejszego tytułu.
Do momentu zniesienia tej współwłasności lub dokonania działu spadku spadkobiercy są współwłaścicielami rzeczy i praw wchodzących w skład spadku.
Jednak na podstawie art. 1036 Kodeksu cywilnego:
Spadkobierca może za zgodą pozostałych spadkobierców rozporządzić udziałem w przedmiocie należącym do spadku. W braku zgody któregokolwiek z pozostałych spadkobierców rozporządzenie jest bezskuteczne o tyle, o ile naruszałoby uprawnienia przysługujące temu spadkobiercy na podstawie przepisów o dziale spadku.
Zatem istnieje możliwość rozporządzenia przez spadkobierców prawem lub rzeczą należącą do spadku, mimo istnienia współwłasności, jeśli następuje to za zgodną wolą wszystkich spadkobierców.
Regulacja art. 1037 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi natomiast, że:
Dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców.
Z instytucją działu spadku mamy więc do czynienia w sytuacji, w której spadek przypada kilku spadkobiercom. Wskutek działu spadku poszczególni spadkobiercy stają się podmiotami wyłącznie uprawnionymi względem przyznanych im praw majątkowych, stanowiących do chwili działu przedmiot wspólności. Nie zmienia to faktu, że dział spadku jest zawsze konsekwencją wcześniejszego nabycia spadku. Na skutek działu spadku następuje konkretyzacja składników masy spadkowej przypadających poszczególnym spadkobiercom. Dział spadku jest więc czynnością wtórną do nabycia spadku, nie można nabyć własności rzeczy tylko i wyłącznie w drodze działu spadku, bez nabycia spadku.
Zgodnie z art. 97a § 1 Ordynacji podatkowej:
Odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe przedsiębiorstwa w spadku ponoszą zapisobierca windykacyjny kontynuujący prowadzenie tego przedsiębiorstwa, spadkobiercy zmarłego przedsiębiorcy, jeżeli nie został uczyniony zapis windykacyjny obejmujący przedsiębiorstwo w spadku, a także małżonek zmarłego przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku. Przepis art. 98 stosuje się odpowiednio.
W myśl art. art. 97a § 2 Ordynacji podatkowej:
Przepis § 1 stosuje się także do osób, które uczestniczyły w powołaniu zarządcy sukcesyjnego, a następnie odrzuciły spadek albo okazało się, że nie są spadkobiercami, z tym że osoby, które odrzuciły spadek, nie odpowiadają za zobowiązania podatkowe przedsiębiorstwa w spadku powstałe po dniu, w którym ten spadek odrzuciły, a osoby, które nie są spadkobiercami – za zobowiązania podatkowe przedsiębiorstwa w spadku powstałe po dniu, w którym uprawomocniło się postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowano akt poświadczenia dziedziczenia albo wydano europejskie poświadczenie spadkowe.
Stosownie do art. 97a § 3 ustawy Ordynacja podatkowa:
Organ podatkowy orzeka w jednej decyzji o zakresie odpowiedzialności osób, o których mowa w § 1 i 2.
Natomiast w trybie art. 97a § 4 ustawy - Ordynacja podatkowa:
Jeżeli deklaracja jest nieprawidłowa lub deklaracji nie złożono, organ podatkowy orzekając o zakresie odpowiedzialności jednocześnie ustala lub określa kwoty, o których mowa w art. 21 § 3 i 3a, art. 24 lub art. 74a.
Zwracam uwagę, że na podstawie art. 97 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa spadkobiercy przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy, a na podstawie art. 97 § 1a tej ustawy przedsiębiorstwo w spadku wstępuje w takie prawa i obowiązki (z zastrzeżeniem, że dotyczy to wyłącznie praw i obowiązków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą).
Z powołanych przepisów wynika, że w przypadku śmierci przedsiębiorcy prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą sukcesja podatkowa uzależniona jest od tego, czy ustanowiono zarządcę sukcesyjnego. Jeżeli taka sytuacja ma miejsce, to sukcesorem na mocy przepisów Ordynacji podatkowej jest przedsiębiorstwo w spadku. Prawa i obowiązki wynikające z przepisów prawa podatkowego wykonuje w tym przypadku zarządca sukcesyjny. Te prawa i obowiązki nie przechodzą na spadkobierców mocą wyraźnego zastrzeżenia z art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej. Gdy natomiast zarządcy sukcesyjnego nie ustanowiono, prawa i obowiązki przejmują spadkobiercy.
