Wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 kwietnia 2026 r., sygn. II SA/Gl 970/25

Nieruchomość uznana za zbędną winna podlegać zwrotowi, jeśli nie zrealizowano celu wywłaszczenia. Przy zwrocie, odszkodowanie winno być zwaloryzowane zgodnie z art. 140 u.g.n., ale jego wysokość nie może przekroczyć 50% aktualnej wartości nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi Powiatu [...] na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 30 maja 2025 r. nr NWXIV.7581.3.4.2025 w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i rozliczeń z tym związanych oddala skargę.

Uzasadnienie

Prezydent Miasta T. , wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, decyzją z dnia 3 kwietnia 2025 r., nr [...], sygn. [...], wydaną na podstawie art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 16 marca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualny publikator: Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej w skrócie: "k.p.a.") i art. 96 ust. 1b, art. 136-138, art. 140, art. 142, art. 216-217 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (podany publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 z późn. zm.; aktualny: Dz. U. z 2026 r. poz. 399, w skrócie: "u.g.n."), zatwierdził podział nieruchomości, stanowiącej własność Powiatu W. (dalej w skrócie: "Powiat"), położonej w [...] przy ul. [...] , obejmującej dotychczasową działkę nr [...] o powierzchni 5505 m² (jako część dawnej działki nr [...] ), na nowe cztery działki o numerach: [...] , [...] , [...] , [...] wraz z wykazem zmian gruntowych (pkt I sentencji i załącznik nr 1), oraz orzekł o zwrocie nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...] , o łącznej powierzchni 4.715 m² na rzecz [...] , wyszczególnionych kolejno z imienia i nazwiska oraz ułamkowej części - spadkobierców M. i A. K. (pkt II. 1.), a także zobowiązał 16-tu nowonabywców, wyszczególnionych z imienia i nazwiska oraz wskazanej kwoty, do zwrotu odszkodowania w łącznej wysokości 757.549,00 - zł. na konto obecnego właściciela, tj. Powiatu (pkt II. 2-3.) wraz z dodatkowymi warunkami (zawartymi w pkt II. 4-6.), jak również odmówił zwrotu nieruchomości położonej w [...] , obejmującej w granicach dawnej własności część działki nr [...] o powierzchni 524 m². W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że postanowieniem Wojewody Śląskiego z dnia 20 lipca 2007 r. został wyznaczony do rozpatrzenia wniosku A. K. i spadkobierców M. K. o zwrot nieruchomości, stanowiącej aktualnie własność Powiatu, położonej w [...] przy ul. [...] , obejmującej działki oznaczone pierwotnie numerami: [...] ; [...] ; [...] ; [...] ; [...] ; [...] , o łącznej powierzchni 13, 4878 ha, w związku z tym wszczął postępowanie zakończone niniejszą decyzją oraz szczegółowo opisał etapy postępowania i przyczyny tak długiego jego prowadzenia. Podał, że wywłaszczenie nastąpiło w celu budowy osiedla mieszkaniowego [...] zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej z dnia 31 października 1968 r., nr [...] , wydaną przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. , na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, której integralną częścią była mapa sytuacyjno-wysokościowa. Mapa ta precyzuje, że działki nr [...] , nr [...] i nr [...] znajdują się poza projektowanym osiedlem mieszkaniowym [...] którego granice zostały zaznaczone czerwoną linią. Są położone na południe od projektowanego osiedla, a od jego granic oddziela je droga, określona na tej mapie jako [...], Jest to dzisiejsza ulica [...] . Poza tym na mapie zaznaczone jest usytuowanie projektowanego osiedla [...] względem sąsiadujących osiedli, tzn. od wschodu osiedle sąsiaduje z terenem osiedla [...] , a na północnym wschodzie znajduje się teren osiedla [...] Wschodnią granicę osiedla [...] stanowi droga, dzisiejsza ulica [...] , która jednocześnie oddziela projektowane osiedle od osiedli sąsiadujących, zapewniając dogodny dojazd do wszystkich trzech osiedli zaznaczonych