Wyrok NSA z dnia 10 marca 2016 r., sygn. II FSK 3985/13

Brzmienie art.56 § 1 pkt 4 u.p.e.a. ("postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu na żądanie wierzyciela") nie dowodzi, że zawieszenie postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela następuje z mocy prawa, zaś poza samym literalnym brzmieniem wskazanego przepisu przeczy temu także treść § 3 tego artykułu, zgodnie z którym "organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

Teza od Redakcji

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Beata Cieloch, Sędzia del. NSA Danuta Małysz (sprawozdawca), Protokolant Katarzyna Łysiak, po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 469/13 w sprawie ze skargi J. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 29 stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J. J. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego Agnieszkę Sikorską na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 9 lipca 20013 r., sygn. akt I SA/Gd 469/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę J. J., reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego - A. S., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 29 stycznia 2013 r. w przedmiocie planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan sprawy:

Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. (organ egzekucyjny) sporządził planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości zobowiązanego A.J., lecz postanowienie to zostało uchylone postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 3 października 2012 r.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ egzekucyjny wydał postanowienie z dnia 13 listopada 2012 r. w przedmiocie nowego planu podziału kwoty uzyskanej z przedmiotowej egzekucji z nieruchomości. W uzasadnieniu tego postanowienia organ egzekucyjny wskazał, że ze sprzedaży nieruchomości osiągnięto kwotę 118300 zł, która, w związku ze złożeniem jej na oprocentowanym koncie depozytowym, uległa zwiększeniu i na dzień sporządzenia planu podziału wyniosła 119432,36 zł, z czego po odliczeniu podatku od towarów i usług do podziału pozostała kwota 97311,26 zł. Z tej kwoty organ egzekucyjny przyznał:

• Dyrektorowi Izby Celnej - tytułem zwrotu pozostałej kwoty zaliczki pobranej na wydatki egzekucyjne - 3783,80 zł,

• M. K. - tytułem zwrotu zaliczek pobranych przez sądowy organ egzekucyjny na wydatki egzekucyjne - 2176,50 zł,

• Towarzystwu Ubezpieczeń E. S.A. we W. - tytułem zaliczki pobranej na poczet egzekucji z innej nieruchomości, a kwota uzyskana z egzekucji nie wystarcza na uregulowanie kosztów adwokackich - 0,00 zł,

• J. A.J. - tytułem zwrotu zaliczki pobranej przez sądowy organ egzekucyjny - 78,95 zł,

• Naczelnikowi Urzędu Skarbowemu - tytułem kosztów postępowania egzekucyjnego -78450,20 zł,

• J. A. J.- tytułem należności alimentacyjnych - 12731,81 zł.

Organ egzekucyjny wyjaśnił, że przy podziale sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości, po wystąpieniu zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej, zastosował się do nakazu wynikającego z art.115 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2012 r. poz.1015 ze zm.), zwanej dalej "u.p.e.a.", Na koszty egzekucyjne złożyły się koszty zajęcia nieruchomości i koszty opłat manipulacyjnych, liczone oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, oraz wydatki egzekucyjne, które obciążają zobowiązanego i należą do pierwszej kategorii zaspokojenia. Zgodnie z art. 110 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny ujął w planie podziału tych wierzycieli, od których pobrane zostały zaliczki na prowadzenie egzekucji, z wyjątkiem Towarzystwa Ubezpieczeń E. S.A. z uwagi na pobranie zaliczek przez sądowy organ egzekucyjny na poczet egzekucji z innej nieruchomości zobowiązanego. Organ wyjaśnił też, że koszty adwokackie w kwocie 1800 zł, wynikające z postanowienia w sprawie KM 2195/08, nie zostały ujęte w planie podziału, gdyż nie należą do kosztów egzekucyjnych w rozumieniu art.64c § 1 u.p.e.a.

Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku, po rozpoznaniu zażalenia J. A. J., reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego - A. S. (wierzyciel alimentacyjny, skarżący), postanowieniem z dnia 29 stycznia 2013 r. utrzymał w mocy powyższe postanowienie organu egzekucyjnego.

W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji wskazał, że organ egzekucyjny, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Słupsku z dnia 28 czerwca 2010 r. wyznaczony do łącznego prowadzenia przeciwko zobowiązanemu egzekucji sądowej i administracyjnej w całości w trybie właściwym dla egzekucji administracyjnej, dokonał w dniu 18.08.2011 r. sprzedaży nieruchomości zobowiązanego, w wyniku czego uzyskał do podziału kwotę 97311,26 zł. W planie podziału uczestniczyli wierzyciele: Dyrektor Izby Celnej i M. K. jako wierzyciele hipoteczni, Towarzystwo Ubezpieczeń E. S.A., wierzyciel alimentacyjny oraz organ egzekucyjny.

Odwołując się do art.115 u.p.e.a. organ II instancji wyjaśnił, że w pierwszej kolejności zaspokojeniu podlegają koszty egzekucyjne i koszty upomnienia, natomiast w drugiej kategorii są należności alimentacyjne, które korzystają z przywileju zaspokojenia. Zatem, z kwoty do podziału podlegają zaspokojeniu:

• koszty egzekucyjne w wysokości 84579,45zł, na które składają się: koszty postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organ egzekucyjny (78450,20 zł), zaliczki pobrane na wydatki egzekucyjne należne wierzycielom hipotecznym (2176,50 zł, zgodnie z postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2010 r., sygn. akt I KM 2201/09) i wierzycielowi alimentacyjnemu (78,95 zł, zgodnie z postanowieniem z dnia 16 stycznia 2012 r., sygn. akt KM 2368/11).

• należności alimentacyjne w wysokości 12731,81 zł przysługujące wierzycielowi alimentacyjnemu.

Organ II instancji stwierdził, że kolejność zaspokojenia wierzycieli przy podziale kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości (lub egzekucji przejętej po wystąpieniu zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej) została ściśle określona w art.115 § 2 u.p.e.a. i nie można od tej kolejności odstąpić przez zastosowanie reguł określonych w art.7 K.p.a. Wyjaśnił też, że podlegające zaspokojeniu w pierwszej kolejności koszty egzekucyjne to koszty należne organowi egzekucyjnemu z tytułu wykonywania egzekucji na rzecz wierzycieli - są to w istocie należnościami przysługującymi Skarbowi Państwa, służą osiągnięciu należytej sprawności organizacyjnej i orzeczniczej organów, pełnią przede wszystkim funkcje fiskalne, polegające na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania organów, w tym organów egzekucyjnych prowadzących egzekucję na rzecz wierzycieli. Natomiast należności alimentacyjne korzystają z uprzywilejowania względem innych należności, podlegających zaspokojeniu w dalszej kolejności. Organ wyraził pogląd, że ustalając kolejność, w jakiej zostaną zaspokojone należności wierzycieli uczestniczących w podziale kwoty uzyskanej z egzekucji, ustawodawca uwzględnił zasady konstytucyjne ochrony i opieki nad rodziną oraz dzieckiem wyrażone w art.71 i 72 Konstytucji RP.

Organ II instancji zauważył, że zaspokojenie wierzyciela zależy przede wszystkim od wysokości zadłużenia oraz stanu majątkowego zobowiązanego oraz że fakt nieuzyskania pełnego zaspokojenia z podziału kwoty uzyskanej z przedmiotowej egzekucji z nieruchomości nie pozbawia wierzyciela alimentacyjnego uprawnienia do przyłączenia się do innej egzekucji z nieruchomości zobowiązanego.

