Czy gmina w związku ze sprzedażą węgla ma jakieś obowiązki akcyzowe

Gmina, która sprzedaje węgiel swoim mieszkańcom po preferencyjnych cenach, nie musi wypełniać żadnych obowiązków akcyzowych. Zarówno ustawa akcyzowa, jak i ustawa węglowa zwalniają z akcyzy tego rodzaju dostawy, a także gwarantują zwolnienie z obowiązku rejestracji akcyzowej, składania deklaracji podatkowych, pozyskiwania oświadczeń od nabywców węgla czy prowadzenia ewidencji akcyzowych. Jedynym obowiązkiem, jaki ciąży na gminie, jest zawarcie umowy o zakup węgla z jedną z sześciu państwowych spółek węglowych.

Wejście w życie z dniem 3 listopada 2022 r. ustawy o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (dalej jako ustawa węglowa) wywołało falę pytań w zakresie tego, jakie warunki trzeba spełnić, aby sprzedawać ten węgiel. Czy każda gmina musi wejść w ten projekt? Jakie są ostateczne limity sprzedaży węgla oraz jakie obowiązki akcyzowe ciążą w związku z tym na gminach.

1. Na czym polega schemat preferencyjnej sprzedaży węgla

Gmina może podjąć się sprzedaży węgla na preferencyjnych zasadach, ale nie ma takiego obowiązku. Dziś wiemy, że większość gmin podjęła się tego obowiązku, ulegając presji społecznej. Gminy mają jednak wiele wątpliwości dotyczących sprzedaży węgla, ponieważ nie są do tego przygotowane, gdyż nigdy nie występowały w roli przedsiębiorstwa handlującego węglem.

1.1. Kto może dokonywać sprzedaży

Gminy, które zdecydowały, że będą dokonywały sprzedaży węgla, i ją rozpoczęły bądź rozpoczną do końca 2022 r., miały tylko (aż) 3 dni robocze od dnia wejścia w życie ustawy węglowej na ogłoszenie tego faktu na swojej stronie BIP - Biuletynu Informacji Publicznej (art. 34 ust. 1 ustawy węglowej).

Jeżeli natomiast gmina postanowiłaby rozpocząć taką sprzedaż dopiero od 1 stycznia 2023 r., to będzie miała czas do 7 stycznia 2023 r. na opublikowanie na BIP stosownej informacji (art. 34 ust. 9 ustawy węglowej).

WAŻNE!

Gminy, które zdecydowały się na przystąpienie do preferencyjnej sprzedaży węgla od 1 stycznia 2023 r., mają czas do 7 stycznia 2023 r. na opublikowanie na stronach BIP stosownej informacji.

Brak informacji na stronie BIP uprawnia gminy sąsiednie oraz inne podmioty mające status pośredniczących podmiotów węglowych (dalej jako PPW) do podjęcia się preferencyjnej sprzedaży węgla dla mieszkańców tej gminy, której organ nie podjął się tego zadania.

W takim przypadku gmina sąsiednia musi zamieścić odpowiednią informację na swojej stronie BIP i powiadomić o tym gminę, która zrezygnowała ze sprzedaży węgla. Natomiast inny podmiot oraz współpracujące inne podmioty zgłaszają chęć przystąpienia do zakupu paliwa stałego z przeznaczeniem dla gospodarstw domowych znajdujących się na terenie gminy, która zrezygnowała ze sprzedaży węgla, przez wystąpienie do tej gminy z wnioskiem (art. 34 ust. 3 i 4 ustawy węglowej).

Ale uwaga - obowiązuje tu zasada „kto pierwszy, ten lepszy”, tj. ten, kto pierwszy poinformuje gminę, która sama zrezygnowała ze sprzedaży węgla, że chce zaopatrywać w węgiel jej mieszkańców, będzie miał takie prawo.

Oczywiście wprowadzono pewną normę kolizyjną, tj. gdyby tego samego dnia zgłosiły się gmina sąsiednia oraz jakieś PPW, to wygrywa gmina sąsiednia, a nie PPW (art. 34 ust. 5 i 6 ustawy węglowej).

WAŻNE!

Gdyby zgłoszenia o chęci zaopatrywania mieszkańców w węgiel na terenie gminy, która zrezygnowała ze sprzedaży węgla, nastąpiły tego samego dnia, do zakupu paliwa stałego z przeznaczeniem dla gospodarstw domowych przystępuje gmina sąsiednia, a nie PPW.

