Wyrok WSA w Olsztynie z dnia 6 wrzenia 2011 r., sygn. II SA/Ol 414/11

 

Dnia 6 września 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2011 roku sprawy ze skargi W. K. i Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie umorzenia opłaty za korzystanie ze środowiska z tytułu poboru wód oddala skargę.

Uzasadnienie

Z przekazanych Sądowi akt administracyjnych sprawy wynika, iż pismem z dnia 19 marca 2010r. Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska zawiadomił Urząd Marszałkowski Województwa, że w trakcie kontroli w Gospodarstwie Rolnym W. i Z. K. w miejscowości S., gm. B ustalono, iż prowadzący instalację do chowu i hodowli trzody chlewnej pobiera wodę z własnego ujęcia bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego i nie uiszcza z tego tytułu opłat za gospodarcze korzystanie

ze środowiska.

Wezwaniem z dnia 26 marca 2010r. Zastępca Dyrektora Departamentu Ochrony Środowiska Urzędu Marszałkowskiego Województwa zobowiązał W. i Z. K. do przedłożenia wykazu zawierającego informacje i dane, o których mowa w art. 287 ustawy Prawo ochrony środowiska, niezbędne do ustalenia wysokości opłat za korzystanie ze środowiska z tytułu poboru wód.

W odpowiedzi W. i Z. K. wyjaśnili, że nieruchomość

w miejscowości S. nabyli w ramach spadku w dniu 21 grudnia 2005r. Wskazali też, że w okresach półrocznych od 2006r. do 2009r. włącznie, pobierali po 1800 m3 wody i według obowiązujących wówczas stawek w zł -0,18, 0,184, 0,186, 0,19, wysokość opłat wynosiła odpowiednio w danym półroczu 324 zł, 331,20 zł, 334,80 zł lub 342 zł. Poinformowali organ, że zgodnie z art. 289 ustawy Prawo ochrony środowiska, jeżeli półroczna wysokość opłat nie przekracza 400 zł, to nie uiszcza się opłaty za korzystanie ze środowiska.

Odrębnym pismem z dnia 14 maja 2010r. Z. K. wniósł

o nienaliczanie opłaty podwyższonej za brak pozwolenia na pobór wody, tłumacząc,

że nie wiedział, iż takie pozwolenie jest potrzebne. Wskazał, że jego poprzednik prawny nie posiadał takiego pozwolenia. Zapewnił też, że do końca 2010r. nieruchomość zostanie podłączona do wodociągu gminnego. Kolejnym pismem z dnia 11 czerwca 2010r. Z. K. sprecyzował, że wnosi o umorzenie należnej opłaty

za pobór wód za lata 2006-2009.

Decyzją z dnia "[...]" Zastępca Dyrektora Departamentu Ochrony Środowiska Urzędu Marszałkowskiego Województwa, działając z upoważnienia Marszałka tego województwa, na podstawie art. 281 ust. 2, art. 317, art. 318 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008r. Nr 25, poz. 150 ze zm. - zwanej w skrócie też p.o.ś.) oraz art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), odmówił umorzenia opłaty podstawowej za korzystanie ze środowiska z tytułu poboru wód oraz opłaty podwyższonej za brak pozwolenia na pobór wód za okres od I półrocza 2006r. do II półrocza 2009r. - odpowiednio w kwocie 2664 zł i 6732 zł. W uzasadnieniu wskazano, że wysokość opłat ustalono na podstawie przedstawionych przez stronę wykazów. Podniesiono, że umorzenie zaległości podatkowej uwarunkowane jest zaistnieniem szczególnych przesłanek określonych w ustawie jako ważny interes podatnika lub interes publiczny. Przesłankami umorzenia mogą być więc tylko sytuacje wyjątkowe. Zdaniem organu w rozpatrywanym przypadku brak było podstaw do umorzenia opłaty podstawowej, gdyż wnioskodawca nie wskazał okoliczności, dających się uznać za nadzwyczajne. Natomiast co do umorzenia opłaty podwyższonej, organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 319 ustawy p.o.ś, umorzenie takie może dotyczyć wyłącznie opłaty uprzednio odroczonej odpowiednią decyzją administracyjną. Strona jednak nie wnioskowała o odroczenie opłaty podwyższonej. Do odroczenia nigdy nie doszło, w związku z czym nie została spełniona przesłanka do umorzenia przedmiotowych opłat. Decyzja ta doręczona została W. i Z. K. (poprzez doręczenie zastępcze) w dniu 2 lipca 2010r.