Dodatkowo organ II instancji wyjaśnił, że kwestia prawidłowości przyjętej w planie podziału wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, przypadających organowi egzekucyjnemu, nie może być przedmiotem postępowania w sprawie w przedmiocie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji. Wskazując na treść art.64 § 1 pkt 6, art.64 § 3 oraz art.64 § 6 u.p.e.a. wyjaśnił, że z akt sprawy wynika, iż kosztami przedmiotowego postępowania egzekucyjnego były wydatki związane z wyceną przedmiotowej nieruchomości oraz z ogłoszeniem w prasie obwieszczenia o licytacji.

Ponadto, w związku z faktem, że z akt sprawy wynika, iż wierzyciel alimentacyjny złożył w dniu 24.08.2012 r. wniosek o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego, organ II instancji podniósł, że postanowieniem z dnia 15 listopada 2012 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie z tego wniosku - jako bezprzedmiotowe, a organ II instancji w dniu 24 stycznia 2013 r. wydał postanowienie, którym uchylił wymienione postanowienie organu egzekucyjnego i odmówił wszczęcia postępowania w sprawie o umorzenie w całości kosztów egzekucyjnych.

Na opisane wyżej postanowienie organu II instancji z dnia 29 stycznia 2013 r. wierzyciel alimentacyjny wniósł skargę, w której zarzucił naruszenie art.56 § 1 pkt 4 i § 3 w związku z art.18 u.p.e.a. w związku z art.102 K.p.a. przez rozpatrzenie sprawy przez organ II instancji, w sytuacji gdy w związku z wnioskiem wierzyciela z dnia 13.12.2012 r. o zawieszenie postępowania egzekucyjnego postępowanie uległo zawieszeniu z mocy prawa, art.115 § 1 i 2 u.p.e.a. w związku z art.2 Konstytucji przez dokonanie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji w sposób sprzeczny z zasadami sprawiedliwości społecznej, bowiem prawie cała kwota uzyskana ze sprzedaży nieruchomości przypadła organowi egzekucyjnemu tytułem kosztów postępowania egzekucyjnego, co spowodowało brak zaspokojenia albo nieznaczne zaspokojenie wszystkich wierzycieli i czyni postępowanie egzekucyjne niecelowym oraz dokonanie planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji w sposób rażąco niezgodny z uzasadnionym interesem skarżącego, art.7 K.p.a. w związku z art.18 u.p.e.a. przez jego nieuwzględnienie.

W uzasadnieniu skargi skarżący wyraził w szczególności pogląd, że organ II instancji powinien wstrzymać się z rozpatrzeniem sprawy do czasu prawomocnego rozpatrzenia sprawy z wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych, której rozstrzygnięcie, w razie uwzględnienia wniosku, w sposób oczywisty wpłynie na treść postanowienia o podziale kwoty uzyskanej z przedmiotowej egzekucji z nieruchomości.

Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku wniósł o oddalenie skargi. Dodatkowo wyjaśnił, że w piśmie z dnia 13 grudnia 2012 r. skarżący wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu ostatecznego i prawomocnego rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych, organ egzekucyjny w dniu 18 lutego 2013 r. wydał postanowienie, którym odmówił wszczęcia postępowania z tego wniosku, a skarżący wniósł na to postanowienie zażalenie. Organ II instancji stanął na stanowisku, że nie istniała przeszkoda prawna do wydania zaskarżonego postanowienia.

Przedstawiając motywy podjętego rozstrzygnięcia o oddaleniu skargi Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w zakresie ustalania kosztów egzekucji obowiązuje, co do zasady, tryb ustawy, a wyjątkami od niego są: tryb wydania postanowienia na żądanie zobowiązanego i tryb wydania postanowienia z urzędu, gdy obciążają one wierzyciela (art.64c § 7 u.p.e.a.), przy czym żądanie wydania postanowienia zostało powiązane z zasadami rządzącymi ciężarem poniesienia tych kosztów. W sprawie niniejszej, tj. w sprawie w przedmiocie planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości, brak zatem podstaw do dokonywania kontroli prawidłowości wyliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego.

