Zmiana stanu produktów

„Zmiana stanu produktów” w rachunku zysków i strat (RZiS) nie stanowi odrębnego zdarzenia gospodarczego, lecz ma charakter korekty sprawozdawczej służącej zapewnieniu współmierności przychodów i kosztów, zgodnie z zasadą określoną w ustawie o rachunkowości.

W wariancie porównawczym rachunku zysków i strat korekta sprawozdawcza jest prezentowana w pozycji A.II. „Zmiana stanu produktów” (zwiększenie – wartość dodatnia, zmniejszenie – wartość ujemna).

Z bilansowego punktu widzenia mechanizm ten polega na tym, że część poniesionych kosztów wytworzenia – ustalonych zgodnie z zasadami kalkulacji kosztu wytworzenia oraz wyceny zapasów – zostaje aktywowana w wartości zapasów produktów (zespół kont 6). W wariancie porównawczym rachunku zysków i strat efekt tej aktywacji jest odzwierciedlany poprzez pozycję A.II. „Zmiana stanu produktów”.

Z perspektywy podatkowej (CIT/PIT) istotne znaczenie ma podział kosztów na koszty bezpośrednio związane z przychodami oraz koszty inne niż bezpośrednio związane z przychodami. Koszty bezpośrednie, co do zasady, potrąca się w roku podatkowym, w którym osiągnięto odpowiadające im przychody, natomiast koszty inne niż bezpośrednio związane z przychodami są potrącalne w dacie ich poniesienia. W przypadku podatników prowadzących księgi rachunkowe za dzień poniesienia kosztu uznaje się dzień, na który ujęto koszt w księgach rachunkowych.

W konsekwencji mechanizm „zmiany stanu produktów” powoduje zazwyczaj czasowe przesunięcie ujęcia części kosztów w wyniku podatkowym, analogicznie do przesunięcia momentu ich rozpoznania w wyniku finansowym ustalanym na podstawie przepisów o rachunkowości.

Podstawy prawne i kluczowe pojęcia

Podstawę regulacji bilansowych stanowi ustawa o rachunkowości. Szczególne znaczenie w kontekście „zmiany stanu produktów” ma zasada współmierności przychodów i kosztów określona w art. 6 ustawy, zgodnie z którą w księgach rachunkowych i wyniku finansowym danego okresu należy ująć wszystkie osiągnięte przychody oraz przypadające na nie koszty, niezależnie od terminu ich zapłaty. Zasada ta uzasadnia dokonywanie korekty kosztów o przyrost lub spadek zapasów produktów.