Odrębnymi decyzjami z dnia "[...]" o nr "[...]" Zastępca Dyrektora Departamentu Ochrony Środowiska Urzędu Marszałkowskiego Województwa, działając z upoważnienia Marszałka tego województwa, na podstawie art. 276 ust. 1, art. 284 ust. 1, art. 285 ust. 1 i 2, art. 286 ust. 1, art. 288 ust. 1 pkt 2, art. 292 pkt 2 ustawy p.o.ś oraz art. 53 § 1 Ordynacja podatkowa, wymierzył Gospodarstwu Rolnemu W. i Z. K. w B. opłaty za korzystanie ze środowiska z tytułu poboru wód: za I i II półrocze 2006r. w kwocie po 648 zł, za I i II półrocze 2007r. w kwocie po 994 zł, za I i II półrocze 2008r. w kwocie po 1004 zł oraz za I i II półrocze 2009r. w kwocie po 2052 zł. Rozstrzygnięcia te doręczono zobowiązanym (poprzez doręczenie zastępcze) w dniu 7 lipca 2010r.

Pismem z dnia 7 lipca 2010r. Z. K. odwołał się od decyzji odmawiającej umorzenia opłaty z tytułu poboru wód, wniósł o uchylenie tej decyzji i umorzenie opłaty podstawowej w kwocie 2664 zł i opłaty podwyższonej w kwocie 6732 zł. Uzasadnił, że jest w trakcie realizacji przedsięwzięcia polegającego na podłączeniu do wodociągu gminnego, którego wykonanie zapewni usunięcie przyczyn ponoszenia podwyższonych opłat. Wyjaśnił też, iż w chwili nabycia gospodarstwa znalazł się w trudnej sytuacji finansowej i organizacyjnej, gdyż prowadzenie gospodarstwa rolnego na własny rachunek, bez doświadczenia, wymagało dużej odwagi i wiązało się

ze znacznym ryzykiem. Odwołujący podniósł, iż wskazana w wykazie wysokość opłat nie przekraczała 400 zł, co kwalifikowało do zwolnienia z opłat za korzystanie ze środowiska. Strona pozostawała cały czas w takim przeświadczeniu w dobrej wierze. Reasumując, odwołujący stwierdził, że jego sytuacja jest szczególna i uzasadnia umorzenie zaległości podatkowej. Podał, że nie wnioskował o odroczenie terminu płatności, gdyż pozostawał w przekonaniu, że nie ma ustawowego obowiązku uiszczania opłat za korzystanie ze środowiska.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją z dnia "[...]"., uchyliło decyzję odmawiającą umorzenia opłat i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Wskazano na konieczność przeprowadzenia dokładnej analizy sytuacji materialnej strony z uwzględnieniem specyfiki prowadzonej działalności i konieczności ponoszonych wydatków.

W wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku o umorzenie opłat za korzystanie ze środowiska z tytułu poboru wód, po ustaleniu wszystkich aktywów i zobowiązań W. i Z. K. organ I instancji podtrzymał swoje uprzednie stanowisko, odmawiając umorzenia opłaty podstawowej za korzystanie ze środowiska z tytułu poboru wód od I półrocza 2006 r. do II półrocza 2009 r. w łącznej kwocie 2.664 zł i umorzenia opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska z tytułu poboru wód od I półrocza 2006 r. do II półrocza 2009 r. w łącznej kwocie 6.732 zł. Organ ustalił,

że państwo K. prowadzą chów i hodowlę trzody chlewnej w cyklu zamkniętym od rozrodu do tuczu oraz zajmują się uprawą zbóż. Z. K. jest płatnikiem podatku rolnego od gruntów o powierzchni 555,5041 ha, zaś W. K. od powierzchni 154,78 ha, za które opłacają podatek rolny odpowiednio: 32.336 zł i 10.322 zł. Siedziba gospodarstwa mieści się w miejscowości B.. Państwo K. są właścicielami ferm w B., B. oraz

w S. Wartość obiektów budowlanych znajdujących się na tych farmach ustalono na łączną kwotę 3.806.600 zł. Wartość maszyn, urządzeń i środków transportu to suma 1.301.110 zł. W poszczególnych fermach państwo K. posiadają trzodę chlewną: ferma w B. - 1669 sztuk prosiąt i warchlaków, ferma w B. - 482 sztuk macior i loch, 2 sztuki knurów, 1076 sztuk prosiąt z urodzenia a ferma w S. 1067 sztuk warchlaków i 895 sztuk tuczników. Z. K. dołączył decyzje dotyczące otrzymanych dopłat: w sprawie przyznania dopłat w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2009 r. w kwocie 568.371,51 zł, w sprawie przyznania dopłat w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2008 r. w kwocie 381.116,83 zł, w sprawie przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich

i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2009 w kwocie 22.375 zł, w sprawie przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach

o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2008 w kwocie 21.703,75 zł, w sprawie przyznania środków finansowych z tytułu korzystania z usług doradczych w wysokości 2.000 zł. Strona otrzymała także zwrot podatku akcyzowego zawartego

w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej, i tak: w 2009 roku otrzymała zwrot w łącznej wysokości 51.924,39 zł, a w 2010 r. (pierwsza rata) - 24.442,60 zł. Ponadto Agencja Rynku Rolnego przyznała stronie dopłatę

z tytułu zużytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego w kwocie 10.524 zł.

