Które okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców można zaliczyć do pracowniczego stażu pracy

PROBLEM

Pracownik urodzony w czerwcu 1994 r. wniósł o zaliczenie do pracowniczego stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców jako domownik (czerwiec 2010 – wrzesień 2023). Okres czerwiec 2010 – wrzesień 2015 potwierdził zeznaniami dwóch świadków; okres październik 2015 – wrzesień 2023 – zaświadczeniem KRUS o podleganiu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu na wniosek (w tym w październiku 2019 – październiku 2022 jako domownik sprawujący opiekę nad dzieckiem). W tym czasie rodzice byli właścicielami: od października 2010 do lipca 2014 r. – gospodarstwa o powierzchni powyżej 1 ha fizycznego; od sierpnia 2014 do września 2023 r. – gruntu o powierzchni 0,4737 ha fizycznego.

RADA

Okres potwierdzony zaświadczeniem KRUS (październik 2015 – wrzesień 2023) należy zaliczyć do stażu pracy – skoro KRUS objął pracownika ubezpieczeniem jako domownika, uznał tym samym spełnienie ustawowych kryteriów tego statusu. Zaliczenie okresu opartego wyłącznie na zeznaniach świadków (czerwiec 2010 – wrzesień 2015) jest możliwe, jednak wymaga, by z zeznań wynikała stała, regularna praca w gospodarstwie; ostateczna ocena dowodów należy do pracodawcy.

UZASADNIENIE

Podstawę prawną zaliczenia stanowi art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. Nr 54, poz. 310; dalej: ustawa stażowa), zgodnie z którym do stażu pracy wlicza się – o ile obowiązujące u danego pracodawcy przepisy w ogóle przewidują zaliczanie okresów pracy u innych pracodawców – przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Domownikiem w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (dalej: ustawa o ubezpieczeniu rolników) jest osoba bliska rolnikowi, która: ukończyła 16 lat; pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie; stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Pracownik urodzony w czerwcu 1994 r. osiągnął wymagany wiek 16 lat właśnie w czerwcu 2010 r., co wyznacza najwcześniejszą możliwą datę zaliczenia tego okresu.

O tym, czy dany grunt stanowi „indywidualne gospodarstwo rolne" w rozumieniu ustawy stażowej, rozstrzyga definicja zawarta w ustawie z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym: za gospodarstwo rolne uważa się obszar użytków rolnych, gruntów zadrzewionych i zakrzewionych na użytkach rolnych o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy. Hektar fizyczny to rzeczywista powierzchnia gruntu, natomiast hektar przeliczeniowy zależy m.in. od rodzaju użytków, klasy gleby i okręgu podatkowego – dlatego grunt o powierzchni fizycznej poniżej 1 ha może, zależnie od tych czynników, osiągać lub nie osiągać 1 ha przeliczeniowego.

W odniesieniu do okresu potwierdzonego zaświadczeniem KRUS (październik 2015 – wrzesień 2023) – niezależnie od fizycznej powierzchni gruntów rodziców wynoszącej 0,4737 ha – fakt objęcia pracownika ubezpieczeniem jako domownika oznacza, że KRUS uznał spełnienie przesłanek z art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu rolników. Okres ten należy zatem uznać za wykazany i zaliczyć do stażu.

W odniesieniu do wcześniejszego okresu (czerwiec 2010 – wrzesień 2015), potwierdzonego wyłącznie zeznaniami świadków, kluczową przesłanką jest wykazanie „stałej pracy" w gospodarstwie. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 18 maja 2020 r. (I OSK 1607/19), stała praca nie musi polegać na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, polega jednak na pewnej systematyczności i co najmniej na gotowości do wykonywania pracy rolnej, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo. Z kolei WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 19 stycznia 2023 r. (III SA/Gl 600/22) uznał, że czynności takie jak udział w żniwach, zbiorze siana i ziemniaków czy karmienie zwierząt, wykonywane na bardzo małym gospodarstwie przez dziecko obok nauki i innych zajęć, mogą stanowić zwykłą pomoc dziecka rodzicom, a nie stałą pracę domownika. Zeznania świadków powinny zatem jasno wskazywać na pracę systematyczną i niezbędną dla funkcjonowania gospodarstwa, a nie jedynie na okazjonalne czynności pomocnicze. Ostateczna ocena materiału dowodowego należy do pracodawcy.

Marek Rotkiewicz

prawnik specjalizujący się w prawie pracy. Autor i współautor kilkudziesięciu książek z tego zakresu, w tym kilku komentarzy oraz autor ponad 4000 artykułów. Wykładowca na licznych szkoleniach (przeprowadzonych ponad 6000 godzin szkoleniowych)