Natomiast w przypadku wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego ustaje byt prawny przedsiębiorstwa w spadku osoby fizycznej. Oznacza to, że po wygaśnięciu zarządu sukcesyjnego prawa i obowiązki przejmują spadkobiercy na zasadach ogólnych.
Zaznaczam, że powołany art. 97 ustawy - Ordynacja podatkowa stanowi o prawach i obowiązkach spadkodawcy, które były związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, natomiast art. 97a dotyczy zobowiązań podatkowych przedsiębiorstwa w spadku.
Przepis art. 97a ustawy - Ordynacja podatkowa, dodany ustawą o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw, reguluje kwestie odpowiedzialności podatkowej przedsiębiorstwa w spadku. Wskazuje on podmioty odpowiedzialne za zobowiązania podatkowe przedsiębiorstwa w spadku, a są nimi:
a)zapisobierca windykacyjny kontynuujący prowadzenie tego przedsiębiorstwa,
b)spadkobiercy zmarłego przedsiębiorcy, jeżeli nie został uczyniony zapis windykacyjny obejmujący przedsiębiorstwo w spadku,
c)małżonek zmarłego przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku.
Ponieważ w tej sprawie ustanowiono zarządcę sukcesyjnego (była nim druga z Pań - córka Spadkodawcy), w okresie od śmierci Spadkodawcy do dnia przeprowadzenia działu spadku, w obrocie prawnym istniało przedsiębiorstwo w spadku, które przejęło przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe i niemajątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą.
Nabycie w drodze działu spadku skutkuje wygaśnięciem zarządu sukcesyjnego. Po wygaśnięciu zarządu sukcesyjnego ustał byt prawny przedsiębiorstwa w spadku Spadkodawcy, a Pani (żona Spadkodawcy), która po wygaśnięciu zarządu sukcesyjnego kontynuuje działalność przedsiębiorstwa w spadku w ramach prowadzonej przez Panią jednoosobowej działalności gospodarczej, przejmie przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki Spadkodawcy, jak i jego prawa niemajątkowe. W sprawie Pań trzeba również zwrócić uwagę na istotny fakt, a mianowicie kontynuowanie działalności Spadkodawcy, ponieważ nawet w przypadku trudności z precyzyjnym rozgraniczeniem na linii – prawo majątkowe, prawo niemajątkowe – przestaje mieć ono decydujące znaczenie, gdy ma miejsce właśnie taka kontynuacja. Wówczas niezależnie od charakteru przedmiotowych praw z mocy prawa może z nich korzystać następca prawny.
Podsumowanie: w przypadku przeniesienia przedsiębiorstwa w spadku do nowo utworzonej jednoosobowej Pani (żony Spadkodawcy) działalności gospodarczej w celu kontynuacji działalności gospodarczej Spadkodawcy, Pani (żona Spadkodawcy) przejmie ogół praw i obowiązków przedsiębiorstwa, w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych, powstałych zarówno za życia Spadkodawcy, jak i w czasie istnienia przedsiębiorstwa w spadku.
W odniesieniu do kolejnych kwestii, tj. powstania przychodu z tytułu otrzymania w ramach planowanego działu spadku przez Panią (żonę Spadkodawcy) składników majątku (rzeczy i praw) przedsiębiorstwa Spadkodawcy/przedsiębiorstwa w spadku, udziałów w spółkach z o.o. oraz w spółce komandytowej oraz przez drugą z Pań (córkę Spadkodawcy) udziałów w spółce z o.o., wskazuję, co następuje.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o podatku dochdoowym od osób fizycznych:
Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.
Z tego wynika zatem, że podstawową zasadą podatku dochodowego od osób fizycznych jest zasada powszechności opodatkowania.
