Gmina może finansować koszty przygotowania posiłków w przedszkolach tylko wtedy, gdy realizuje specjalny rządowy program

Pytanie

W myśl art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty, do wyłącznej kompetencji rady gminy należy ustalenie opłat za świadczenia pobierane przez przedszkola publiczne. W praktyce stosuje się opłaty: za wyżywienie dziecka w przedszkolu, stałą za zapewnienie opieki dziecku poza godzinami koniecznymi do realizacji podstawy programowej wychowania przedszkolnego, za zajęcia dodatkowe, takie jak np. nauka języków obcych. Z przepisów obowiązujących ustaw: o systemie oświaty, o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, o finansach publicznych oraz innych ustaw nie wynika wprost, czy ustalone przez radę gminy opłaty powinny pokrywać 100 proc. kosztów ponoszonych przez dane przedszkole za poszczególne świadczenia. Czy gmina może częściowo pokrywać z własnego budżetu koszty przygotowania posiłków dla dzieci w przedszkolach?

Odpowiedź

Tak. Gmina może pokrywać z własnego budżetu koszty przygotowania posiłków w przedszkolach poprzez realizację programu wieloletniego „Pomoc państwa w zakresie dożywiania”.

Uzasadnienie

Zgodnie z art. 14 ust. 5 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty, opłaty za świadczenia prowadzonych przez gminę przedszkoli publicznych ustala rada gminy, a w przypadku innych przedszkoli publicznych - organy prowadzące te przedszkola, z uwzględnieniem art. 6 pkt 1.

Stosownie do treści art. 6 pkt 1 ustawy o systemie oświaty, przedszkolem publicznym jest przedszkole, które prowadzi bezpłatne nauczanie i wychowanie w zakresie co najmniej podstawy programowej wychowania przedszkolnego.

Z treści przytoczonych przepisów wynika jednoznacznie, że nauczanie i wychowanie w zakresie podstaw programowych powinno być bezpłatne.

Podstawę programową wychowania przedszkolnego reguluje rozporządzenie ministra edukacji narodowej i sportu z 26 lutego 2002 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół.

Z kolei według par. 10 ust. 2 pkt 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia ministra edukacji narodowej z 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół, czas przeznaczony na realizację podstawy programowej wychowania przedszkolnego nie może być krótszy niż 5 godzin.

Na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty, rada gminy może ustalić jedynie opłaty za konkretne świadczenia przekraczające podstawę programową, np. za wyżywienie, naukę języka obcego, rytmikę itp. Należy przy tym podkreślić, że niedopuszczalne jest ustalenie opłaty stałej.

Takie zapatrywanie potwierdza wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 8 sierpnia 2006 r. (sygn. akt IV S.A./Wr 94/06 NZS 2006/6/113). Sąd stwierdził w nim, iż „kierując się zasadą ekwiwalentności świadczeń, opłatę za świadczenia przedszkoli publicznych wnosi się za konkretne świadczenia przekraczające podstawę programową. W ustawie o systemie oświaty nie przewidziano pojęcia >opłaty stałej<. uprawnienie rady gminy obejmuje zatem jedynie ustalenie op za prowadzonych przez gmin przedszkoli publicznych przekraczaj podstaw programow>

Z przytoczonym stanowiskiem koresponduje wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 1998 r. (sygn. akt SA/Bk 1298/97, opubl. OSS 1998/4/123). NSA wyjaśnił, iż „zgodnie z przepisem art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty, opłaty za świadczenia prowadzonych przez gminę przedszkoli publicznych ustala rada gminy. A zatem, do wyłącznej kompetencji rady gminy należy ustalenie wysokości konkretnych opłat, a nie tylko określenie zasad ich ustalania”.

Należy zatem stwierdzić, iż bez wątpienia rada może ustalić konkretne opłaty za wyżywienie dzieci (obejmujące koszt zakupu produktów żywnościowych oraz koszt przygotowania posiłków). Do ich uiszczania byliby wówczas zobowiązani rodzice dzieci uczęszczających do przedszkola.

W praktyce taka sytuacja ma miejsce w większości gmin.

Pytanie Czytelnika sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy wspomniane koszty wyżywienia może ponosić gmina, a nie rodzice.

Uważam, że jest to prawnie dopuszczalne.

Taką możliwość stwarzają przepisy ustawy z 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego „Pomoc państwa w zakresie dożywiania” oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 2006 r. w sprawie realizacji programu wieloletniego „Pomoc państwa w zakresie dożywiania”.

Gmina realizuje program przy pomocy ośrodka pomocy społecznej, w jednostkach organizacyjnych gminy, placówkach i instytucjach, które posiadają bazę żywieniową lub odpowiednie warunki do wydawania produktów żywnościowych. Program ten jest finansowany z budżetu państwa (dotacja wojewody) oraz, co najważniejsze - ze środków budżetów gmin. Dzięki temu programowi realizowane są działania obejmujące przede wszystkim zapewnienie pomocy w zakresie dożywiania dzieciom do 7. roku życia, m.in. w formie posiłku.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 powołanej ustawy, wspomniana pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 proc. kryterium dochodowego, o którym stanowi art. 8 ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, tj. odpowiednio 715,50 zł i 526,50 zł.

Na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej rada gminy może podjąć uchwałę o podwyższeniu wskazanego kryterium dochodowego, uprawniającego do korzystania z bezpłatnego posiłku.

Jest oczywiste, że taka sytuacja będzie miała miejsce wówczas, gdy gmina będzie dysponowała odpowiednimi środami własnymi na realizację tej formy pomocy.

Jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie przekracza kryteria, o których mowa w art. 5 ust. 1 albo ust. 2, pomoc w formie posiłku może być przyznana odpłatnie. Wówczas rada gminy, w drodze uchwały, określa warunki odpłatności za tą pomoc (art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej).

Do udzielania pomocy w zakresie dożywiania mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej.

A zatem grono dzieci objętych pomocą w formie bezpłatnego lub częściowo odpłatnego posiłku określa rada gminy, podejmując lub nie podejmując uchwały w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego oraz uchwały w sprawie warunków odpłatności za posiłek (na podstawie odpowiednio art. 5 ust. 2 i art. 6 ust. 2 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego „Pomoc państwa w zakresie dożywiania”).

W myśl par. 3 ust. 2 i 3 oraz par. 4 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie realizacji programu wieloletniego „Pomoc państwa w zakresie dożywiania”, dzieci uczęszczające do przedszkoli, którym przyznano pomoc w formie posiłku, spożywają posiłek w przedszkolu, jeżeli przedszkole ma warunki pozwalające na przygotowywanie lub wydawanie posiłków.

Dzieciom spożywającym posiłki w przedszkolu zapewnia się jednakowe posiłki pod względem ilościowym i jakościowym, z wyjątkiem posiłków w ramach diety.

Stosownie do treści par. 5 przywołanego rozporządzenia, dyrektor przedszkola może przygotować listę odpowiednio dzieci lub uczniów wymagających pomocy w formie posiłku i przekazać ją do właściwego ośrodka pomocy społecznej w celu przyznania pomocy. Lista musi zawierać imiona, nazwiska oraz adresy zamieszkania dzieci.

W świetle powyższych wywodów, wydaje się, iż tylko poprzez realizację programu wieloletniego „Pomoc państwa w zakresie dożywiania” gmina może pokrywać ze swojego budżetu koszty wyżywienia dzieci w przedszkolach.

Cezary Widomski

PODSTAWA PRAWNA:

l Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.)

l Ustawa z 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego „Pomoc państwa w zakresie dożywiania” (Dz.U. nr 267, poz. 2259)

l Rozporządzenie ministra edukacji narodowej i sportu z 26 lutego 2002 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz.U. nr 51, poz. 458 z późn. zm.)

l Rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół (Dz.U. nr 61, poz. 624 z późn. zm.)

l Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 2006 r. w sprawie realizacji programu wieloletniego „Pomoc państwa w zakresie dożywiania” (Dz.U. nr 25, poz. 186 z późn. zm.)

l Ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593 z późn. zm.)