Jakość wody pod kontrolą gmin: nowe obowiązki od 2026 roku

Nowelizacja ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków została ogłoszona 6 maja 2026 r. w Dzienniku Ustaw pod poz. 605. Zasadnicza część przepisów wejdzie w życie 21 maja 2026 r. Dla gmin, ich jednostek i spółek wodociągowo-kanalizacyjnych nie jest to zmiana wyłącznie techniczna. Nowe przepisy oznaczają konieczność uporządkowania odpowiedzialności za jakość wody, przygotowania ocen ryzyka, sprawdzenia obiektów priorytetowych, rozszerzenia informacji dla mieszkańców oraz identyfikacji osób bez dostępu do wody przeznaczonej do spożycia.

Ustawa z 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw (dalej: nowelizacja) wdraża dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 z 16 grudnia 2020 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (dalej: dyrektywa DWD). Termin wdrożenia dyrektywy upłynął 12 stycznia 2023 r., ale po publikacji nowelizacji w Dzienniku Ustaw podstawą działania gmin i dostawców wody są już przepisy krajowe.

Nowelizacja zmienia ustawę z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (dalej: u.z.w.o.s.) i dodaje do niej rozdział 1a dotyczący bezpieczeństwa zaopatrzenia w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi.

Punkt dostawy: gdzie kończy się odpowiedzialność dostawcy

Nowelizacja wprowadza do art. 2 u.z.w.o.s. definicję „punktu dostawy”. Ma ona podstawowe znaczenie dla ustalenia granicy odpowiedzialności między dostawcą wody a właścicielem lub zarządcą nieruchomości.

W praktyce dostawca wody odpowiada za system zaopatrzenia w wodę do punktu dostawy. Jeżeli niezgodność z wartością parametryczną wynika z wewnętrznego systemu wodociągowego lub z jego utrzymania, znaczenie mają obowiązki właściciela lub zarządcy budynku – zwłaszcza w odniesieniu do obiektów priorytetowych.

Podejście oparte na ryzyku

Nowelizacja wprowadza obowiązek stosowania podejścia opartego na ryzyku w całym łańcuchu dostaw wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Zgodnie z art. 4d u.z.w.o.s. obejmuje ono trzy elementy:

1) ocenę ryzyka i zarządzanie ryzykiem w obszarze zasilania ujęcia wody,

2) ocenę ryzyka i zarządzanie ryzykiem w systemie zaopatrzenia w wodę,

3) ocenę ryzyka w wewnętrznym systemie wodociągowym.

Oceny ryzyka w obszarze zasilania ujęcia oraz w systemie zaopatrzenia w wodę wykonuje dostawca wody. Wynika to z art. 4e u.z.w.o.s. Dostawca dokonuje też udokumentowanych przeglądów tych ocen w regularnych odstępach czasu – nie dłuższych niż 6 lat – i w razie potrzeby je aktualizuje. Ocena ryzyka w obszarze zasilania ujęcia jest uregulowana w art. 4f u.z.w.o.s. Obejmuje m.in. identyfikację znaczących oddziaływań antropogenicznych, wyniki monitoringu wód, wyniki badań parametrów z listy obserwacyjnej oraz informacje dotyczące stref ochronnych i obszarów ochronnych.

Ocena ryzyka w systemie zaopatrzenia w wodę jest uregulowana w art. 4g u.z.w.o.s. Ma obejmować m.in. charakterystykę systemu zaopatrzenia, identyfikację zagrożeń i zdarzeń niebezpiecznych oraz informację o planowanych środkach kontroli ryzyka. Dla gmin i spółek wodociągowo-kanalizacyjnych oznacza to konieczność uporządkowania dokumentacji technicznej, danych o ujęciach, sieci i strefach zaopatrzenia, a także współpracy z Wodami Polskimi, organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej i laboratoriami wykonującymi badania jakości wody.

Obiekty priorytetowe: obowiązki właścicieli i zarządców

Nowelizacja wprowadza obowiązki dotyczące obiektów priorytetowych.

Właściciel lub zarządca obiektu priorytetowego dokonuje oceny ryzyka w wewnętrznym systemie wodociągowym. Obowiązek ten wynika z art. 4i ust. 1 u.z.w.o.s. Ocena ma formę pisemną, podlega aktualizacji nie rzadziej niż co 6 lat i powinna być przechowywana co najmniej przez 12 lat.

Ocena ryzyka obejmuje analizę wewnętrznego systemu wodociągowego oraz materiałów lub wyrobów mających kontakt z wodą. Jeżeli z analizy wynika ryzyko dotyczące ołowiu, właściciel lub zarządca obiektu priorytetowego, w uzgodnieniu z właściwym organem nadzoru sanitarnego, ustala częstotliwość badania ołowiu.

Tabela 1. Obiekty priorytetowe wskazane w art. 4j u.z.w.o.s.

Jeżeli w wewnętrznym systemie wodociągowym nie są dotrzymane wartości parametryczne Legionelli albo ołowiu, właściciel lub zarządca budynku podejmuje działania w celu wyeliminowania lub zmniejszenia ryzyka. Wynika to z art. 4k u.z.w.o.s.

Parametry jakości wody i laboratoria

Nowelizacja nie wpisuje wprost do u.z.w.o.s. pełnego katalogu wartości parametrycznych jakości wody. Ustawa odsyła w tym zakresie do rozporządzenia ministra właściwego do spraw zdrowia, wydawanego na podstawie art. 13 u.z.w.o.s.