Jednak, aby zastosowanie mogły znaleźć postanowienia ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w konkretnej sytuacji, u podatnika musi powstać przychód. Następnie przychód ten musi mieścić się w katalogu źródeł przychodów zdefiniowanych w ustawie podatkowej. Dodatkowo przychód ten nie może podlegać wyłączeniu od opodatkowania – stosownie do przepisów art. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Przepisów ustawy nie stosuje się do przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn
W uzupełnieniu do wniosku wskazały Panie, że otrzymanie w ramach planowanego działu spadku składników majątku, tj.: (…) udziałów w jednej ze spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, (…) udziałów w drugiej ze spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, udział Spadkodawcy w spółce komandytowej i całość przedsiębiorstwa w spadku – w przypadku Pani (żony Spadkodawcy) oraz (…) udziałów w jednej ze spółek z ograniczoną odpowiedzialnością w przypadku drugiej z Pań (córki Spadkodawcy) będzie podlegać podatkowi od spadków i darowizn.
Dlatego też w Pań sprawie znajdzie zastosowanie wyłączenie wynikające z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. A to oznacza, że przejęcie przez Panią (żonę Spadkodawcy) przedsiębiorstwa w spadku w celu dalszego prowadzenia działalności gospodarczej oraz udziałów w spółkach z o.o. oraz spółce komandytowej, a przez drugą z Pań (córkę Spadkodawcy) udziałów w spółce z o.o. będzie neutralne na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Podsumowanie: otrzymanie w ramach planowanego działu spadku przez Panią (żonę Spadkodawcy) składników majątku (rzeczy i praw) przedsiębiorstwa Spadkodawcy/przedsiębiorstwa w spadku, udziałów w spółkach z o.o. oraz w spółce komandytowej oraz przez drugą z Pań (córkę Spadkodawcy) udziałów w spółce z o.o. nie będzie opodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Nie będzie stanowić dla Pań przychodu opodatkowanego podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
W odniesieniu do kwestii powstania przychodu z tytułu nabycia przez Panią (żonę Spadkodawcy) na skutek działu spadku składników majątkowych o wartości przekraczającej wartość udziału w spadku i skorzystania ze zwolnienia podatkowego z tego tytułu wskazuję, co następuje.
W myśl art. 9 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy art. 23o, art. 23u, art. 24-24b, art. 24c, art. 24e, art. 30ca, art. 30da oraz art. 30f nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów.
Stosownie doart. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.
Za przychody należy zatem uznać każdą formę przysporzenia majątkowego, zarówno formę pieniężną, jak i niepieniężną, w tym nieodpłatne świadczenia otrzymane przez podatnika.
Stąd stwierdzam, że - obok pieniędzy i wartości pieniężnych - ustawodawca za przychody uważa również wartość otrzymanych świadczeń w naturze. Świadczenia w naturze to takie świadczenia, w przypadku których przedmiot świadczenia jest inny niż pieniądz lub wartość pieniężna. Będą to w szczególności różnego rodzaju świadczenia rzeczowe, chociaż przedmiotem świadczenia mogą być również prawa.
Powyższe związane jest z przyjętą zasadą kompletności opodatkowania, w myśl której opodatkowaniu powinny podlegać niemal wszelkie przysporzenia majątkowe, a nie tylko te o charakterze pieniężnym. W przypadku świadczeń w naturze przychody powstają dopiero z chwilą ich otrzymania.
Z kolei na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Wartość pieniężną świadczeń w naturze, z zastrzeżeniem ust. 2c oraz art. 12 ust. 2-2c, określa się na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca ich uzyskania.
W myśl art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17.
Sformułowanie „w szczególności” dowodzi, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w tym przepisie. O przychodzie podatkowym z innych źródeł należy mówić w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe.
Ponieważ Pani (żony Spadkodawcy) ma otrzymać składniki majątku w ramach działu spadku, konieczne jest odwołanie się do regulacji Kodeksu cywilnego.