W sprawie ustalono także, że strona posiada 5 kredytów inwestycyjnych na łączną kwotę 2.171.930 zł, 3 kredyty leasingowe w łącznej wysokości 613.190 zł, 4 kredyty klęskowe - 287.400 zł, kredyt AGRO-EKSPRES na kwotę 99.400 zł oraz spłatę

w ratach za nieruchomość B. (w tym pałac) na kwotę 49.185 zł (stan na 15 listopada 2010 r.). Organ wskazał, że Zdzisław K. przedłożył dodatkowo zestawienie wpłat i wypłat z trzech kwartałów 2010 r., z którego wynika, że wpłaty (dochód) to suma 5.170.395 zł, a wypłaty (wydatki) wyniosły 5.169.991 zł. W wypłatach strona uwzględniła koszty związane z zakupem paszy dla zwierząt, środków ochrony roślin, nawozów mineralnych, energii elektrycznej, oleju napędowego i opałowego, materiałów i usług weterynaryjnych, zwierząt. Znajdują się tam opłaty leasingowe, czynsze, raty kredytów, wypłaty dla pracowników, opłaty KRUS, ubezpieczenia majątkowe, opłaty za telefon, a także wydatki na żywność, potrzeby bytowe, inwestycje osobiste, prywatne, okolicznościowe, darowizny. We wpłatach znajdują się kwoty pochodzące ze sprzedaży trzody chlewnej i zbóż. Ponadto organ ustalił, że Zdzisław Korzeniecki prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą "[...]" Z. K. w zakresie usług transportowych. Do środków trwałych firmy należą pojazdy, naczepy, przyczepy i inne urządzenia o łącznej wartości (wartość inwentarzowa) - 324.778,30 zł. Strona przedstawiła informacje o wysokości dochodu (straty) z działalności gospodarczej z której wynika, że w 2009 roku osiągnęła stratę w wysokości 240.093,10 zł (w 2008 roku strata wyniosła 290.690,82 zł).

Mając powyższe ustalenia na uwadze organ I instancji stwierdził, że strona nie przedstawiła wystarczających argumentów przemawiających za przyznaniem ulgi

w postaci umorzenia należnych opłat za korzystanie ze środowiska z tytułu poboru wód. Sytuacja materialna podmiotu nie jest na tyle trudna, aby umorzyć opłaty podstawowe w łącznej wysokości 2664 zł. W ocenie organu nie jest to kwota, która

w jakikolwiek sposób mogłaby wpłynąć na pogorszenie sytuacji majątkowej wnioskodawcy i zagrozić jego egzystencji. Podniesiono, że za odmową udzielenia stronie ulgi przemawia także fakt, że zaległość podatkowa, której dotyczy żądanie strony, nie jest wynikiem nieprzewidzianych zdarzeń. Organ wskazał, że bezpowrotna rezygnacja z należności podatkowych ma charakter nadzwyczajny i uzależniona jest od wystąpienia czynników nie będących następstwem świadomie przyjętej strategii gospodarczej. Podkreślono, że zaległości podatkowe jakie posiada strona ujawnione zostały przez organ. Strona nie składała wykazów zawierających zbiorcze zestawienie danych o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat. Od 2006r. nie wnosiła opłat za korzystanie ze środowiska. Zdaniem organu niewiedza strony, co do konieczności uiszczania opłat za korzystanie ze środowiska, nie może być powodem do zwolnienia z obowiązku zapłacenia należnego podatku. Każdy bowiem podmiot powinien uwzględniać zobowiązania podatkowe wśród wydatków,

a przede wszystkim liczyć się z koniecznością ich ponoszenia. Organ nie doszukał się także spełnienia przesłanki "ważnego interesu publicznego", przez który należy rozumieć sytuację, w której udzielenie ulgi ma znaczenie dla dobra zbiorowości. Poza tym wyjaśniono, że do opłat podwyższonych nie mają zastosowania przepisy ustawy Ordynacja podatkowa w kwestii ich umorzenia. Natomiast zgodnie z ustawą Prawo ochrony środowiska umorzenie tych opłat może dotyczyć wyłącznie opłaty uprzednio odroczonej odpowiednią decyzją administracyjną. Strona jednak nie wnioskowała

o odroczenie opłaty podwyższonej. Do odroczenia nigdy nie doszło, w związku z czym nie została spełniona przesłanka do umorzenia przedmiotowych opłat.

