Wyrok WSA w Lublinie z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. II SA/Lu 727/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpłatności rodziców za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty z dnia [...] r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz R.J. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 193 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2013 r., poz.135, ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] maja 2015 r., znak: [...] wydaną z upoważnienia Starosty O. przez Kierownika Wydziału do Spraw Pieczy Zastępczej, Pomocy Społecznej i Świadczeń Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w O. L. z siedzibą w [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka - K. J. w rodzinie zastępczej na kwotę [...]zł miesięcznie, do której ponoszenia zobowiązani są solidarnie R. J. i D. D.-D..

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że małoletni K. J. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w O. L. z dnia [...] lutego 2010 r., sygn. [...] został umieszczony w rodzinie zastępczej M. i T. małżonków S. - niespokrewnionych z dzieckiem. W związku z tym decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., znak: [...] przyznane zostało rodzinie zastępczej świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania małoletniego w wysokości [...] zł. Z tego tytułu Powiat O. ponosi miesięczne koszty utrzymania w kwocie [...]zł.

Kolegium podkreśliło, że decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., znak: [...] organ pierwszej instancji odmówił R. J. odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt K. J. w rodzinie zastępczej. Przedmiotowa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] kwietnia 2015 r., znak: [...].

Następnie organ drugiej instancji przytoczył treść art. 193 ust. 1 oraz art. 194 ust. 2 i 3 art. ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i zaznaczył, że jeżeli do organu wpływa wniosek osoby obowiązanej do wniesienia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, w pierwszej kolejności organ wdraża postępowanie w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty, w ramach którego ocenia, czy spełnione zostały przesłanki do odstąpienia, ponieważ w sytuacji uznania, że należy uwzględnić wniosek o odstąpienie, nie ma podstaw do ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Natomiast w przypadku wydania przez organ decyzji odmawiającej odstąpienia od ustalenia opłaty, od decyzji tej przysługuje środek odwoławczy i dopiero wówczas, gdy stanie się ostateczna, możliwe jest wydanie decyzji ustalającej opłatę. W konsekwencji, ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej uzależnione jest od uprzedniego rozstrzygnięcia kwestii wstępnej dotyczącej odstąpienia od ustalenia tej płaty.

Kolegium wyjaśniło dalej, że stosownie do treści art. 193 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, jedyną przesłanką ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jest wcześniejsze przyznanie rodzinie zastępczej (lub prowadzącemu rodzinny dom dziecka) w drodze decyzji świadczeń na pokrycie kosztów utrzymania dziecka, przy czym wysokość ustalonej opłaty odpowiadać ma wysokości przyznanych rodzinie zastępczej świadczeń. W ocenie organu, tak sformułowana hipoteza art. 193 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy powoduje, że w przypadku zaistnienia okoliczności w niej określonych organ obowiązany jest do wydania decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.

Odnosząc się do kwestii nieuwzględnienia sytuacji majątkowej obowiązanego przy ustalaniu odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, kolegium stwierdziło, że obowiązujące w sprawie przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie dają ku temu podstaw. Organ podkreślił, że dopiero ostateczna decyzja ustalająca wysokość opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej daje osobom obowiązanym do jej ponoszenia możliwość zainicjowania postępowania w przedmiocie umorzenia opłaty, rozłożenia jej na raty, czy też odroczenia terminu jej płatności, stosownie do treści art. 194 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. O ile więc decyzja w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty jest decyzją wcześniejszą w stosunku do decyzji ustalającej, to decyzja w przedmiocie umorzenia opłaty bądź odstąpienia od jej wymierzenia z istoty rzeczy jest decyzją następczą w stosunku do decyzji ustalającej. Sytuacja materialna R. J. może być zatem uwzględniona w odrębnym postępowaniu.

W skardze na powyższą decyzję R. J. zarzucił:

1) naruszenie art. 194 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, art. 7 k.p.a. oraz § 3 ust. 2 uchwały nr [...] Rady Powiaty w O. L. z dnia [...] marca 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków umarzania w całości lub w części łącznie z odsetkami, odraczania terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, polegające na braku podjęcia z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy poprzez niezbadanie na etapie wydawania decyzji o ustaleniu opłaty za pobyt dziecka K. J. w rodzinie zastępczej, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od ustalania opłaty, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, iż w sprawie są podstawy do ustalenia opłaty za pobyt K. J. w rodzinie zastępczej, podczas gdy na dzień wydawania decyzji po stronie R. J. zaistniały okoliczności wskazane w 3 § ust. 2 uchwały nr [...] Rady Powiaty w O. L. z dnia [...] marca 2012 r. (R. J. jest chory na długotrwałą i ciężką chorobę, a na podstawie decyzji Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] marca 2015 r. został zaliczony do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności);

2) naruszenie § 3 ust. 2 uchwały nr [...] Rady Powiatu w O. L. z dnia [...] marca 2012 r. poprzez błędne uznanie, że brak jest podstaw do uwzględniania w toku postępowania o ustalenie odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej sytuacji majątkowej osoby zobowiązanej, podczas gdy podstawą do odstąpienia od ustalania opłaty jest sytuacja, w której ustalenie opłaty pozbawiłoby osobę zobowiązaną lub jej rodzinę środków utrzymania;

3) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 75 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w sposób wybiórczy oraz dowolny, ze zwróceniem uwagi jedynie na te okoliczności stanu faktycznego, które odpowiadają treści przyjętego przez organ rozstrzygnięcia.