Na podstawie powołanych już wyżej art. 924 i art. 925 Kodeksu cywilnego wskazuję, że z chwilą śmierci należące do spadkodawcy prawa i obowiązki stają się spadkiem, który podlega przepisom prawa spadkowego, a data śmierci (chwila śmierci) spadkodawcy ustala, kto staje się spadkobiercą oraz co wchodzi w skład masy spadkowej. Natomiast postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia potwierdzają jedynie prawo spadkobiercy do tego spadku od momentu jego otwarcia. To wyjaśnienie oznacza, że dniem nabycia spadku przez spadkobiercę jest data śmierci spadkodawcy.
Z instytucją działu spadku mamy natomiast do czynienia w sytuacji, w której spadek przypada kilku spadkobiercom.
W myśl wskazanego wyżej art. 1035 Kodeksu cywilnego:
Jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów niniejszego tytułu.
Zgodnie z zapisem art. 1037 § 1 Kodeksu cywilnego:
Dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców.
Zatem do momentu zniesienia współwłasności lub dokonania działu spadku spadkobiercy są współwłaścicielami rzeczy i praw wchodzących w skład spadku.
Na podstawie art. 1038 § 1 Kodeksu cywilnego:
Sądowy dział spadku powinien obejmować cały spadek. Jednakże z ważnych powodów może być ograniczony do części spadku.
Z kolei w trybie art. 1038 § 2 Kodeksu cywilnego:
Umowny dział spadku może objąć cały spadek lub być ograniczony do części spadku.
W wyniku działu spadku prawa majątkowe objęte spadkiem przyznane poszczególnym spadkobiercom stosownie do wielkości ich udziałów przechodzą na nich. Ustaje więc wspólność majątku spadkowego. Umowa o dział spadku lub prawomocne orzeczenie sądowe o dziale spadku stanowią tytuł własności rzeczy, które w dziale przypadły poszczególnym spadkobiercom. Tak więc na skutek działu spadku następuje „konkretyzacja” składników masy spadkowej przypadających poszczególnym spadkobiercom.
Jeżeli zatem wartość składników majątku nabytych w wyniku działu spadku jest zgodna z udziałem posiadanym przed działem spadku – na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych - nie następuje nabycie podlegające opodatkowaniu, ponieważ w ten sposób nie ulega powiększeniu zarówno zakres dotychczasowego władztwa tej osoby nad rzeczą, jak i stan jej majątku osobistego.
Dział spadku, w wyniku którego udział w składnikach majątku nie zwiększył się, zmienia wyłącznie charakter własności. Jednak nabycie składników majątku zmarłego w drodze działu spadku w części przekraczającej udział spadkowy stanowi nabycie w świetle przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jeżeli nabycie to jest nieodpłatne, to rodzi ono określone skutki podatkowe w rozumieniu przepisów ustawy. Otrzymując nieodpłatnie – w wyniku działu spadku – część przekraczającą udział spadkowy, podatnik uzyskuje przysporzenie majątkowe mające konkretny wymiar finansowy.
Zgodnie z teorią prawa rzeczowego przyznanie danej osobie na wyłączną własność rzeczy w drodze zniesienia współwłasności, podziału majątku wspólnego czy działu spadku jest nabyciem tych rzeczy. Natomiast, na podstawie przyjętej linii orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, nabyciem rzeczy w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie jest przyznanie jej na wyłączną własność jednemu ze współwłaścicieli w wyniku podziału majątku wspólnego, jeśli:
-podział taki jest ekwiwalentny w naturze i nie towarzyszą mu spłaty i dopłaty lub
-wartość otrzymanej przez daną osobę rzeczy w wyniku podziału tego majątku mieści się w udziale, jaki przysługiwał jej w majątku wspólnym.
