pit

Kupujesz akcje lub obligacje? Uważaj, bo nie zawsze rozliczysz stratę

Od 1 stycznia 2026 r. obowiązują przepisy, które pozwalają rozliczyć stratę z przymusowo umorzonych papierów wartościowych. Ale nie obejmują niektórych sytuacji, może więc warto je uzupełnić

Przekonał się o tym podatnik, który kupił akcje australijskiej spółki, a następnie je stracił, bo tamtejszy sąd przymusowo przeniósł je na wierzyciela spółki. Niekorzystną wykładnię w tej sprawie dotyczącą rozliczeń podatkowych przedstawił dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 29 czerwca 2026 r. (0115-KDIT1.4011.439.2026.1.MN).

Przymusowo umorzone instrumenty

O podatkowe rozliczenie strat nie muszą się już martwić ci, których akcje lub obligacje od 1 stycznia 2026 r. zostaną umorzone na podstawie decyzji Bankowego Funduszu Gwarancyjnego. Problem w tym zakresie istniał do końca 2025 r. Nawet jeśli doszło do częściowego umorzenia papierów wartościowych, w wyniku czego ich posiadacze stracili, to strata ta nie była odliczana od innych przychodów z kapitałów pieniężnych. Słowem, posiadacze przymusowo umorzonych papierów wartościowych nie tylko tracili swój majątek, lecz także nie mogli odliczyć wydatków na objęcie lub nabycie papierów wartościowych, gdy te zostały umorzone.

Tak właśnie było w przypadku akcjonariuszy i obligatariuszy Idea Bank S.A. i Getin Noble Bank S.A., których instrumenty finansowe zostały umorzone przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny w ramach przymusowej restrukturyzacji.

Rozliczenie kosztów

Te zdarzenia były impulsem do zmiany przepisów. Z początkiem 2026 r. w art. 22 ustawy o PIT został dodany nowy ust. 1v (wprowadzony nowelizacją ustawy o PIT z 21 listopada 2025 r.; Dz.U. poz. 1838). Zgodnie z nim „w przypadku umorzenia akcji lub innych papierów wartościowych na podstawie decyzji wydanej przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny, przyjmuje się, że wystąpiło ich odpłatne zbycie”.

Wydatki na objęcie lub nabycie przymusowo umorzonych papierów wartościowych w części niezaliczonej wcześniej w jakiejkolwiek formie do kosztów uzyskania przychodów są:

• uważane za koszty uzyskania przychodów poniesione w roku podatkowym, w którym te akcje lub inne papiery wartościowe zostały umorzone, choćby w tym roku podatnik nie uzyskał przychodów opodatkowanych (zgodnie z art. 30b ust. 1),
• uwzględniane przy określaniu dochodu z odpłatnego zbycia papierów wartościowych (o którym mowa w art. 30b ust. 2 pkt 1) albo dochodu z odpłatnego zbycia akcji (o którym mowa w art. 30b ust. 2 pkt 4).

Tylko przez polski organ

Warto pamiętać, że możliwość rozliczenia straty dotyczy tylko przymusowego umorzenia przez polski organ, tj. BFG. Nowe zasady nie mają zastosowania do instrumentów finansowych umarzanych przez organy innych państw, np. przez amerykański FDIC (Federal Deposit Insurance Corporation). Nie działają również w sytuacjach, w których instrumenty finansowe tracą na wartości.

– Na rynkach zagranicznych taka sytuacja miała miejsce m.in. w przypadku obligacji Additional Tier 1 wyemitowanych przez bank Credit Suisse, który został przymusowo przejęty w marcu 2023 r. przez Union Bank of Switzerland – mówi Łukasz Kalinowski, doradca podatkowy, radca prawny w DORADCA Zespół Doradców Finansowo-Księgowych. Wyjaśnia, że wprawdzie w tym przypadku obligacje zostały „spisane do zera”, a nie umorzone, lecz ekonomiczny skutek tego zdarzenia był taki sam – całkowita strata na danym instrumencie.

Utrata zagranicznych akcji

Rozliczyć nie można też straty przy wspomnianym już przeniesieniu australijskich akcji przez tamtejszy sąd na wierzyciela spółki. O interpretację w tym zakresie, którą wydano 29 czerwca 2026 r. wystąpiła osoba fizyczna, która nie prowadzi działalności w zakresie obrotu papierami wartościowymi. Tłumaczyła ona, że w niemieckim biurze maklerskim kupiła akcje spółki z siedzibą w Australii. Następnie jednak spółka została objęta postępowaniem restrukturyzacyjnym (upadłościowym) zgodnie z prawem australijskim, a obrót jej akcjami zawieszono. Na mocy wyroku australijskiego sądu wszystkie akcje zostały przymusowo przeniesione na wierzyciela spółki. Natomiast osoba fizyczna nie dostała żadnych pieniędzy ani odszkodowania.

Dyrektor KIS zwrócił uwagę, że ustawa o PIT pozwala zaliczyć koszt zakupu akcji do kosztów podatkowych tylko przy ich odpłatnym zbyciu (art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PIT).

Skoro – zdaniem organu – odpłatnego zbycia nie było, to koszt zakupu akcji nie może być rozliczony. Dyrektor KIS uznał, że nie powstaje podatkowa strata i podatnik nie może jej wykazać w PIT-38 ani rozliczać w kolejnych latach.

– W takich przypadkach prawo podatkowe jest bezwzględne i uniemożliwia uwzględnienie straty ekonomicznej w rozliczeniu podatkowym. Potwierdził to Naczelny Sąd Administracyjny np. w wyroku z 14 września 2022 r. (sygn. akt II FSK 403/22) – mówi Łukasz Kalinowski.

Inne sytuacje

– Całkowita strata na instrumencie bez możliwości jej rozliczenia podatkowo może nastąpić także w przypadku, gdy spółka, której akcje posiadamy, zbankrutuje – mówi Łukasz Kalinowski. Tak samo jest – jak dodaje – w sytuacji, gdy emitent obligacji ogłosi upadłość i nie wykupi wyemitowanych obligacji. A jeżeli wykupi je tylko w części, to te niewykupione nie będą mogły stanowić kosztu uzyskania przychodu (interpretacja KIS z 10 czerwca 2025 r., 0115-KDIT1.4011.329.2025.1.MST).

– Istotne ryzyko niesie ze sobą również sytuacja, w której akcje danej spółki zostaną wyłączone z obrotu giełdowego, jednak w tym przypadku można je zbyć na rynku innym niż regulowany, a tym samym będzie możliwa aktywacja kosztu – mówi ekspert.

Potrzebne dalsze zmiany

Według Łukasza Kalinowskiego nowelizacja przepisów, która weszła w życie od 1 stycznia 2026 r., to krok w dobrym kierunku. – Jednak możliwość rozliczania strat dotyczących akcji i innych instrumentów finansowych powinna uwzględniać nie tylko umorzenie przez BFG, lecz także inne zagraniczne organy, w których kompetencjach leży unicestwianie określonych instrumentów finansowych – mówi ekspert. Wyjaśnia, że dla inwestora nie ma znaczenia, który organ umorzył akcje lub inne papiery wartościowe.

– Istotne jest wyłącznie to, czy definitywna utrata instrumentu finansowego pozwoli na uwzględnienie kosztów jego nabycia w rozliczeniu podatkowym, ponieważ tylko takie rozwiązanie odpowiada rzeczywistemu ciężarowi ekonomicznemu poniesionemu przez inwestora – mówi Łukasz Kalinowski. ©℗

Agnieszka Pokojska