W związku z wniesionym przez skarżącego wnioskiem o zawieszenie postępowania i sformułowanym w skardze zarzutem naruszenia art.56 § 1 pkt 4 i § 3 w związku z art.18 u.p.e.a., Sąd podniósł, że zgodnie z art.1a pkt 13 u.p.e.a. ilekroć w ustawie jest mowa o wierzycielu - rozumie się przez to podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym, a art.115 § 2 u.p.e.a. w związku z art.110b u.p.e.a. nie stanowi podstawy do uznania, że skarżący, uczestniczący w postępowaniu egzekucyjnym jako podmiot uprawniony w zakresie należności alimentacyjnych, może skutecznie składać wnioski wpływające na bieg postępowania egzekucyjnego przez skutek zawieszenia (art.56 ust.4 u.p.e.a.). Wyraził pogląd, że organ był uprawniony do wydania zaskarżonego postanowienia mimo złożenia przez skarżącego odrębnie rozpoznanego wniosku o zawieszenie postępowania, gdyż ochrona podmiotów mających interes prawny we wniesieniu zażalenia na postanowienie dotyczące wniosku o zawieszenie następuje w odrębnym trybie zażaleniowym.

Dalej, odwołując się do literatury przedmiotu, Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu II instancji, że przy podziale sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości kolejność zaspokajania wierzycieli określa ściśle art.115 u.p.e.a. oraz że w żadnym przypadku nie można od tej kolejności odstąpić przez zastosowanie reguł określonych w art.7 K.p.a., tzn. mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Wskazał, że w treści powołanego przepisu uwzględnione zostały zasady sprawiedliwości społecznej gwarantowane art.2 Konstytucji RP, w tym zachowanie równowagi zarówno pomiędzy interesem publicznym związanym z finansowaniem kosztów postępowania egzekucyjnego w administracji, jak również interesem m.in. małoletnich uprawnionych z tytułu świadczeń alimentacyjnych.

Na zakończenie Sąd stwierdził, że sporny w sprawie plan podziału uwzględnia zarówno kwotę uzyskaną z egzekucji wraz z odsetkami związanymi z czasowym gromadzeniem na rachunku bankowym, jak i wysokość należności na rzecz poszczególnych uprawnionych, z uwzględnieniem kolejności zaspokojenia gwarantowanej przepisami prawa.

Jako podstawę prawną oddalenia skargi Sąd pierwszej instancji wskazał art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.".

Skarżący zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną, w której zarzucił naruszenie:

1. art.3 § 1 w związku z "art.145 § 1 ust.1 pkt c P.p.s.a." w związku z art.56 § 1 pkt 4 i § 3 w związku z art.18 u.p.e.a. przejawiające się "w niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej poprzez uznanie zarzutu skarżącego polegającego na rozpoznaniu zażalenia wierzyciela na postanowienie (...) w sprawie przedłożenia planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji oraz wydanie postanowienia (...) utrzymujące w mocy postanowienie w sytuacji gdy w związku z wnioskiem wierzyciela (...) o zawieszenie postępowania egzekucyjnego postępowanie uległo zawieszeniu z mocy prawa, w związku z czym organ wyższego stopnia nie mógł rozpoznać zażalenia i wydać postanowienia w sprawie, za nieuzasadniony",

2. art.125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przez bezpodstawne nieuwzględnienie wniosku skarżącego o zawieszenie postępowania "z uwagi na inne toczące się postępowanie, w sytuacji, gdy wynik innej toczącej się tj. ze skargi (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o zawieszenie postępowania egzekucyjnego mógł mieć wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie",