Z powyższego wynika, że jeżeli spełnione są wymienione wyżej warunki, dział spadku nie może być rozpatrywany w kategoriach nabycia podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Natomiast wszelkie przypadki, gdy udział danej osoby ulega powiększeniu, traktowane być muszą w kategorii nabycia, ponieważ w ten sposób ulega powiększeniu zarówno zakres dotychczasowego władztwa tej osoby nad rzeczą (składnikami majątku), jak też stan jej majątku osobistego. W sytuacji natomiast, gdy dział spadku ma charakter nieodpłatny, a na skutek jego dokonania dotychczasowy udział danej osoby ulega powiększeniu, mamy do czynienia z przysporzeniem, mającym konkretny wymiar finansowy. To z kolei, jako że nabycie rzeczy lub praw majątkowych na podstawie działu spadku nie podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn, powoduje powstanie obowiązku podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych, na skutek osiągnięcia przychodu z tzw. innych źródeł, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Z wniosku i jego uzupełnienia wynika, że dział spadku i zniesienie współwłasności nastąpi nieodpłatnie bez obowiązku spłaty pozostałych spadkobierców, a wartość udziału nabytego przez Panią (żonę Spadkodawcy) w następstwie planowanego działu spadku przekroczy wartość udziału, jaki pierwotnie przysługiwał Pani w masie spadkowej.
Zatem w wyniku planowanego działu spadku otrzyma Pani (żony Spadkodawcy) składniki majątku o wartości przewyższającej Pani udział w spadku po Spadkodawcy. Tym samym w wyniku nieodpłatnego nabycia przez Panią składników wchodzących w skład masy spadkowej nastąpi po Pani stronie przysporzenie majątkowe (uzyskane nieodpłatnie, gdyż bez żadnego ekwiwalentu finansowego), które stanowić będzie – w tej części, w której pozostali spadkobiercy przekazali na rzecz Pani swoje udziały – przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Wartość nieodpłatnego świadczenia, o którym mowa wyżej, ustala się według uregulowań art. 11 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, tj. na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami tego rodzaju.
Zgodnie jednak z art. 21 ust. 1 pkt 125 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Wolna od podatku dochodowego jest wartość świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń, obliczona zgodnie z art. 11 ust. 2-2b, otrzymanych od osób zaliczonych do I i II grupy podatkowej w rozumieniu przepisów o podatku od spadków i darowizn, z zastrzeżeniem ust. 20
W myśl art. 21 ust. 20 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Zwolnienia, o których mowa w ust. 1 pkt 125 oraz 125a, nie mają zastosowania do świadczeń otrzymywanych na podstawie stosunku pracy, pracy nakładczej lub umów będących podstawą uzyskiwania przychodów zaliczonych do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2.
Z wykładni językowej tego zwolnienia, a zwłaszcza z wykładni zawartego w nim zwrotu „wartość świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń, obliczona zgodnie z art. 11 ust. 2-2b” wynika, że do tego zwolnienia uprawnione są osoby, które otrzymają świadczenia nieodpłatnie od osób zaliczonych do I i II grupy podatkowej w rozumieniu przepisów o podatku od spadków i darowizn.
Zgodnie natomiast z art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1837 ze zm.):
Do poszczególnych grup podatkowych zalicza się:
1) do grupy I – małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów;
2)do grupy II – zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych;
3)do grupy III – innych nabywców.
Na podstawie powyższego stwierdzam, że w wyniku opisanego planowanego nieodpłatnego działu spadku Pani (żony Spadkodawcy) otrzyma od spadkobierców (osób zaliczonych do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od spadków i darowizn) składniki majątku o wartości przewyższającej wartość udziału w spadku, jaki przysługiwał Pani po Spadkodawcy, to Pani osiągnie przychód ze źródła, o którym mowa w art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przychód ten korzysta jednak ze zwolnienia z opodatkowania na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 125 tej ustawy i w rezultacie Pani (żony Spadkodawcy) nie jest zobowiązana do zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu takiego nabycia.
W związku z nieodpłatnym działem spadku składników majątkowych powstanie u Pani (żony Spadkodawcy) przychód z innych źródeł, który będzie jednak podlegał zwolnieniu na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 125 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Tym samym, planowana czynność – nieodpłatnego działu spadku nie spowoduje u Pani powstania obowiązku podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych.
Podsumowanie: nabycie przez Panią (żonę Spadkodawcy) na skutek działu spadku składników majątkowych o wartości przekraczającej wartość udziału w spadku skutkuje powstaniem po Pani stronie przychodu z innych źródeł, podlegającegozwolnieniu na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 125 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
W odniesieniu do kwestii ustalenia wartości początkowej oraz amortyzacji środków trwałych przejętych przez Panią (żonę Spadkodawcy)w ramach przedsiębiorstwa w spadku stwierdzam, co następuje.
