Spory budowlane z obowiązkową mediacją: co muszą wiedzieć JST

Od 1 marca 2026 r. sądy gospodarcze zyskają nowe narzędzie wpływu na przebieg tych spraw. Zanim trafią one na salę rozpraw, strony zostaną skierowane do mediatora. Nieuzasadniona odmowa udziału w polubownym rozstrzygnięciu konfliktu może się przełożyć na dotkliwe konsekwencje finansowe – nawet dla wygrywającego. Przedstawiamy nowe zasady dla zamawiających.

Zbliża się termin wejścia w życie kluczowych przepisów nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.) z 5 sierpnia 2025 r. Jedną z najbardziej kontrowersyjnych zmian jest nałożenie na sądy gospodarcze obowiązku kierowania stron do mediacji w sprawach dotyczących umów o roboty budowlane oraz ściśle związanych z procesem budowlanym umów służących wykonaniu robót budowlanych. W myśl art. 458³ª k.p.c., dodawanego od początku marca br., sąd musi zrobić to obligatoryjnie przed posiedzeniem przygotowawczym albo przed pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawę.

Cel nowej regulacji

Instytucja mediacji została wprowadzona do kodeksu postępowania cywilnego w grudniu 2005 r. Celem ustawodawcy było odciążenie sądów i popularyzacja kultury dialogu. Jednak sama dobrowolność okazała się niewystarczająca. Dlatego została uchwalona nowelizacja z 5 sierpnia 2025 r., która wprowadziła rewolucyjny obowiązek kierowania stron do mediacji w sprawach o roboty budowlane.

Analiza danych Ministerstwa Sprawiedliwości z lat 2022–2024 pokazuje, że do tej pory mediacja nie była zbyt często wykorzystywana, a liczba realnie zawieranych ugód w sądach powszechnych utrzymuje się na alarmująco niskim poziomie. Mniej niż co piąta sprawa skierowana przez sąd okręgowy do mediacji kończy się ugodą. Pozostałe 80 proc. spraw wraca na wokandę, generując koszty i lata oczekiwania na wyrok oraz budując przekonanie wśród społeczeństwa, że efektywne rozstrzyganie sporów przed sądami państwowymi jest w zasadzie niemożliwe. Jednocześnie analiza działalności Sądu Polubownego przy Prokuratorii Generalnej RP z ostatnich trzech lat (2023–2025) rzuca zupełnie nowe światło na potencjał polubownego rozwiązywania sporów w sektorze publicznym. Sąd Polubowny utrzymuje stabilną i wysoką dynamikę postępowań, np. w 2024 r. obsłużył 583 sprawy, a w 2025 r. – 630. Prawdziwym ewenementem jest jednak wskaźnik skuteczności: o ile w sądach okręgowych ugoda jest rzadkością, o tyle ogólna efektywność Sądu Polubownego przy Prokuratorii Generalnej RP sięga aż 81 proc.