3. art.3 § 1 w związku z "art.145 § 1 ust.1 pkt a P.p.s.a." w związku z art.115 § 1 i 2 u.p.e.a. w związku z art.2 Konstytucji przez zaaprobowanie sytuacji "polegającej na dokonaniu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji w sposób sprzeczny z zasadami sprawiedliwości społecznej, w sytuacji gdy prawie cała kwota uzyskana ze sprzedaży nieruchomości przypadła Naczelnikowi Urzędu Skarbowego (...) tytułem kosztów postępowania egzekucyjnego, co spowodowało brak zaspokojenia, albo nieznaczne zaspokojenie wierzycieli, co czyni ww. postępowanie egzekucyjne niecelowym, w sposób rażący z uzasadnionym interesem wierzyciela (...), tym samym w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, co nie podlega ochronie prawnej",

4. art.3 § 1 w związku z art.134 § 1 P.p.s.a. przez niedokonanie kontroli prawidłowości wyliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego, tym samym niedokonanie kontroli działalności administracji publicznej w sytuacji, gdy całe koszty przyznane organowi egzekucyjnemu zostały zawyżone.

W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wyraził pogląd, że na wniosek wierzyciela postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu z mocy prawa, gdyż sam ustawodawca decyduje wprost o zawieszeniu, przez co zawieszenie nie jest czynnością organu egzekucyjnego. Przy tym, zgodnie z art.102 K.p.a. w związku z art.18 u.p.e.a., w czasie zawieszenia postępowania organ administracji publicznej może podejmować czynności niezbędne w celu zapobieżenia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnym szkodom dla interesu publicznego.

Za bezzasadne autor skargi kasacyjnej uznał również nieuwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji wniosku o zawieszenie postępowania, "gdyż rozstrzygnięcie niniejszej sprawy mogło zależeć od innego toczącego się postępowania administracyjnego (vide: postępowanie I SA/Gd 941/13)." Stwierdził też, że z jego informacji wynika, iż wniosek o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego złożył także zobowiązany, co powinno stanowić przeszkodę w wydaniu postanowienia o planie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji.

W związku z twierdzeniem, że sporny plan podziału rażąco narusza uzasadniony interes skarżącego, autor skargi kasacyjnej powołał się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 1965 r., sygn. akt II CZ 68/65, w którym wyrażony został pogląd, że jeżeli ścisłe zastosowanie - w odniesieniu do należności alimentacyjnych - zasady proporcji miałoby doprowadzić, iż uzyskana z podziału kwota nie zaspokoiłaby najniezbędniejszych potrzeb jednych wierzycieli, czterokrotnie zaś pokrywała potrzeby drugich, to wówczas żądanie tego rodzaju podziału uznać należy za rażąco sprzeczne z usprawiedliwionym interesem wierzyciela, a tym samym sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Ponadto, zdaniem autora skargi kasacyjnej, koszty postępowania egzekucyjnego uwzględnione w spornym planie podziału są ustalone niezgodnie z art.64 § 1 u.p.e.a., a kwota 78450,20 zł zdecydowanie przekracza koszty egzekucyjne, które winny przypaść organowi egzekucyjnemu, w tym kwotę maksymalną przy zajęciu nieruchomości, co powinno być poddane kontroli sądowoadministracyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, niezależnie od tego, że została niestarannie zredagowana.

Przede wszystkim stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, iż zaskarżone postanowienie nie narusza art.115 § 1 i 2 u.p.e.a., zgodnie bowiem z tymi przepisami:

✓ z kwoty uzyskanej z egzekucji zaspokaja się w następującej kolejności:

1) koszty egzekucyjne i koszty upomnienia,

2) należności zabezpieczone hipotecznie wynikające z wierzytelności banku hipotecznego wpisanych do rejestru zabezpieczenia listów zastawnych prowadzonego zgodnie z przepisami o listach zastawnych i bankach hipotecznych,

3) należności zabezpieczone hipotecznie lub zastawem rejestrowym albo zabezpieczone przez wpisanie do innego rejestru,

4) należności, do których stosuje się przepisy działu III Ordynacji podatkowej, oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o ile nie zostały zaspokojone w trzeciej kolejności,