Z przytoczonych już wyżej przepisów Kodeksu cywilnego można wywieść, że z chwilą śmierci spadkodawcy wszystkie jego prawa i obowiązki, poza wyraźnie wskazanymi wyjątkami, ściśle związanymi z osobą spadkodawcy, przechodzą na spadkobierców.
Zgodnie art. 22a ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Amortyzacji podlegają, z zastrzeżeniem art. 22c, stanowiące własność lub współwłasność podatnika, nabyte lub wytworzone we własnym zakresie, kompletne i zdatne do użytku w dniu przyjęcia do używania:
1) budowle, budynki oraz lokale będące odrębną własnością,
2)maszyny, urządzenia i środki transportu,
3)inne przedmioty
– o przewidywanym okresie używania dłuższym niż rok, wykorzystywane przez podatnika na potrzeby związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą albo oddane do używania na podstawie umowy najmu, dzierżawy lub umowy określonej w art. 23a pkt 1, zwane środkami trwałymi.
Stosownie natomiast do art. 22c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Amortyzacji nie podlegają:
1) grunty i prawa wieczystego użytkowania gruntów,
2)budynki mieszkalne wraz ze znajdującymi się w nich dźwigami, lokale mieszkalne stanowiące odrębną nieruchomość, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego oraz prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, służące prowadzonej działalności gospodarczej lub wydzierżawiane albo wynajmowane na podstawie umowy,
3)dzieła sztuki i eksponaty muzealne,
4)wartość firmy, jeżeli wartość ta powstała w inny sposób niż określony w art. 22b ust. 2 pkt 1 i 1a,
5)składniki majątku, które nie są używane na skutek zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej na podstawie przepisów dotyczących zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej albo zaprzestania działalności, w której te składniki były używane; w tym przypadku składniki te nie podlegają amortyzacji od miesiąca następującego po miesiącu, w którym zawieszono albo zaprzestano tej działalności
– zwane odpowiednio środkami trwałymi lub wartościami niematerialnymi i prawnymi.
W myśl art. 22d ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Podatnicy mogą nie dokonywać odpisów amortyzacyjnych od składników majątku, o których mowa w art. 22a i 22b, których wartość początkowa, określona zgodnie z art. 22g, nie przekracza 10 000 zł; wydatki poniesione na ich nabycie stanowią wówczas koszty uzyskania przychodów w miesiącu oddania ich do używania.
Z kolei art. 22d ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych stanowi, że:
Składniki majątku, o których mowa w art. 22a-22c, z wyłączeniem składników wymienionych w ust. 1, wprowadza się do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych zgodnie z art. 22n, najpóźniej w miesiącu przekazania ich do używania. Późniejszy termin wprowadzenia uznaje się za ujawnienie środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej, o których mowa w art. 22h ust. 1 pkt 4.
Regulacja art. 22h ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych stanowi natomiast, że:
Odpisów amortyzacyjnych dokonuje się od wartości początkowej środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych, z zastrzeżeniem art. 22k, począwszy od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym ten środek lub wartość wprowadzono do ewidencji (wykazu), z zastrzeżeniem art. 22e, do końca tego miesiąca, w którym następuje zrównanie sumy odpisów amortyzacyjnych z ich wartością początkową lub w którym postawiono je w stan likwidacji, zbyto lub stwierdzono ich niedobór; suma odpisów amortyzacyjnych obejmuje również odpisy, których, zgodnie z art. 23 ust. 1, nie uważa się za koszty uzyskania przychodów
Zgodnie z art. 22h ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Podatnicy, z zastrzeżeniem art. 22l i 22ł, dokonują wyboru jednej z metod amortyzacji określonej w art. 22i-22k dla poszczególnych środków trwałych przed rozpoczęciem ich amortyzacji; wybraną metodę stosuje się do pełnego zamortyzowania danego środka trwałego.