Wspomniane „faworyzowanie” gmin sąsiednich, a nie podmiotów komercyjnych (PPW) wynika zapewne z troski o mieszkańców, gdyż mało akcentowanym w mediach faktem jest to, że gdy węgiel sprzedawać będzie PPW zamiast gmin, to maksymalna cena węgla wynosić będzie mogła nie 2000 zł za tonę, ale nawet 2200 zł za tonę (art. 4 ust. 8 ustawy węglowej).

1.2. Kto w gminie będzie zajmować się sprzedażą węgla

Jeżeli dana gmina zdecyduje się już na dokonywanie preferencyjnej sprzedaży węgla (samodzielnie lub wspólnie z sąsiednimi gminami), to może realizować to zadanie:

• poprzez swoje jednostki organizacyjne,
• w ramach umowy z innymi gminami,
• za pośrednictwem swoich spółek komunalnych,
• w ramach umowy zawartej z jakimś innym, dowolnym podmiotem, który nie musi mieć nawet statusu PPW (art. 5 ust. 5 ustawy węglowej).

Po podjęciu decyzji gmina musi podpisać umowę z jedną z sześciu państwowych spółek, wymienionych w rozporządzeniu Ministra Aktywów Państwowych z 2 listopada 2022 r. w sprawie ilości paliwa stałego dostępnej dla jednego gospodarstwa domowego w ramach zakupu preferencyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2238). Podpisanie tej umowy musi jednak zostać poprzedzone wstępnym ustaleniem liczby gospodarstw domowych znajdujących się na terenie tej gminy, zainteresowanych zakupem paliwa stałego w ramach zakupu preferencyjnego (art. 3 ust. 3 ustawy węglowej).

Wykaz spółek węglowych uprawnionych do sprzedaży węgla gminom

1.3. Ceny i warunki sprzedaży węgla

Cena. Gmina kupuje węgiel od danej spółki po cenie nie wyższej niż 1500 zł brutto za tonę, a następnie przewozi go na własny koszt z miejsca składowania węgla przez tę spółkę do miejsca, z którego będzie sprzedawać ten węgiel własnym mieszkańcom. Na zapłatę za zakupiony węgiel gmina będzie miała 60 dni, liczone od dnia odbioru węgla (art. 3 ust. 7 i 8 ustawy węglowej).

Cena, po jakiej gmina będzie odsprzedawać węgiel, nie może być wyższa niż 2000 zł brutto za tonę. Cena ta nie obejmuje kosztów transportu z miejsca składowania przez gminę do mieszkańca, czyli to mieszkaniec musi dodatkowo zapłacić za transport węgla do swojego domu (art. 5 ust. 2 i 3 ustawy węglowej).

Obowiązek informowania o cenach. Co istotne - gmina ma obowiązek wprowadzania i aktualizowania stosowanych przez siebie cen sprzedaży węgla na stronie cieplo.gov.pl, tak jak inne podmioty dokonujące komercyjnej sprzedaży węgla (art. 5 ust. 4 ustawy węglowej).

Transze sprzedaży węgla. Węgiel sprzedawany jest w dwóch transzach:

• pierwszej w okresie do 31 grudnia 2022 r.,
• drugiej od 1 stycznia 2023 r.

Limit zakupu węgla przez gospodarstwo. Każde uprawnione gospodarstwo domowe może kupić w każdej z tych dwóch transz sprzedaży nie więcej niż 1500 kg węgla po preferencyjnej cenie.

Kasa rejestrująca. Gminy nie muszą się martwić o ewentualny zakup kas fiskalnych, gdyż zostały zwolnione z obowiązku ewidencjonowania na kasie rejestrującej sprzedaży węgla na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej.

WAŻNE!

Gminy dokonujące preferencyjnej sprzedaży węgla są zwolnione z obowiązku posiadania kasy fiskalnej, o ile będą dokumentować taką sprzedaż fakturą.

2. Jak mieszkaniec gminy ma dokonać preferencyjnego zakupu węgla

Preferencyjnego zakupu węgla może dokonać tylko ta osoba, która spełnia warunki do otrzymania dodatku węglowego (art. 8 ust. 1 ustawy węglowej).

Aby każda uprawniona osoba mogła dokonać zakupu, musi złożyć w swojej gminie wniosek o zakup węgla lub wystąpić do gminy o wydanie zaświadczenia uprawniającego do takiego zakupu.

Rodzaj dokumentu zależy od tego, kto faktycznie sprzedaje węgiel. Gdy zakupu dokonujemy w jednostce organizacyjnej naszej gminy lub w jej spółce komunalnej, to wnioskujemy o zakup węgla. Jeżeli natomiast zakupu dokonujemy w sąsiedniej gminie lub u uprawnionego podmiotu działającego na terenie naszej gminy, to wnioskujemy o wydanie zaświadczenia (art. 9 ustawy węglowej), które następnie musimy okazać przy zakupie.

