Postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2007 r., sygn. II OZ 1323/07

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 listopada 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził swoją niewłaściwość do rozpoznania skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej, utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia [...] o przyznaniu H. K. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pobytu na deportacji do K. pow. U. za okres od września 1944 r. do marca 1945 r. i o odmowie przyznania uprawnień w pozostałym zakresie.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji powołał się na § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (Dz. U. Nr 72, poz. 653). Zgodnie z tą regulacją działania z zakresu działania Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, w których stroną skarżącą są osoby zamieszkałe poza obszarem właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości osoby te zamieszkują. Skoro zatem stroną skarżącą jest w przedmiotowej sprawie Stowarzyszenie [...] to zasady określone w w/w rozporządzeniu nie mają do skarżącej zastosowania, co wynika z brzmienia przytoczonego przepisu, bowiem odnosi się on jedynie do osób fizycznych.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak wyżej na podstawie art. 59 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło Stowarzyszenie [...] Zarząd [...] Oddziału Terenowego K., wnosząc o jego uchylenie i uznanie właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy przez Sąd właściwy obszarowo ze względu na miejsce zamieszkania skarżącego. Skarżąca organizacja wskazała, że występowała już ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, gdzie jej skarga została uwzględniona. Strona skarżąca uznaje za celowe rozpoznanie sprawy przez WSA w Gliwicach, podkreślając, iż I. G., w imieniu której skarga została złożona, jest emerytką. Złożona skarga da możliwość uczestniczenia Stowarzyszeniu w postępowaniu sądowym na prawach strony.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Przede wszystkim należy zważyć, iż nie ma wątpliwości co do legitymacji skargowej skarżącego Stowarzyszenia, które stosownie do art. 50 § 1 p.p.s.a. może składać, jako organizacja społeczna, skargi dotyczące interesów prawnych innych osób w sytuacji gdy dana sprawa pozostaje w zakresie jej statutowej działalności. Istota niniejszej sprawy sprowadza się w zasadzie do spornego rozumienia § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r., które wydane zostało w celu ułatwienia dochodzenia swoich praw przez ofiary represji wojennych.

Trzeba także stwierdzić, że wspomniane już rozporządzenie Prezydenta RP, stanowi istotne odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 13 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którą właściwym do załatwienia sprawy jest sąd na obszarze właściwości którego ma siedzibę organ, który wydał zaskarżony akt.

Wykładnia celowościowa podanej regulacji rozporządzenia prowadzi do konkluzji, iż osoby, których dotyczy działanie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, z uwagi na swoją nieporadność życiową wywołaną wiekiem i nierzadko stanem zdrowia a także ze względu na sam charakter spraw objętych kompetencją wskazanego organu, winny korzystać z pewnych udogodnień w dochodzeniu swoich praw przed sądem. Takim też udogodnieniem jest modyfikacja właściwości miejscowej sądów wojewódzkich, którą nakreśla podany przepis. Obrona swoich praw przed sądem łączy się także bowiem z prawem do uczestnictwa w posiedzeniach sądu. Uczestnictwo to z kolei nie może być utrudnione ze względu na odległość jaka dzieli stronę skarżącą od organu, którego działalność chce ona zaskarżyć. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w którym skargą objęte jest działanie centralnych organów administracji rządowej, jakim jest Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.). Odniesienie zatem ogólnej zasady rządzącej postępowaniem sądowoadministracyjnym do spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu nakazywałoby przyjmować, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jest właściwy do rozpoznawania spraw z obszaru całego terytorium RP, co zgodnie z uwagami poczynionymi wyżej stoi w sprzeczności z ideą, jaka przyświecała wydaniu Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r.

Idei tej służy również powstawanie organizacji społecznych, których celem jest działanie w imieniu osób pokrzywdzonych i kombatantów w rozumieniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. oraz innych ustaw. Wobec tego celowe jest traktowanie tychże podmiotów w sposób równoznaczny z osobami, w interesie których organizacje te występują, zwłaszcza, iż jak wynika z zażalenia, organizacja ta działa na zasadach wolontariatu. Tym samym znaczenie wykładni celowościowej § 1 rozporządzenia z dnia 25 kwietnia 2003 r. wypiera znaczenie wykładni gramatycznej w przedmiotowej sprawie. Odniesienie bowiem § 1 rozporządzenia, o którym mowa, także do organizacji społecznych jest uzasadnione, ponieważ służy faktycznie obronie swoich interesów osób o mniejszej niż przeciętna zaradności życiowej, dyktowanej w głównej mierze wiekiem.

W tej sytuacji stwierdzając, iż zażalenie ma usprawiedliwione podstawy, Naczelny Sad Administracyjny orzekł jak w sentencji na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.