Stosownie do art. 22g ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Za wartość początkową środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, z uwzględnieniem ust. 2-18, uważa się w razie nabycia w drodze spadku, darowizny lub w inny nieodpłatny sposób – wartość rynkową z dnia nabycia, chyba że umowa darowizny albo umowa o nieodpłatnym przekazaniu określa tę wartość w niższej wysokości.
Jak stanowi z kolei art. 22g ust. 15 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
W razie nabycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części w drodze spadku lub darowizny, łączną wartość początkową nabytych środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych stanowi suma ich wartości rynkowej, nie wyższa jednak od różnicy pomiędzy wartością tego przedsiębiorstwa albo jego zorganizowaną częścią a wartością składników mienia, niebędących środkami trwałymi ani wartościami niematerialnymi i prawnymi, określoną dla celów podatku od spadków i darowizn.
W myśl art. 22g ust. 16 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Przy ustalaniu wartości początkowej poszczególnych środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, zgodnie z ust. 1 pkt 3-5 oraz ust. 2, 8, 9, 14 i 15, przepis art. 19 stosuje się odpowiednio.
Przy czym, zgodnie z art. 19 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Wartość rynkową, o której mowa w ust. 1, rzeczy lub praw majątkowych określa się na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca odpłatnego zbycia.
Odnosząc się zatem do sposobu ustalenia wartości początkowej środków trwałych wchodzących w skład przedsiębiorstwa w spadku, którego działalność Pani (żony Spadkodawcy) będzie kontynuować, wskazuję, że wartość tą po śmierci Spadkodawcy powinna Pani ustalić tak, jakby Spadkodawca przed śmiercią nie amortyzował tych środków trwałych, ponieważ nie znajdzie w Pani sprawie zastosowania zasada kontynuacji wartości początkowej oraz odpisów amortyzacyjnych.
Na podstawie powołanych powyżej przepisów stwierdzam, że wartość początkową środków trwałych nabytych w drodze spadku Pani (żony Spadkodawcy)powinna określić według wartości rynkowej z dnia nabycia spadku (data śmierci Spadkodawcy), zgodnie z cytowanym powyżej art. 22g ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Innymi słowy, nabyte w drodze spadku środki trwałe wchodzące uprzednio w skład przedsiębiorstwa w spadku Pani (żony Spadkodawcy) może wycenić wg wartości rynkowej z dnia nabycia spadku, z uwzględnieniem postanowień przepisów art. 19 i art. 22g ust. 15 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Podsumowanie: wartość początkową środków trwałych, które zostaną wprowadzone do Pani (żony Spadkodawcy) przedsiębiorstwa z przedsiębiorstwa w spadku należy ustalić według wartości rynkowej z dnia nabycia spadku.
Przechodząc natomiast do kwestii dokonywania i zaliczania do kosztów uzyskania przychodów odpisów amortyzacyjnych, wskazuję, że w myśl art. 22 ust. 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Kosztem uzyskania przychodów są odpisy z tytułu zużycia środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych (odpisy amortyzacyjne) dokonywane wyłącznie zgodnie z art. 22a-22o, z uwzględnieniem art. 23 (…).
Z wniosku wynika, że Pani (żony Spadkodawcy) działalność gospodarcza będzie opodatkowana w formie ryczałtu.
W myśl art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 843 ze zm.):
Podatnicy oraz spółki, których wspólnicy są opodatkowani w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, są obowiązani posiadać i przechowywać dowody zakupu towarów, prowadzić wykaz środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych oraz, odrębnie za każdy rok podatkowy, ewidencję przychodów, zwaną dalej „ewidencją”, z zastrzeżeniem ust. 3.
Zgodnie natomiast z art. 12 ust. 2 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne:
Podatek zryczałtowany, o którym mowa w ust. 1, pobiera się bez pomniejszania przychodu o koszty uzyskania.
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych stanowi uproszczoną formę opodatkowania działalności gospodarczej. Przedsiębiorcy korzystający z takiej formy rozliczenia płacą podatek od przychodów, tym samym nie mają możliwości pomniejszania tych przychodów o koszty jego uzyskania.
Podatnicy rozliczający się w formie ryczałtu mają obowiązek prowadzenia wykazu środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych. Natomiast ze względu na brak możliwości pomniejszania przychodów o poniesione koszty nie ujmują odpisów amortyzacyjnych w rozliczeniach podatkowych.