W odwołaniu od tej decyzji W. i Z. K. wnieśli o uchylenie decyzji i umorzenie kwoty 6732 zł z tytułu opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska za okres od I półrocza 2006r. do II półrocza 2009r. Wskazali, że w ich wypadku ulga z art. 67a Ordynacji podatkowej winna być zastosowana, bowiem przesłanki z tego przepisu zostały spełnione. O czym przekonuje, jak stwierdzili, wnikliwa analiza dokumentów z przeprowadzonej kontroli stanu finansowego gospodarstwa. Zdaniem odwołujących podniesiony przez organ zarzut braku wniosku o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej, nie znajduje uzasadnienia, gdyż strona działała w przeświadczeniu, że jest od tej opłaty zwolniona. Odwołujący podkreślili, że wnoszą jedynie o umorzenie opłaty podwyższonej. Oświadczyli, że opłatę podstawową uiszczą zgodnie z naliczeniem organu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze . decyzją z dnia "[...]´. nr "[...]" orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło na wstępie, iż wprawdzie strona nie kwestionowała w odwołaniu obowiązku zapłaty opłaty podstawowej za korzystanie ze środowiska z tytułu poboru wód, to jednak organ odwoławczy dokonał sprawdzenia poprawności całości rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. Organ przytoczył treść art. 67 a § 1 pkt 3 i art. 67 b § 1 Ordynacji podatkowej, wskazując, iż na podstawie tych przepisów organ podatkowy może odpowiednio na wniosek podatnika umorzyć zaległości podatkowe albo udzielić ulg w spłacie zobowiązań podatkowych. Zaznaczono, że decyzja w tym przedmiocie wydawana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ważny interes podatnika lub ważny interes publiczny nie obliguje w związku z tym do umorzenia, a jedynie daje organowi możliwość wydania takiej decyzji. Organ administracji może, ale nie musi przychylić się do wniosku podatnika, bowiem odstąpienie od zasady powszechności opodatkowania może być uzasadnione okolicznościami o charakterze wyjątkowym. Kolegium uznało, że organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające i ocenił, że w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie opłat. Podniesiono, że stosowanie ulg podatkowych, szczególnie w postaci umorzenia zaległości jest wyjątkiem od konstytucyjnej zasady równości opodatkowania, dlatego organy podatkowe mogą stosować tę instytucję niezmiernie rzadko, jedynie w szczególnie uzasadnionych sytuacjach. Okolicznością uzasadniającą umorzenie podatku jest zaistnienie takich sytuacji, jak np. zdarzenia losowe (pożar, huragan, kradzież, wypadek, itd.). Udzielanie ulg podatkowych w innych wypadkach byłoby sprzeczne z interesem społecznym.

W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie taka sytuacja nie występuje. Z akt sprawy wynika, iż zaległość, którą strona obowiązana jest uiścić nie jest wynikiem nieprzewidzianych zdarzeń, została ujawniona przez organ pierwszej instancji. Strona bowiem nie składała wykazów zawierających zbiorcze zestawienie danych w zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat, a od 2006 roku nie wnosiła należnych opłat. Organ przyjął, że podnoszona w odwołaniu argumentacja dotycząca trudnej sytuacji finansowej, nie może stanowić automatycznie podstawy do udzielenia ulgi w spłacie opłat. Każdy podmiot powinien mieć bowiem świadomość obowiązku ponoszenia ciężarów fiskalnych na rzecz Państwa. Takim zobowiązaniem równorzędnym z podatkami są opłaty za korzystanie ze środowiska. Przerzucanie ciężaru utrzymania środowiska naturalnego na te podmioty korzystające ze środowiska, które terminowo wywiązują się ze swoich zobowiązań byłoby niezgodne z zasadą równości wobec prawa. Podkreślono, że strona winna liczyć się z faktem, iż każda działalność gospodarcza pociąga za sobą pewne ryzyko, którego uniknięcie lub minimalizacja zależy w dużej mierze od niej samej. Do strony również należy ponoszenie konsekwencji błędnie podjętych decyzji gospodarczych. Kolegium wskazało, że nie może również zostać uwzględniony fakt ponoszenia kosztów spłaty kredytów. Pobranie kredytów odwołujący się winien wkalkulować w swoje wydatki. Nie można przenosić na organy administracji skutków związanych ze spłatą pobranych kredytów. W tej sytuacji umorzenie zaległych opłat stanowiłoby de facto częściowe pokrycie zobowiązań kredytowych odwołujących. Stawiałoby to stronę w korzystniejszej sytuacji w stosunku do innych podatników, którzy będąc w podobnej, bądź niejednokrotnie gorszej sytuacji materialnej, prawidłowo i terminowo regulują należne zobowiązania podatkowe.