Za wydanie zaświadczenia nie musimy nic płacić, gdyż czynność ta została zwolniona z opłaty skarbowej.

Faktycznego zakupu dokonujemy w miejscu składowania węgla przez podmiot dokonujący sprzedaży w oparciu o złożony wniosek o zakup lub o posiadane zaświadczenie (które należy pozostawić w miejscu zakupu - art. 14 ust. 1 ustawy węglowej). Następnie na nabywcy ciąży obowiązek zorganizowania transportu węgla do domu i opłaty za ten transport.

WAŻNE !

Jeżeli uprawnionej osobie udało się kupić tańszy węgiel w jakiejś gminie jeszcze przed wejściem w życie ustawy węglowej i zapłaciła za niego ponad 2000 zł za tonę, to gmina ma 14 dni na oddanie tej osobie „nadpłaconej” różnicy ceny (art. 32 ustawy węglowej).

3. Obowiązki akcyzowe gmin

Zarówno gminy (czyli jej jednostki organizacyjne i jej spółki komunalne), jak i podmioty, z którymi gmina zawrze umowę dotyczącą preferencyjnej sprzedaży węgla, nie muszą wypełniać żadnych obowiązków akcyzowych.

Jeżeli chodzi o zakup węgla od wyznaczonych spółek państwowych, to nowy art. 163e ustawy akcyzowej wprowadził nowe, bezwarunkowe zwolnienie z akcyzy dla tych czynności, co nie wymaga wyrabiania i przedstawiania przez gminy żadnych dokumentów przy zakupie węgla, poza samym zawarciem umowy, o której była mowa w pkt 1.2.

W zakresie zaś odsprzedaży węgla mieszkańcom, to w art. 5 ust. 6 ustawy węglowej zawarto specjalną regulację, która zwalnia od wypełniania obowiązków akcyzowych zarówno podmioty gminne, jak i podmioty zewnętrzne, z którymi gmina zawrze umowę dotyczącą preferencyjnej sprzedaży węgla. Zwolnienie to dotyczy obowiązku rejestracji akcyzowej, obowiązku składania deklaracji podatkowych, obowiązku pozyskiwania oświadczeń od nabywców węgla i obowiązku prowadzenia ewidencji akcyzowych.

Tym samym całość zakupów i odsprzedaży węgla, dokonywanych przez gminy i w ich imieniu na podstawie przepisów ustawy węglowej, nie generuje żadnych obowiązków akcyzowych dla gmin, tj. dla ich jednostek organizacyjnych oraz dla ich spółek komunalnych.

WAŻNE!

Zwolnienie od wypełniania obowiązków akcyzowych nie dotyczy tych PPW, które zgłosiły się do sprzedaży węgla zamiast gmin niepodejmujących się tego zadania.

Podstawa prawna:

• art. 3-5, art. 8, art. 14, art. 32 i art. 34 ustawy z 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych - Dz.U. z 2022 r. poz. 2236

• pkt 20 części II załącznika do ustawy z 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej - j.t. Dz.U. z 2022 r. poz. 2142; ost.zm. Dz.U. z 2022 r. poz. 2236

• art. 16, art. 21a ust. 1, art. 24e ust. 1 pkt 1, art. 31a ust. 3 pkt 1 lit. a, ust. 3g i ust. 3j, art. 138i oraz art. 163e ustawy z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym - j.t. Dz.U. z 2022 r. poz. 143; ost.zm. Dz.U. z 2022 r. poz. 2236

• § 1 rozporządzenia Ministra Aktywów Państwowych z 2 listopada 2022 r. w sprawie wykazu podmiotów uprawnionych do prowadzenia sprzedaży gminom paliwa stałego - Dz.U. z 2022 r. poz. 2237

• § 1 rozporządzenia Ministra Aktywów Państwowych z 2 listopada 2022 r. w sprawie ilości paliwa stałego dostępnej dla jednego gospodarstwa domowego w ramach zakupu preferencyjnego - Dz.U. z 2022 r. poz. 2238

• poz. 53 załącznika do rozporządzenia Ministra Finansów z 22 grudnia 2021 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących - Dz.U. z 2021 r. poz. 2442; ost.zm. Dz.U. z 2022 r. poz. 2242

Dorota Kowalczyk

ekspert w zakresie akcyzy