na mapie sytuacyjno-wysokościowej. Z mapy nie wynika jednak wizja zagospodarowania terenu wnioskowanych do zwrotu działek. Prezydent Miasta T. podkreślił, że w przypadku wnioskowanych działek doszło do wywłaszczenia nieruchomości "z przekroczeniem granicy planu". W analizowanym stanie faktycznym cel wywłaszczenia określony został jako "budowa osiedla mieszkaniowego" - przy czym w treści decyzji PWRN w K. z dnia 8 kwietnia 1969 r., nr [...] wskazano, że chodzi o konkretne osiedle mieszkaniowe, cyt.; "przedmiotowa nieruchomość jest wnioskodawcy niezbędna na cele budowy osiedla mieszkaniowego [...] zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia [...] r., wydaną przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. .", która określała teren, na którym przedmiotowe osiedle miało powstać, a także wstępne rozplanowanie na tym terenie (w jego granicach) budynków i innych obiektów budowlanych, obiektów infrastruktury, czy zieleni. Jak ustalono w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, działka nr [...] położona jest wzdłuż ulicy [...] . W terminie dokonania pierwszych oględzin tej nieruchomości, tj. dnia 29 listopada 2007 r. znajdowała się na niej niska zabudowa usługowa, a w jej południowej części znajdowały się drzewa (samosiejki). Bardziej szczegółowy opis stanu faktycznego znajduje się w protokole z oględzin z dnia 15 grudnia 2014 r. W dokumencie tym wskazano, że działka nr [...] w części objętej roszczeniem o zwrot pozostaje ogrodzona, a wzdłuż ulicy [...] zabudowana jest niskimi budynkami różnego rodzaju (murowanymi lub z prefabrykatów), które wykorzystywane są na cele usługowe (zakład pogrzebowy, sprzedaż zniczy, itp.), a jej centralna część wykorzystywana jest jako skup złomu. Teren nieruchomości jest wyasfaltowany. Na podstawie wyciągu głównego z matrykuły miasta J. z 1968 r. wynika, że w momencie wywłaszczenia, przedmiotowa nieruchomość w jej aktualnych granicach (tj. obszar odpowiadający działce nr [...] , a wcześniej działce nr [...] ) stanowiła teren rolniczy, niezabudowany, użytkowany jako rola lub/i łąka. W kwestii zagospodarowania nieruchomości w pierwszych latach po dokonaniu jej wywłaszczenia, w aktach sprawy znajdują się kopie zdjęć lotniczych wykonanych w 1971 r., będące w zasobie Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Warszawie, z których wynika, że przedmiotowa działka była wówczas wykorzystywana m.in. jako skład budowlany pod budowę sąsiednich osiedli mieszkaniowych. Z oświadczenia Starosty W. zawartego w piśmie z dnia 8 czerwca 2015 r., nr [...] wynika, że "teren przedmiotowej działki służył jako baza pod budowę osiedla mieszkaniowego, na której składowane były materiały budowlane potrzebne do budowy". Starosta wniósł ponadto o przesłuchanie wskazanych świadków, których listę liczącą 25 nazwisk przesłał przy piśmie z dnia 8 lipca 2015 r. - na okoliczność sposobu zagospodarowania działki po wywłaszczeniu. Załącznikiem do pisma z dnia 8 lipca 2015 r. było pisemne oświadczenie jednego z wymienionych świadków - J. B. . Świadek ten wskazał, że w latach 1968 - 1990 teren przy ul. [...] należał do Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Miejskiego w R. , które w 1973 r. zostało przekształcone w K. w R. . Przedsiębiorstwo to "było generalnym wykonawcą budowy bloków mieszkalnych na terenie miasta J. ". Ponadto, że od dnia 15 lipca 1968r. pracował po drugiej stronie ulicy [...] . Na nieruchomości znajdowały się według jego wiedzy baraki magazynowe, gdzie pracownicy przyjeżdżali po materiały, które pobierali na budowę bloków na terenie J. , a teren stanowił "zaplecze dla przedsiębiorstw budujących osiedla mieszkaniowe". Poza W [...] . , przekształconym w K. [...] w R. , mieściły się tam również biura inspektorów nadzoru, Przedsiębiorstwo [...] z B. oraz G. [...]