Wskazano, że przepis art. 67a § 1 pkt 3 ustawy - Ordynacja podatkowa wymaga wyważenia przez organ między subiektywnym interesem strony, a szeroko rozumianym interesem publicznym, polegającym na jednakowym traktowaniu wszystkich podatników, a ponadto na zapewnieniu odpowiednim organom należnych wpływów (wpływy z opłat i kar stanowią przychody Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska

i Gospodarki Wodnej, wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej oraz dochody budżetów powiatów i budżetów gmin).

W ocenie organu odwoławczego, z nadzwyczajnego charakteru ulgi wynika, że stanowić może ona incydentalną pomoc w stabilizowaniu sytuacji finansowej wówczas, gdy istnieje pozytywna prognoza co do dalszych wyników zobowiązanego do świadczeń podmiotu. Ważnym jest również to, aby przejściowe trudności ekonomiczne były spowodowane okolicznościami noszącymi cechy czynników niezależnych od tego podmiotu i nie będących następstwem świadomie przyjętej strategii gospodarczej.

Reasumując, Kolegium stanęło na stanowisku, że umorzenie wymienionych należności byłoby przedwczesne, gdyż sytuacja strony pozwala na uiszczenie należnej opłaty. Strona posiada źródło dochodu, a uiszczenie opłat w wysokości 9.396 zł nie spowodowałoby zagrożenia jej egzystencji, czy upadku firmy. Ponadto dopóki istnieją możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym.

Kolegium zgodziło się również z argumentacją organu I instancji, że brak jest podstaw do umorzenia opłat podwyższonych za korzystanie ze środowiska z tytułu poboru wód. Zgodnie bowiem z art. 281 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska, do ponoszenia opłat, o których mowa w art. 276 ust. 1, w części, w jakiej przewyższają one kwotę opłaty, jaką ponosiłby podmiot korzystający ze środowiska w przypadku, gdyby posiadał pozwolenie albo inną wymaganą decyzję, nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa dotyczących odroczenia terminu płatności należności oraz umarzania zaległych zobowiązań i odsetek za zwłokę, chyba że przepisy działu IV stanowią inaczej.

Organ wyjaśnił, że obowiązywanie rozwiązań sformułowanych w dziale III Ordynacji podatkowej w przypadku opłat podwyższonych, zostało wyłączone w stosunku do części, w jakiej przewyższają one kwotę opłaty, którą poniósłby podmiot korzystający ze środowiska w sytuacji, gdyby posiadał pozwolenie albo inną wymaganą decyzję. Ratio legis takiego rozwiązania jest oczywiste, ponieważ w dziale IV ustawy p.o.ś zostały wprowadzone instrumenty prawne, takie jak np. odroczenie lub zmniejszenie opłat, mogące znajdować zastosowanie w stosunku do tej części opłaty. Kolegium podkreśliło, że zakres przedmiotowy omawianego wyłączenia znajduje zastosowanie wyłącznie do tej części opłat za korzystanie ze środowiska, która przekracza opłatę za korzystanie ze środowiska w podstawowej wysokości. W związku z tym należy przyjąć, że do opłat za korzystanie ze środowiska w podstawowej wysokości i do tej części opłat podwyższonych znajdą zastosowanie rozwiązania zawarte w dziale III ordynacji podatkowej, ponieważ w tym zakresie ich obowiązywanie w stosunku do opłat za korzystanie ze środowiska nie zostało wyłączone. Dlatego w praktyce możliwy do wyobrażenia jest przypadek, w którym podmiot zobowiązany do ponoszenia opłat podwyższonych w pierwszej kolejności będzie korzystał ze środków prawnych wprowadzonych w dziale IV ustawy p.o.ś., takich jak np. ich odroczenie lub zmniejszenie, a następnie, w stosunku do części opłat odpowiadającej ich podstawowej wysokości, będzie występował o zastosowanie do niego instrumentów prawnych wymienionych w dziale III ordynacji podatkowej (vide: Komentarz do art. 281 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U.06.129.902), [w:] K. Gruszecki, Prawo ochrony środowiska. Komentarz, LEX, 2008, wyd. II.).

