9. Wolne środki

Wolne środki są ważnym elementem budżetu JST. Niestety, zdarza się, że w jednostkach nie są wyliczane lub są wyliczane nieprawidłowo.

Wydatki bieżące można finansować z bieżących dochodów budżetowych powiększonych o nadwyżkę budżetową z lat ubiegłych i wolne środki (art. 242 ust. 1 uofp). Stan taki dotyczy budżetu JST zarówno w fazie planowania, jak i wykonania.

W okresie, kiedy większość JST planuje i zamyka rok budżetowy deficytem, wolne środki staną się przychodem, który nabierze nowego znaczenia.

Wolne środki to nadwyżka środków pieniężnych na rachunku bieżącym budżetu JST, wynikających z rozliczeń kredytów, pożyczek z lat ubiegłych i wyemitowanych papierów wartościowych. Inaczej ujmując, wolne środki to różnica zobowiązań długoterminowych i niedoboru budżetowego lub suma zobowiązań długoterminowych i nadwyżki budżetowej.

Zdarza się, że wolne środki w jednostkach nie są wyliczane (być może z powodu braku wiedzy o sposobie ich prawidłowego wyliczania bądź z powodu niewielkiej wartości w poszczególnych budżetach). Należy jednak zauważyć, że wolne środki w budżetach JST występują zawsze, nawet przy zrealizowanym deficycie budżetowym. Powstanie przychodu ma związek z wyliczeniem i otrzymaniem kredytu bądź pożyczki przy założeniu wykonania 100% wydatków.