Wyrok NSA z dnia 16 lipca 1998 r., sygn. I SA/Wr 528/96

Jeżeli w toku postępowania wszczętego wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowej strona zaległość tę ureguluje, postępowanie o umorzenie w trybie art. 31 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ staje się bezprzedmiotowe, a to wskutek wcześniejszego wygaśnięcia zobowiązania w drodze zapłaty.

Dokonując zaś zapłaty zaległości przed wniesieniem odwołania, nie może strona postępowania spodziewać się merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy.

UZASADNIENIE

Firma PHS S.A. wystąpiła w dniu 6 października 1996 r. do Urzędu Skarbowego o "odstąpienie zastosowania sankcji naliczonej w wyniku kontroli UKS" a zastosowanej wskutek ujawnienia nieprawidłowego odliczenia od podatku należnego - podatku naliczonego w listopadzie i grudniu 1993 r. oraz w styczniu 1994 r.

Urząd Skarbowy decyzją z dnia 20 listopada 1995 r., powołując przepis art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ odmówił umorzenia dodatkowego zobowiązania podatkowego z art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 11 poz. 50/. Stwierdzono, że ani prezentowane przez stronę niedociągnięcia organizacyjne ani trudna sytuacja finansowa nie stanowią argumentów dla zastosowania ulgi w postaci umorzenia. Wskazano na brak podstaw do rozpatrzenia wniosku strony w trybie art. 8 ust. 2 powołanej ustawy o zobowiązaniach podatkowych, a to w świetle upływu w dniu 13 października 1996 r. terminu do uiszczenia przedmiotowej należności.

W odwołaniu od powyższej decyzji PHS SA domagała się jej uchylenia i wywodziła, że zastosowana sankcja jest niewspółmierna do stwierdzonych przez Urząd Kontroli Skarbowej nieprawidłowości. Zmieniając żądanie wniosku, domagała się umorzenia sankcji w trybie art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

Izba Skarbowa decyzją z dnia 27 lutego 1996 r. umorzyła postępowanie odwoławcze jako bezprzedmiotowe i wskazała na wygaśnięcie zobowiązania wskutek zapłaty zaległości dokonanej w dniu 11 grudnia 1995 r. Jako podstawę rozstrzygnięcia powołał organ odwoławczy przepisy art. 138 par. 1 pkt 3 Kpa oraz art. 26 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

Decyzja Izby Skarbowej stała się przedmiotem skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez PHS SA. Skarżąca Spółka domagała się zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji zarzucając bezpodstawne odstąpienie przez organ odwoławczy od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Skarżąca sugerowała, że w przypadku nieuiszczenia przedmiotowej zaległości Izba Skarbowa mogłaby uwzględnić żądanie o umorzenie bądź miarkowanie kwoty sankcji wymierzonej przez Urząd Kontroli Skarbowej.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie z podtrzymaniem stanowiska zajętego w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpatrzeniu stanu faktycznego i prawnego sprawy zważył:

Stosownie do przepisu art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /t.j. Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./, w przypadkach gospodarczo lub społecznie uzasadnionych zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę mogą być umorzone w całości lub w części przez Ministra Finansów lub organy podatkowe. Ze sformułowania powołanego przepisu wynika jasno, że ulga podatkowa w postaci umorzenia może być zastosowana jedynie w odniesieniu do zaległości podatkowych lub odsetek, czyli istniejących zobowiązań podatkowych. Jednakże zobowiązanie podatkowe wygasa m.in. przez zapłatę podatku /art. 26 ust. 1 powołanej ustawy/. Stąd też w odniesieniu do zobowiązania, które wygasło nie może być zastosowana ulga podatkowa, której skutkiem, w przypadku zastosowania, byłoby również umorzenie zobowiązania. Zatem jeżeli w toku postępowania wszczętego wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowej, strona zaległość tę ureguluje, postępowanie o umorzenie w trybie art. 31 ustawy staje się bezprzedmiotowe, a to wskutek wcześniejszego wygaśnięcia zobowiązania w drodze zapłaty. Dokonując zaś zapłaty zaległości przed wniesieniem odwołania, nie może strona postępowania spodziewać się merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy. Skoro bowiem zobowiązanie podatkowe nie istnieje w momencie wszczęcia postępowania odwoławczego, organ odwoławczy nie ma uprawnień do rozstrzygania co do meritum kwestii związanych z umorzeniem zaległości, w szczególności zaś nie może rozważać abstrakcyjnych już w tym momencie argumentów strony uzasadniających jej zdaniem umorzenie zaległości w trybie art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

Trzeba ponadto wskazać, że przepis art. 138 par. 1 pkt 3 Kpa nie pozostawia organowi odwoławczemu wyboru w przedmiocie zastosowania umorzenia odwoławczego. Sformułowanie tego przepisu, w szczególności zastosowanie trybu "umarza" wskazuje na konieczność dostosowania się przez organ odwoławczy do tego nakazu ustawowego, jeżeli stwierdzi, że postępowanie odwoławcze stało się bezprzedmiotowe. W sprawie niniejszej zaś nie sposób zakwestionować bezprzedmiotowości postępowania przed organem odwoławczym, a to z przyczyn wyżej wywiedzionych.

W tym stanie rzeczy skarga przedstawia się jako bezzasadna, co musiało skutkować jej oddaleniem po myśli przepisu art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/.