Kolegium wskazało, że w myśl art. 317 ust. 1 i 3 ustawy p.o.ś termin płatności opłaty za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnej kary pieniężnej odracza się na wniosek podmiotu korzystającego ze środowiska obowiązanego do ich uiszczenia, jeżeli realizuje on terminowo przedsięwzięcie, którego wykonanie zapewni usunięcie przyczyn ponoszenia podwyższonych opłat albo kar w okresie nie dłuższym niż 5 lat od dnia złożenia wniosku. Odroczenie może objąć opłaty najwyżej w części, w jakiej przewyższa ono kwotę opłaty, jaką ponosiłby podmiot korzystający ze środowiska

w przypadku, gdyby posiadał pozwolenie albo inną wymaganą decyzję. Zgodnie zaś

z art. 318 ust. 1 tej ustawy wniosek o odroczenie terminu płatności opłaty albo kary powinien zostać złożony do właściwego organu przed upływem terminu, w którym powinny być one uiszczone. Zauważono w związku z tym, że z akt sprawy wynika, że zobowiązany do ponoszenia opłat takiego wniosku o odroczenie nie złożył. Z tego też powodu brak było podstaw do zmniejszenia opłat podwyższonych na zasadzie art. 319 p.o.ś.

W. i Z. K. zaskarżyli powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w części dotyczącej odmowy umorzenia opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska z tytułu poboru wód we wskazanym okresie, domagając się nakazania wydania decyzji umarzającej tę opłatę. W uzasadnieniu skargi skarżący przytoczyli argumenty podnoszone dotychczas

w odwołaniach. Podnieśli, że przedłożyli organowi wykaz zawierający informacje

w sprawie ustalenia wysokości opłat z tytułu faktycznego poboru wód. Wysokość opłat nie przekraczała 400 zł, co kwalifikowało do całkowitego zwolnienia od opłat za korzystanie ze środowiska. Skarżący podkreślili, że przedstawiony wykaz sporządzony został na podstawie faktycznego zużycia wody i skarżący pozostawali cały czas

w przeświadczeniu, że są zwolnieni od opłat za korzystanie ze środowiska, z tego też powodu nie mogli wnosić o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej. Zarzucili, że organ nie uwzględnił wykazu skarżących i ustalił arbitralnie wysokość opłaty podstawowej i podwyższonej, nieuzasadniając na jakiej podstawie odmówiono uznania ilości pobranej wody, wykazanej za okres od 2006r. do 2009r. włącznie. Zdaniem skarżących organy powinny poza tym uwzględnić, że są w trakcie realizacji przedsięwzięcia, którego wykonanie zapewni usunięcie przyczyn ponoszenia opłat środowiskowych, w związku z podłączeniem do wodociągu gminnego. Podali, że wielokrotnie występowali w latach 2005-2009 do Gminy B. z propozycją podłączenia gospodarstwa do gminnej sieci wodociągowej. W chwili obecnej strona wykonuje podłączenie na własny koszt. W tej sytuacji skarżący stanęli na stanowisku, iż skoro art. 67 a § 1 Ordynacji podatkowej traktuje umorzenie zaległości podatkowej jako odstępstwo od zasady równouprawnienia podmiotów wobec prawa, poprzez zaistnienie szczególnych przesłanek określanych w ustawie jako ważny interes podatnika lub interes publiczny, a więc w sytuacji szczególnej, to za taką okoliczność należy uznać sytuację skarżących. Podkreślili ponownie, że nie wnioskowali o odroczenie terminu płatności, gdyż pozostawali w przekonaniu, że nie mają obowiązku uiszczania opłat za korzystanie ze środowiska.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Podniesiono, że organy podatkowe w sposób wszechstronny odniosły się do złożonego wniosku

o umorzenie przedmiotowych opłat i po przeprowadzeniu postępowania dokonały oceny sytuacji skarżących w oparciu o prawidłowo zebrany materiał dowodowy. Ocenie tej, zdaniem Kolegium, nie można postawić zarzutu, iż jest oceną błędną. Podkreślono, że umorzenie zaległości jest instytucją nadzwyczajną, tym samym okoliczności przemawiające za umorzeniem również muszą posiadać tę samą cechę. Poza tym zauważono, że w zaskarżonej decyzji w sposób wyczerpujący wyjaśniono, dlaczego instytucja umorzenia nie może mieć zastosowania do opłat podwyższonych za korzystanie ze środowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W pierwszej kolejności wskazania wymaga, iż z mocy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest jedynie pod względem legalności czyli kontroli zgodności zaskarżonego aktu z prawem.

Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270

ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z tym, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada niezwiązania sądu I instancji granicami skargi. W konsekwencji więc granice rozpoznawania sprawy przez sąd są szersze od granic zaskarżenia określonych w skardze. Granice rozpoznania sprawy przez sąd wyznaczone są bowiem przez granice sprawy administracyjnej. Zatem zakresem rozpoznania sądu są wszystkie rozstrzygnięcia ( akty ) wydane w ramach danej sprawy administracyjnej jak też całość zaskarżonego orzeczenia niezależnie od zarzutów skargi. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do:

- uchylenia zaskarżonej decyzji gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a, b i c);

- stwierdzenia nieważności decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa lub innych przepisach (pkt 2) oraz

- stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kpa lub innych przepisach.