5) należności zabezpieczone prawem zastawu lub które korzystały z ustawowego pierwszeństwa, niewymienionego w pkt 2-4,

6) inne należności i odsetki, z zastrzeżeniem § 3 (§ 1 w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie; por.: art.13 ust.1 i art.14 ustawy z dnia 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. Nr 131, poz.1075), z tym że:

✓ przy podziale kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości lub egzekucji przejętej po wystąpieniu zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową, po kosztach egzekucyjnych i kosztach upomnienia zaspokaja się należności alimentacyjne, a następnie należności za pracę za okres 3 miesięcy, do wysokości 760 zł za miesiąc, oraz renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci i koszty zwykłego pogrzebu zobowiązanego, a po należnościach zabezpieczonych hipotecznie lub zastawem rejestrowym albo zabezpieczonych przez wpisanie do innego rejestru prowadzonego na podstawie odrębnych przepisów - należności za pracę niezaspokojone w kolejności wcześniejszej (§ 2 w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie).

Trafnie przy tym wyjaśnił Sąd pierwszej instancji, w związku z poglądami skarżącego prezentowanymi w skardze, powtórzonymi w skardze kasacyjnej, że regulacje zawarte w wymienionych przepisach uwzględniają w swej treści, podobnie jak analogiczne regulacje zawarte w art.1025 § 1 pkt 1 i 2 K.p.c., zasady konstytucyjne. W regulacjach tych przyjęta została bowiem zasada pierwszeństwa (uprzywilejowania), polegająca na podzieleniu należności podlegających zaspokojeniu na kategorie, z których każda kategoria jest zaspokajana po całkowitym zaspokojeniu kategorii poprzedniej, a o uprzywilejowaniu pewnych należności względem innych decydują szczególnie ważne względy, jak przyczyny społeczno-gospodarcze, założenia polityki prawa, względy socjalne, pewność obrotu gospodarczego, interes społeczny. W szczególności, zaliczenie kosztów egzekucyjnych do należności podlegających zaspokojeniu w pierwszej kolejności ma dawać organowi egzekucyjnemu (w egzekucji sądowej - wierzycielowi egzekwującemu) pewność, że spodziewana z egzekucji kwota pokryje te koszty i nie zostanie uszczuplona na zaspokojenie innych wierzycieli, którzy mogą przyłączyć się do podziału kwoty uzyskanej z egzekucji, pewność ta zaś decydować może nawet o samym wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie zasada pierwszeństwa została, w ramach poszczególnych kategorii należności, uzupełniona zasadą proporcjonalności, zgodnie z którą należności danej kategorii zaspakajane są w takiej samej proporcji w stosunku do wysokości tych należności (por.: "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz Lex" pod red. D.R.Kijowskiego, W-wa 2015, str.1153-1154; analogicznie w odniesieniu do art.1025 K.p.c.: "Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz" pod red. A.Jakubeckiego, W-wa 2008, str.1395).

Ponadto, w związku z tym, iż na poparcie argumentów skargi kasacyjnej w omawianym zakresie przywołane zostało postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 1965 r. w sprawie II CZ 68/65, podnieść należy, że pogląd prawny wyrażony w tym postanowieniu odnosił się do konkurencji należności objętych taką samą kategorią, do których zaspokajania zastosowanie ma zasada proporcjonalności, nie zaś do należności z różnych kategorii, zaspakajanych zgodnie z zasadą pierwszeństwa.