W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w O. L. z siedzibą w [...] z dnia [...] maja 2015 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu, chociaż częściowo z innych przyczyn niż wskazane w jej treści.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja ustalająca wysokość miesięcznej opłaty, którą skarżący obowiązany jest ponieść za pobyt jego syna K. J. w rodzinie zastępczej.

W pierwszej kolejności podnieść należy, że sąd nie kwestionuje stanowiska organów obu instancji co do zaistnienia w niniejszej sprawie materialnoprawnej przesłanki ustalenia tej opłaty, tj. wcześniejszego przyznania rodzinie zastępczej w drodze decyzji świadczenia w kwocie [...]zł na pokrycie kosztów utrzymania K. J. ze środków budżetu powiatu.

Jednakże, jak słusznie podkreślił organ odwoławczy, jeżeli do organu pierwszej instancji wpływa wniosek osoby obowiązanej do wniesienia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, w pierwszej kolejności organ wdraża postępowanie w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty, ponieważ w sytuacji uznania, że należy uwzględnić wniosek o odstąpienie, brak jest podstaw do wydania decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Innymi słowy, ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej uzależnione jest od uprzedniego rozstrzygnięcia kwestii wstępnej dotyczącej odstąpienia od ustalenia opłaty.

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji uznały wniosek R. J. o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt K. J. w pieczy zastępczej za bezzasadny. Jednak decyzja organu odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2015 r., znak: [...], utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą R. J. odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt syna K. J. w rodzinie zastępczej została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 stycznia 2016 r., wydanym w sprawie o sygnaturze akt II SA/Lu 430/15.

Na skutek rozstrzygnięcia sądu decyzja odmawiająca R. J. odstąpienia od ustalenia przedmiotowej opłaty straciła przymiot ostateczności, a sprawa została przekazana organowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.

Skoro zatem ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej uzależnione jest od uprzedniego rozstrzygnięcia kwestii wstępnej dotyczącej odstąpienia od ustalenia tej opłaty, to uchylenie ostatecznej decyzji odmawiającej odstąpienia obliguje do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji ustalającej wysokość tej opłaty.

Dodatkowo należy podnieść, że stroną postepowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej jest również matka dziecka, która w tym postępowaniu ma interes prawny. Tymczasem w niniejszej sprawie matka K. J. - D. D.-D. została jedynie zawiadomiona przez organ pierwszej instancji o wszczęciu postępowania w sprawie (k. 176 akt organu pierwszej instancji). Nie doręczono jej natomiast decyzji organu pierwszej instancji, ani nie umożliwiano udziału w postepowaniu przed organem drugiej instancji toczącym się z odwołania R. J., co stanowi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Powyższe okoliczności uzasadniają uchylenie decyzji organów obu instancji w oparciu o dyspozycję art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i b/ w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Nie zasługuje natomiast na uwzględnienie zarzut skarżącego dotyczący naruszenia art. 194 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w związku z art. 7 k.p.a. polegającego na niezbadaniu, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od ustalania opłaty oraz zarzut naruszenia § 3 ust. 2 uchwały nr [...] Rady Powiaty w O. L. z dnia [...] marca 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków umarzania w całości lub w części łącznie z odsetkami, odraczania terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej poprzez błędne uznanie, że brak jest podstaw do uwzględniania w toku postępowania o ustalenie odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej sytuacji majątkowej osoby zobowiązanej.

Jak wyżej wskazano, stosownie do treści art. 193 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, jedyną przesłanką ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jest wcześniejsze przyznanie rodzinie zastępczej w drodze decyzji świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka ze środków budżetu powiatu. Wykładnia literalna tego przepisu nie pozwala na uwzględnienie innych uwarunkowań, w tym sytuacji osobistej i majątkowej osoby obowiązanej do ponoszenia tej opłaty. Te okoliczności organ bierze pod uwagę w odrębnym postępowaniu, którego przedmiotem jest odstąpienie od ustalenia przedmiotowej opłaty, umorzenie jej w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenie terminu jej płatności, albo rozłożenie jej na raty.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ pierwszej instancji rozważy zasadność zawieszenia postępowania w sprawie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku R. J. o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Ponadto umożliwi udział w postępowaniu matce dziecka D. D.-D..

Rozstrzygniecie w przedmiocie kosztów postępowania zostało wydane na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł, jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/