Badając legalność zaskarżonej decyzji według przedstawionych powyżej kryteriów oraz uwzględniwszy stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

W analizowanym przypadku nie budzi wątpliwości, że skarżący nie posiadali pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód z własnego ujęcia, bezspornym też jest, że poboru takiego dokonywali w analizowanym okresie, tj. w latach 2006-2009. W związku z tym organ I instancji wszczął postępowanie w celu ustalenia należnej opłaty i wezwał skarżących do przedłożenia wykazu zawierającego informacje o ilości i jakości pobranej wody. Skarżący ten obowiązek spełnili, wskazując, że należne opłaty w badanym okresie to sumy nieprzekraczające 400 zł, dlatego ich zdaniem, na zasadzie art. 289 ust. 1 p.o.ś., nie mieli obowiązku uiszczania żądanych opłat. Skarżący nie wzięli jednak pod uwagę przy ustalaniu należnej opłaty za pobór wód, że nie posiadali wymaganego w tym zakresie pozwolenia, co obligowało ich do naliczania i uiszczania od razu opłaty podwyższonej za każde półrocze, co wynika jednoznacznie z treści art. 276 ust. 1 i art. 292 p.o.ś. w zw. z art. 284 ust. 1 i art. 285 ust. 2 p.o.ś. Stosownie do art. 292 tej ustawy w przypadku braku wymaganego pozwolenia podmiot korzystający ze środowiska ponosi za pobór wód opłaty podwyższone o 500%. Przy czym zgodnie z ustawą nowelizującą z dnia 18 maja 2005r. o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 113, poz. 954) opłaty te były ponoszone za 2006 r. w wysokości podwyższonej o 100 %, a za 2007 r. i 2008 r. - w wysokości podwyższonej o 200 %. Wielokrotności te uwzględnił w obliczeniach organ I instancji, nie kwestionując w ogóle pozostałych danych przedstawionych w wykazach. Organ I instancji wymierzył skarżącym opłaty za okres od I półrocza 2006r. do II półrocza 2009r. (za każdy rok odrębnie) czterema decyzjami z "[...]". Rozstrzygnięć tych, jak wnioskować można z przedłożonych akt sprawy, skarżący w ogóle nie kwestionowali, a w związku

z tym decyzje te obowiązują i wiążą organy i stronę. Dlatego też na obecnym etapie bezcelowe jest podważanie wysokości naliczonych opłat za pobór wody ze środowiska

i ich wymagalność. Zauważyć należy, że organ I instancji wymierzył skarżącym opłaty podwyższone. Opłata podwyższona jako określona przez ustawodawcę "krotność" podstawowej opłaty za korzystanie ze środowiska jest korelatywnie z nią związana

i przewyższa ją w określonej części. W ten sposób zasadniczo można zatem wyodrębnić w jej ramach "część" odpowiadającą opłacie zwykłej, którą podmiot zobowiązany ponosiłby, gdyby posiadał wymagane uprawnienia lub decyzje oraz opłatę podwyższoną ponad wysokość opłaty zwykłej. Także wykładnia językowa zwrotu "opłata podwyższona" wskazuje, że jest to nadal opłata podstawowa (z tego samego tytułu - za korzystanie ze środowiska) zwiększona o pewną kwotę (na skutek niedopełnienia ustawowego wymogu uzyskania decyzji lub pozwolenia). Zatem opłata podwyższona stanowi jedną opłatę, składającą się ze stawki podstawowej oraz jej wielokrotności (odpowiadającej odpowiednio 100%, 200% i 500% stawki podstawowej).

Podkreślić trzeba, że przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie była decyzja odmawiająca umorzenia należnej opłaty, o co też wnosili skarżący. Organy wypowiedziały się w tym względzie odrębnie co do części podstawowej tej opłaty