Nie mogę zatem zgodzić się ze stwierdzeniem zawartym we własnym stanowisku Pań, że Pani (żona Spadkodawcy) będzie miała prawo do rozliczania w kosztach podatkowych odpisów amortyzacyjnych od składników majątkowych przejętych z przedsiębiorstwa Spadkodawcy.
Skoro Pani (żona Spadkodawcy) wybierze - jako formę opodatkowania przychodów z działalności gospodarczej - ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, nie będzie miała Pani możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów odpisów amortyzacyjnych od składników majątkowych przejętych z przedsiębiorstwa Spadkodawcy.
W odniesieniu do kwestii obowiązku sporządzenia wykazu składników majątku (tzw. remanentu likwidacyjnego) wskazuję, co następuje.
Zgodnie z art. 24 ust. 3a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
W razie likwidacji działalności gospodarczej lub działów specjalnych produkcji rolnej, w tym także prowadzonych w formie spółki niebędącej osobą prawną, lub wystąpienia wspólnika z takiej spółki sporządza się wykaz składników majątku na dzień likwidacji działalności gospodarczej lub działów specjalnych produkcji rolnej lub na dzień wystąpienia wspólnika z takiej spółki. Wykaz powinien zawierać co najmniej następujące dane: liczbę porządkową, określenie (nazwę) składnika majątku, datę nabycia składnika majątku, kwotę wydatków poniesionych na nabycie składnika majątku oraz kwotę wydatków poniesionych na nabycie składnika majątku zaliczoną do kosztów uzyskania przychodów, wartość początkową, metodę amortyzacji, sumę odpisów amortyzacyjnych oraz wysokość wypłaconych środków pieniężnych należnych wspólnikom z tytułu udziału w spółce niebędącej osobą prawną na dzień wystąpienia lub likwidacji.
Na podstawie art. 7a ust 3 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Równoznaczne z likwidacją działalności gospodarczej jest wygaśnięcie zarządu sukcesyjnego.
Na podstawie przedstawionego przez Panie opisu sprawy oraz powołanych przepisów prawa stwierdzam, że przejęcie przez Panią (żonę Spadkodawcy) przedsiębiorstwa w spadku w celu dalszego prowadzenia działalności gospodarczej powoduje wygaśnięcie zarządu sukcesyjnego. To z kolei oznacza likwidację działalności. Zatem powstaje obowiązek sporządzenia wykazu składników majątku na dzień wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego – likwidacji działalności gospodarczej, o którym mowa w art. 24 ust. 3a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Podsumowanie: przejęcie przez Panią(żonę Spadkodawcy) przedsiębiorstwa w spadku w celu dalszego prowadzenia przez Panią działalności gospodarczej powoduje wygaśnięcie zarządu sukcesyjnego. Stąd przedsiębiorstwo w spadku było zobowiązane do sporządzenia wykazu składników majątku, o którym mowa w art. 24 ust. 3a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy zdarzeń przyszłych, które Panie przedstawiły, i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.
Wskazuję, że powołane we wniosku orzeczenie sądu administracyjnego nie może wpłynąć na ocenę prawidłowości przedstawionych przez Panie kwestii. Nie negując tego orzeczenia, jako cennego źródła w zakresie wskazywania kierunków wykładni norm prawa podatkowego, stwierdzam, że teza badanego rozstrzygnięcia nie ma zastosowania w tym postępowaniu.
Wniosek w zakresie podatku od towarów i usług oraz podatku od czynności cywilnoprawnych podlega odrębnym rozstrzygnięciom.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
·Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli sytuacja Pań będzie zgodna (tożsama) z opisem zdarzeń przyszłych. Z funkcji ochronnej będą mogli skorzystać te z Pań, które zastosują się do interpretacji.
·Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
·Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację przez Zainteresowanego, który jest stroną postępowania
Pani (…) (Zainteresowana będąca stroną postępowania – art. 14r § 2 Ordynacji podatkowej) ma prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
·w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
·w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a, art. 14b § 1 i art. 14r Ordynacji podatkowej.
