Zasady naliczania i pobierania przez gminy opłaty planistycznej

Obowiązek zapłaty opłaty planistycznej powstaje, jeżeli w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą wzrosła wartość nieruchomości, a właściciel lub użytkownik wieczysty zbywa tę nieruchomość. Opłata może być zatem ustalona tylko w razie związku wzrostu wartości nieruchomości z uchwaleniem bądź zmianą miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego - co oznacza, że nie może wynikać z innych czynników (np. popytu na nieruchomości - wyrok WSA w Lublinie z 7 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 421/12; patrz: http://administracja3.inforlex.pl), a ponadto musi dojść do jej zbycia.

Warunkiem jest, aby zbycie nieruchomości przez jej właściciela nastąpiło przed upływem 5 lat od dnia, w którym plan zagospodarowania przestrzennego lub jego zmiana stały się obowiązujące.

Opłatę planistyczną pobiera się zarówno w przypadku zbycia całej nieruchomości, jak również jej części lub udziału we współwłasności. Obowiązek uiszczenia opłaty następuje także na skutek przeniesienia własności nieruchomości w zamian za zwolnienie z długu pieniężnego (wyrok WSA w Gdańsku z 12 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 371/12; patrz: http://administracja3.inforlex.pl).

Podstawą ustalenia jednorazowej opłaty planistycznej jest spełnienie łącznie następujących przesłanek:

● uchwalenie bądź zmiana planu zagospodarowania przestrzennego

● wzrost wartości nieruchomości w związku z uchwaleniem lub zmianą planu, wykazany stosownym operatem szacunkowym

● zbycie nieruchomości przed upływem 5 lat od dnia, w którym plan miejscowy albo jego zmiana stały się obowiązujące.

Organ pobierający opłatę

Organem uprawnionym do pobrania opłaty planistycznej ustalonej w planie zagospodarowania, a określonej w stosunku procentowym do wzrostu wartości nieruchomości, jest odpowiednio: wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Jednak warunkiem jej pobrania jest określenie przez radę gminy w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego stawki procentowej wzrostu wartości nieruchomości stanowiącej podstawę do naliczenia wysokości opłaty planistycznej.

Ustalenie stawki procentowej wzrostu wartości nieruchomości na skutek uchwalenia planu miejscowego daje podstawę do ustalenia i pobrania opłaty planistycznej (wyrok WSA w Łodzi z 8 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 1502/10; patrz: http://administracja3.inforlex.pl). Natomiast brak ustalenia stawki procentowej z tytułu wzrostu wartości nieruchomości w związku ze zmianą planu miejscowego dla wszystkich obszarów objętych planem stanowi naruszenie zasad sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (zob. rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody zachodniopomorskiego z 9 marca 2012 r., sygn. NK-4.4131.69.2012.BB) - a w konsekwencji uniemożliwia realizację obowiązków ustawowych nałożonych na gminę (zob. rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody zachodniopomorskiego z 4 kwietnia 2008 r., sygn. NK-4.WE.0911/38/08).

Opłata planistyczna uiszczana jest na rzecz gminy i stanowi jej dochód własny. W związku z tym nie ma jakichkolwiek podstaw do odstąpienia od jej pobrania. NSA w Warszawie, w wyroku z 7 lutego 2013 r. (sygn. akt II OSK 1865/11; patrz: http://administracja3.inforlex.pl), orzekł o obligatoryjności pobierania jednorazowej opłaty planistycznej.

Wysokość opłaty planistycznej

Wysokość opłaty planistycznej określana jest w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego i nie może przekroczyć 30% wzrostu wartości nieruchomości. Może natomiast być uzależniona od rodzaju nieruchomości i jej przeznaczenia.

Obowiązek zapłaty jednorazowej renty planistycznej, pobieranej w razie zbycia nieruchomości, której wartość w związku z uchwaleniem nowego lub zmienionego planu wzrosła, wyklucza możliwość ustalenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego zerowej stawki procentowej służącej naliczaniu tej opłaty.

Przypadki, w których nie pobiera się opłaty

Opłaty planistycznej nie pobiera się w przypadku, gdy nieruchomość została darowana osobie bliskiej (wyrok NSA w Warszawie z 30 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 357/10; patrz: http://administracja3.inforlex.pl).

Ponadto nie pobiera się jej w przypadku nieodpłatnego przeniesienia przez rolnika własności nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego na następcę w rozumieniu przepisów ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników albo przepisów w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.

Okres na ustalenie opłaty

Wójt (burmistrz albo prezydent miasta) może wystąpić do właściciela lub użytkownika wieczystego w ciągu 5 lat od dnia, w którym plan miejscowy albo jego zmiana stały się obowiązujące. W przypadku stwierdzenia nieważności uchwały rady gminy w sprawie planu miejscowego w części lub w całości opłata planistyczna podlega zwrotowi.

ANNA RYL

doktor nauk prawnych, specjalista w zakresie prawa pracy i finansów publicznych, praktyk kontroli

Podstawa prawna

● art. 36 ust. 4, 4a i 5 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 647; ost.zm. Dz.U. z 2013 r. poz. 405)

W następnym numerze RB w dziale "Podatki" polecamy: Obowiązki związane z pobieraniem opłaty prolongacyjnej.