Nie jest także uzasadnione stanowisko autora skargi kasacyjnej, że prawną przeszkodę do wydania zaskarżonego postanowienia, a następnie - zaskarżonego wyroku, stanowił złożony przez skarżącego wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego oraz toczące się w związku z nim postępowania. Wbrew temu, co twierdzi autor skargi kasacyjnej (zarzut oznaczony jako 1), brzmienie art.56 § 1 pkt 4 u.p.e.a. ("postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu na żądanie wierzyciela") nie dowodzi, że zawieszenie postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela następuje z mocy prawa, zaś poza samym literalnym brzmieniem wskazanego przepisu przeczy temu także treść § 3 tego artykułu, zgodnie z którym "organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego" (por. też np.: "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz" pod red. R.Hausera i A.Skoczylasa, W-wa 2014, str.277).

Dodać na marginesie powyższego należy, że formułując zarzut naruszenia art.56 § 1 kt 4 i § 2 u.p.e.a. w związku z art.18 u.p.e.a. i art.102 K.p.a., przez kontynuowanie czynności związanych z planem podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości, autor skargi kasacyjnej pomija, iż przedmiotowa egzekucja z nieruchomości była częścią postępowań egzekucyjnych prowadzonych nie tylko z wniosku skarżącego, ale także innych wierzycieli. Brak jest podstawy prawnej, aby wniosek (wierzyciela) o zawieszenie jednego z postępowań egzekucyjnych (postępowania z wniosku danego wierzyciela) uznać za przeszkodę do dokonywania wymaganych prawem czynności w pozostałych postępowaniach egzekucyjnych.

Powyższe przesądza, że również zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art.125 § 1 pkt 1 u.p.e.a. należy uznać za nieuzasadniony.

Art.134 § 1 P.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym przez sprawę, o której mowa w tym przepisie, rozumie się sprawę administracyjną w znaczeniu materialnoprawnym. Granice tak rozumianej sprawy określa zespół okoliczności faktycznych i prawnych, w których organ administracji stosuje normę prawa materialnego celem ustalenia sytuacji prawnej określonego podmiotu poprzez udzielenie (lub odmowę udzielenia) uprawnienia albo nałożenie obowiązku. Zakres sądowej kontroli wyznacza więc przedmiot danej sprawy administracyjnej zdeterminowany prawnymi podstawami wydanego w niej rozstrzygnięcia (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26.08.2011 r., sygn. akt II FSK 368/10, z dnia 5.12.2013 r., sygn. akt II FSK 151/12, z dnia21.10.2015 r., sygn. akt II GSK 2054/15, z dnia 27.11.2015 r., sygn. akt I OSK 739/14). Wobec tego stwierdzić należy, że przedmiotem sprawy niniejszej jest plan podziału kwoty uzyskanej z przedmiotowej egzekucji z nieruchomości, nie jest zaś nim wysokość kosztów postępowania egzekucyjnego i oceny tej nie zmienia okoliczność, że koszty egzekucyjne mają istotny wpływ na treść tego planu podziału. Zgodnie z, w szczególności, art.64 § 1, 6 i 9 oraz art.64c § 2 i u.p.e.a. w egzekucji należności pieniężnych organ egzekucyjny pobiera opłaty (za dokonane czynności egzekucyjne i opłatę manipulacyjną) oraz inne koszty egzekucyjne i na takie właśnie pobranie kosztów egzekucyjnych uwzględnionych w planie podziału pozwala organowi egzekucyjnemu wykonanie tego planu (por. też: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1.07.2011 r., sygn. akt II FSK 242/10). Inną zaś kwestią jest określenie wysokości kosztów egzekucyjnych w trybie art.64c § 7 i 8 u.p.e.a., następujące na zakończenie postępowania egzekucyjnego. Na wydane w tym trybie postanowienie, po wyczerpaniu postępowania zażaleniowego, przysługuje skarga do sądu administracyjnego (por.: art.3 § 2 pkt 3 P.p.s.a.). Prawidłowość określenia wysokości kosztów egzekucyjnych może zatem podlegać kontroli sądowoadministracyjnej, jednak w sprawie innej niż sprawa niniejsza.

Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art.184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art.204 pkt 1 i art.205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust.2 pkt 2 lit.a i pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz.490 ze zm.).

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/