. Świadek Z. K. - kierownik Zespołu Budów w [...] w latach 1979 - 1991, zeznał, że na działce nr [...] "w latach 1969 - 1979 znajdowało się tam kierownictwo zespołu budów w [...] K. [...] w R. ". Wskazał on również, że na tym terenie znajdowało się zaplecze socjalne dla załogi, zaplecze kotłowni dla ogrzewania tych budynków, zaplecze biurowo-magazynowe oraz magazynowe na materiały i kruszywa sypkie, a także na materiały łatwopalne. Z terenu tego korzystał K. w R. , który to zaplecze wybudować miał dla własnych potrzeb związanych z budową miasta J. . W charakterze świadków, na okoliczność zagospodarowania działki nr [...] w pierwszych latach po wywłaszczeniu, przesłuchane zostały osoby mieszkające wówczas w sąsiedztwie tego terenu. J. H. wskazał, że w latach 1969 - 1979 znajdowały się tam baraki, kontenery i gruzowisko, a teren był wykorzystywany przez przedsiębiortwo "budujące bloki w J. ". J. F. oświadczyła, że "w 1970 r. na przedmiotowym terenie były składowane materiały budowlane (płyty, rury, piasek, żwir i inne), który były wykorzystywane do budowy bloków". J. R. wskazał, że "to było składowisko (hałdy) materiałów budowlanych (rury, materiał na podsypkę). To było zaplecze firmy budującej J. ". Świadek J. W. zeznała z kolei, że znajdowały się tam [...], a także "[...], [...] i to podlegało pod [...] budowlankę. Na tym terenie było w pobliżu gruzowisko, składy materiałów budowlanych do budowy bloków". Według R. K. na wskazanym terenie znajdowało się przedsiębiostwo budowlane, baraki i składowisko materiałów budowlanych i rur betonowych, na dowód czego okazał fotografię pochodzącą ze zbiorów prywatnych. Widać na nim teren porośnięty wysoką trawą i pojedynczymi drzewami oraz gruzowisko - składowisko odpadów pobudowlanych. Do akt sprawy pozyskano również archiwalną dokumentację K. [...] w R. , m.in. pisma: adresowane do Urzędu Miejskiego w J. z dnia [...] r., znak [...], w którym wskazano, że "w wyniku przeprowadzonej lustracji stanu posiadania zapiecz magazynowych i obiektów administracyjnych" została podjęta decyzja o "odsprzedaży półstałych obiektów magazynowych zlokalizowanych w J. przy ul. [...] (...) parcela nr [...]" (z załączonego wyrysu z mapy ewidencji gruntów wynika, że chodzi o parcelę nr [...]); z dnia [...] r., znak [...], w którym potwierdzono, że K. zajmuje "część nieruchomości gruntowych położonych na terenie J. przy ulicy [...] , a mianowicie z parceli [...] (...)", natomiast prawo użytkowania tego terenu zostało mu przekazane jako "generalnemu wykonawcy całemu programu budownictwa w rejonie miasta J. na okres realizacji tegoż budownictwa z przeznaczeniem na zaplecza techniczne i składowiska elementów wielkopłytowych; z dnia [...] r., znak [...], w którym wskazano, że zbędne tereny i zaplecza magazynowo-administracyjne znajdujące się przy ul. [...] zostały przekazane m.in. na rzecz Dyrekcji Rejonu Dróg Publicznych w R. (konkretnie chodzi o teren późniejszej działki nr [...] ). W aktach sprawy znajduje się również decyzja Prezydenta Miasta J. z dnia 25 lipca 1990 r. (numer nieczytelny) o zatwierdzeniu projektu podziału nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] , stanowiącej działkę nr [...], będącej własnością Skarbu Państwa, m.in. na działkę nr [...] o powierzchni 0,5585 ha, w celu uregulowania stanu terenowo-prawnego. Z wyciągu głównego z wykazu zmian gruntowych z roku 1990 wynika, że działka nr [...] została przekazana Rejonowi Dróg Publicznych. Z tego też materiału dowodowego wynika, że zabudowania, znajdujące się na przedmiotowej nieruchomości, powstały w pierwszych latach po wywłaszczeniu. Aktualnie są one dzierżawione osobom trzecim, tj. A. i Z. (prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą [...] "), A. B. (prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą [...] ) i D. M. . Z uwagi na treść art. 138 § 2 u.g.n. osoby te zostały uznane za strony niniejszego postępowania, bowiem orzeczenie o zwrocie nieruchomości skutkować będzie wygaśnięciem umów dzierżawy z upływem 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stanie się ostateczna, zatem dotyczy ich interesu prawnego, zgodnie z treścią art. 28 k.p.a.