Zgodnie z art. 2b u.z.w.o.s. parametry jakości wody przeznaczonej do spożycia dzielą się m.in. na parametry mikrobiologiczne, chemiczne, wskaźnikowe, radiologiczne, wynikające z oceny ryzyka w systemie zaopatrzenia w wodę, istotne dla oceny ryzyka w wewnętrznym systemie wodociągowym oraz objęte listą obserwacyjną Komisji Europejskiej. Dla przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych oznacza to konieczność sprawdzenia, czy zakres badań, częstotliwość pobierania próbek i umowy z laboratoriami odpowiadają wymaganiom ustawy oraz rozporządzeń wykonawczych.

Dostęp do wody dla mieszkańców

Nowelizacja wprowadza wyraźne zadania dla wójta, burmistrza albo prezydenta miasta w zakresie powszechnego dostępu do wody przeznaczonej do spożycia. Reguluje je art. 4r u.z.w.o.s.

Wójt, burmistrz albo prezydent miasta ma podejmować działania w celu poprawy lub utrzymania powszechnego dostępu ludności do wody – w tym:

• identyfikować osoby bez dostępu albo o ograniczonym dostępie do wody i ustalać przyczyny tego stanu,

• we współpracy z dostawcami wody oceniać możliwości poprawy dostępu,

• informować o możliwościach podłączenia do sieci wodociągowej albo o alternatywnych sposobach uzyskania dostępu do wody,

• stosować środki uznane za niezbędne i odpowiednie do zapewnienia dostępu do wody.

Identyfikacja osób bez dostępu albo o ograniczonym dostępie do wody może następować m.in. na podstawie zgłoszeń tych osób, informacji przekazanych za ich zgodą przez ośrodek pomocy społecznej oraz analizy informacji przestrzennych o uzbrojeniu terenu.

Wójt, burmistrz albo prezydent miasta musi też zapewnić bezpieczeństwo danych przetwarzanych w związku z identyfikacją takich osób.

Informowanie odbiorców

Nowelizacja rozszerza obowiązki informacyjne dostawców wody. Z art. 4p u.z.w.o.s. wynika, że dostawca wody udostępnia konsumentom informacje dotyczące m.in. jakości wody, obszaru zaopatrzenia, stosowanych metod uzdatniania, działań naprawczych oraz zaleceń dotyczących ograniczenia zużycia wody.

Dostawca wody zaopatrujący co najmniej 50 000 osób lub dostarczający co najmniej 10 000 m³ wody na dobę musi co najmniej raz w roku udostępniać dodatkowo informacje o strukturze własnościowej oraz wielkości wycieków wody w systemie zaopatrzenia. Dla samorządowych spółek wodociągowo-kanalizacyjnych oznacza to konieczność sprawdzenia stron internetowych, aplikacji mobilnych, e-BOK i wzorów informacji przekazywanych odbiorcom. Część informacji ma być udostępniana elektronicznie, a na wniosek konsumenta – także w postaci papierowej.

Straty wody

Nowelizacja odnosi się również do wycieków wody. Jeżeli zostanie przekroczony próg wielkości wycieków określony w akcie delegowanym Komisji Europejskiej, minister właściwy do spraw gospodarki wodnej, we współpracy z Prezesem Wód Polskich, opracuje krajowy plan działań służących ograniczeniu wycieków w systemach zaopatrzenia w wodę.

Nie jest to więc bezpośredni obowiązek każdej gminy sporządzenia własnego planu ograniczania strat wody. Dla większych dostawców istotne jest natomiast to, że wielkość wycieków ma być elementem informacji przekazywanych konsumentom.

Terminy pierwszego wykonania obowiązków wynikają z przepisów przejściowych nowelizacji. W praktyce gmina nie powinna czekać do ostatniego dnia. Najpierw trzeba sporządzić listę obiektów, przypisać odpowiedzialność właścicielom lub zarządcom i sprawdzić, czy spółka wodociągowa oraz laboratoria mają dane potrzebne do ocen ryzyka.

Co powinny zrobić gminy i ich spółki

W pierwszej kolejności samorząd powinien ustalić, które obiekty w jego zasobie mogą być obiektami priorytetowymi. Dotyczy to zwłaszcza szkół, przedszkoli, placówek opiekuńczych, domów pomocy społecznej, obiektów sportowych, turystycznych i innych budynków użyteczności publicznej.

Następnie trzeba przypisać odpowiedzialność: osobno po stronie urzędu lub jednostki zarządzającej budynkiem, osobno po stronie przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego jako dostawcy wody.

Najważniejsze zadania to: przygotowanie ocen ryzyka, aktualizacja dokumentacji technicznej, weryfikacja umów laboratoryjnych, sprawdzenie kanałów informowania mieszkańców, identyfikacja osób bez dostępu do wody oraz zaplanowanie działań naprawczych w przypadku ryzyka Legionelli, ołowiu albo innych niezgodności z wartościami parametrycznymi.

Tabela 2. Najważniejsze terminy dla gmin i dostawców wody

Podsumowanie

Zasadniczym przedmiotem nowelizacji jest bezpieczeństwo wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi: zarządzanie ryzykiem, obiekty priorytetowe, informowanie odbiorców i poprawa dostępu do wody. Dla gmin oznacza to nowe obowiązki organizacyjne i dokumentacyjne, a dla przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych – konieczność systemowego zarządzania ryzykiem, monitorowania jakości wody i informowania odbiorców.

Zofia Przygoda