i opłaty podwyższonej. Organy prawidłowo dokonały takiego wyodrębnienia

i przeprowadziły analizę wniosku skarżących o umorzenie opłaty za pobór wód co do każdego ze wskazanych zakresów. Takie działanie było uwarunkowane treścią art. 281 ust. 1 i 2 cytowanej ustawy p.o.ś. Zgodnie z tymi przepisami do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują marszałkowi województwa (ust. 1). Do ponoszenia opłat, o których mowa w art. 276 ust. 1, w części, w jakiej przewyższają one kwotę opłaty, jaką ponosiłby podmiot korzystający ze środowiska w przypadku, gdyby posiadał pozwolenie albo inną wymaganą decyzję, nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa dotyczących odroczenia terminu płatności należności oraz umarzania zaległych zobowiązań i odsetek za zwłokę, chyba że przepisy działu IV stanowią inaczej (ust. 2). Z przepisów tych wynika zatem, że opłata podwyższona za korzystanie ze środowiska może podlegać umorzeniu w trybie ustawy Ordynacja podatkowa, ale tylko w części odpowiadającej stawkom podstawowym, które obowiązują podmioty posiadające wymagane prawem pozwolenie na korzystanie ze środowiska. W pozostałym zakresie, czyli "krotność" opłaty podstawowej (odpowiednio 100% za rok 2006, 200% za lata 2007 i 2008 oraz 500% za rok 2009) nie może podlegać umorzeniu na zasadach przyjętych na gruncie Ordynacji podatkowej. Ustawodawca wprost wyłączył taką możliwość, odsyłając w tym względzie do postanowień działu IV ustawy p.o.ś., w którym także brak jest regulacji pozwalających na umorzenie opłat za samowolny pobór wód. Opłaty te (w części podwyższonej) mogą natomiast podlegać, stosownie do art. 319 ust. 1 p.o.ś., zmniejszeniu w sytuacji, gdy podmiot korzystający ze środowiska zrealizuje przedsięwzięcie, które usuwa przyczyny ponoszenia podwyższonych opłat. Przy czym zmniejszenie to może dotyczyć tylko opłat uprzednio odroczonych na wniosek podmiotu korzystającego ze środowiska, w związku z rozpoczęciem realizacji przedsięwzięcia. Podmiot ten musi wystąpić o odroczenie płatności przed upływem terminu, w którym powinny być one uiszczone (art. 317 ust. 1 i ust. 3, art. 318 ust. 1), a więc przed końcem miesiąca następującego po upływie każdego półrocza (art. 285 ust. 2 p.o.ś.). W niniejszej sprawie, jak wynika z akt administracyjnych, skarżący nie występowali o odroczenie płatności opłaty podwyższonej. Realizację wodociągu rozpoczęli dopiero w 2010r., z uzasadnienia skargi wynika też, że inwestycja ta nie została jeszcze zakończona. Wobec tego nie został spełniony żaden z warunków umożliwiających zmniejszenie opłaty podwyższonej za pobór wody w latach 2006-2009. Jak już wskazywano, opłaty podwyższonej nie można umorzyć w trybie ustawy Ordynacja podatkowa, gdyż ustawodawca wprost wykluczył taką możliwość. Podnoszone przez skarżących okoliczności, uzasadniające, w ich ocenie, zastosowanie wobec nich art. 67 a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, zezwalającego marszałkowi województwa na umorzenie zaległości podatkowej w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, mogły być rozważany tylko w aspekcie należnej za pobór wody opłaty podstawowej, jak to uczyniły organy. Skarżący wprawdzie nie negują nałożonej na nich opłaty w części podstawowej, to jednak należy podzielić stanowisko organów o braku i w tym względzie przesłanek umorzenia wymaganych należności. Sytuacja finansowa skarżących wykracza dalece ponad przeciętność. Prowadzą oni duże gospodarstwo rolne, które wymaga wysokich nakładów, ale przynosi też równoważny dochód. Wymierzona opłata za korzystanie ze środowiska jest stosunkowo nieznaczącą sumą w porównaniu do wykazanych obrotów. Również podnoszona przez skarżących kwestia nieświadomości czy też niewiedzy co do obowiązku wnoszenia opłat podwyższonych za pobór wody z własnego ujęcia bez wymaganego pozwolenia jest nieuprawniona i nie może stanowić usprawiedliwienia i skutkować umorzeniem, chociażby częściowym, opłat. Wymóg uiszczania przedmiotowej opłaty jest przewidziany opublikowanym aktem prawnym - ustawą Prawo ochrony środowiska, z którym skarżący mogli się zapoznać. Przepisy ustawy wiążą bezwzględnie jej adresatów, tutaj podmioty korzystające ze środowiska i marszałka województwa, który obowiązany był wymierzyć skarżącym opłaty za korzystanie ze środowiska z tytułu poboru wód w wysokości sztywno określonej przez ustawodawcę. Opłaty te ustalone zostały w wysokości, jaką skarżący musieliby uiścić po samonaliczeniu.

Poza tym, wbrew przekonaniu skarżących, instytucja umorzenia zaległości podatkowych z art. 67 a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, nie może im rekompensować kosztów jakie muszą ponieść w związku z realizowanym obecnie dobrowolnie podłączeniem do wodociągu gminnego. Nie zmienia to bowiem faktu, że skarżący mieli obowiązek dokonywać opłaty za korzystanie ze środowiska i go nie realizowali. Obecnie zostali zobowiązani do uiszczenia należnych opłat i obiektywnie są w stanie obowiązek ten wykonać.

W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.