Czy postępowania co do naruszeń prawa budowlanego mogą być wszczynane na wniosek, czy tylko z urzędu?

Na postawione w tytule pytanie odpowiedział Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 8 września 2025 r. podjętej w składzie siedmiu sędziów. NSA uznał, że prawo budowlane nie pozwala na wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego na wniosek osoby, która żąda od organu nadzoru budowlanego podjęcia działań, powołując się na własny interes prawny. Zdaniem NSA postępowania w tych sprawach wszczyna się wyłącznie z urzędu. Natomiast organ nadzoru budowlanego, do którego wpłynął taki wniosek – ma obowiązek poinformowania obywatela o podjętych działaniach i zajętym stanowisku. Uchwała ta powinna zakończyć niejednolite orzecznictwo sądów administracyjnych w tej kwestii. Jednak sąsiedzi nielegalnie prowadzonych inwestycji budowlanych nie mają w aktualnym stanie prawnym jednoznacznie skutecznego trybu, by spowodować skuteczne działanie organu nadzoru budowlanego.

Sentencja uchwały

Naczelny Sąd Administracyjny orzekał 8 września 2025 r. w sprawie wniosku Prezesa NSA o podjęcie przez skład siedmiu sędziów uchwały mającej na celu wyjaśnienie:

„Czy z uwagi na dyspozycję art. 53a ust. 1 i art. 72a ustawy z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2025 r. poz. 418) możliwe jest wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego w trybie nadzoru budowlanego na wniosek podmiotu, który żąda od organu podjęcia działań, powołując się na własny interes prawny?”, a w przypadku negatywnej odpowiedzi na powyższe pytanie: